I SA/Wa 2499/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. odwołania złożonego przez J. L. od decyzji administracyjnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działającego z upoważnienia Wójta Gminy, którą odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust 1 pkt 1, na L. L., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013r. J. L. zamieszkała w miejscowości G., wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku nad opieką nad synem L. L. urodzonym w dniu [...] lipca 1994r. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] L. L. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe , ustalono że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 sierpnia 2010 r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Znak [...] postanowił odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust 1 pkt 1. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko osobie legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności albo dziecku z orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zaznaczono, że z chwilą ukończenia przez dziecko 16 roku życia aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne musi jako osoba dorosła posiadać orzeczenie tylko o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie uprawnia do tego świadczenia. Od tej decyzji J. L. złożyła odwołanie w którym zakwestionowała rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wskazała że decyzja została wydana w sposób bezzasadny, gdyż stanowi naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że kwestia zasadności przyznanego jej wcześniej świadczenia była już rozpatrywana przez SKO w S., które w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r. znak [...] stwierdziło, że legitymowanie się przez syna umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wraz ze wskazaniami o których mowa w cytowanym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozbawia jej jako matki prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się wskazała, że przepis art. 17 ust 1 ustawy wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie bez względu na wiek osoby. J. L. podkreśliła, że po zakończonym postępowaniu administracyjnym w danej sprawie pobierała do końca czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne. Końcowo zaznaczyła, że uzyskane przez syna orzeczenie po ukończeniu 16 roku życia kwalifikuje się jako orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami wymienionymi w przepisie i nie wymaga posiadania orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania wydało zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że z dniem 01 lipca 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 07 grudnia 2012r. w sprawie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz 1548) nastąpiła nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn..zm.) Zgodnie z art. 17 ust 1.ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006 Dz.U. Nr 139, poz 992 z późn. zm) w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ,innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast ust 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z powyższych unormowań, zdaniem Kolegium wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka .jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia .rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zwróciło uwagę, że pierwsza część powołanego przepisu określa nazwę przyznawanego na jego podstawie świadczenia precyzując, że chodzi o "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem". Ma to istotne znaczenie, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka pod warunkiem, że jedna z wymienionych osób nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, które posiada orzeczenie o niepełnosprawności łącznie z ww. wskazaniami. Organ wskazał, że w myśl art. 3 ust 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - jeżeli mowa o niepełnosprawnym dziecku - oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak [...] wynika, że L. L. w chwili wydania ww. orzeczenia posiadał ukończone 16 lat. Na jego podstawie zaliczono L. L. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności a orzeczenie wydano na stałe. Wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się 31 sierpnia 2010 r. natomiast niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Kolegium podsumowało, że na gruncie brzmienia przepisu 17 ust 1 ustawy 1 pkt 1 ustawy legitymowanie się przez L. L. orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zarzucając jej naruszenie przepisów przez błędną interpretację art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wniosła J. L., domagając się: 1. uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, 2. przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca opisała przebieg postępowania w sprawie. Wskazała ponadto, że w jej ocenie zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tej przyczyny, że organ II instancji wydając rozstrzygnięcie powołał się na art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast do art. 17 ust. 1 pkt 1 ma zastosowanie art. 3 pkt 4 tej ustawy, który mówi, iż "ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieka prawną". Treść art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odnosi się w jej mniemaniu do art. 17 ust. 1 pkt 1, lecz do innych przepisów tj. do a1. 16 ust. 2 pkt 1 mówiącego, że "zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku". J. L. podkreśliła, że uwzględniane w postępowaniu administracyjnym przez organy I i II instancji kryterium wiekowe (ukończone, nieukończone 16 lat) stanowi dla zespołów orzeczniczych (m.in. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności) element różnicujący o sposobie orzekania tj. dla osób poniżej 16-go roku życia nie określa się stopnia niepełnosprawności, a powyżej tego wieku jest obowiązek jego określenia. Po 16 roku życia wydawane jest więc orzeczenie o niepełnosprawności, w którym ustalony jest stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki). Istotą zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest legitymowanie się przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 7 i 8 w treści wskazań orzeczenia). Alternatywą dla spełnienia powyższych przesłanek jest przedłożenie organowi przyznającemu świadczenie pielęgnacyjne orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy istnieniu którego nie są wymagane już żadne dodatkowe wskazania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Skargę uznać wypada za zasadną. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej, naruszony został przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem powołanego przepisu, naruszyło również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie jest bezsporne, że skarżąca J. L. sprawuje faktyczną opiekę nad synem L. L. urodzonym [...] lipca 1994 r., który legitymuje się orzeczeniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała od urodzenia, ze wskazaniem w tym orzeczeniu, że wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz, że konieczny jest stały współudział opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy obu instancji uzasadniły swoje odmowne stanowisko wskazując, że L. L. ma 19 lat, jest osobą dorosłą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie są spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazane stanowisko nie zasługuje zdaniem Sądu na akceptację. Jak wynika z akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., uzasadniając swoje stanowisko odmowne wadliwie powołało się na art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który definiuje pojęcie "niepełnosprawnego dziecka" wskazując, że oznacza to dziecko do 16 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Sąd podziela pogląd skarżącej, że dla prawidłowego rozumienia i zastosowania treści art. 17 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, ma zastosowanie nie art.3 pkt. 9 słowniczka ustawy lecz art. 3 pkt 4 tego słowniczka, który mówi, że "ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieka prawną". Taka interpretacja wprost wynika z literalnej treści art. 17 ust.1 gdzie mowa jest o "opiekunie dziecka "nie zaś" opiekunie dziecka niepełnosprawnego" Sąd zauważa także, że zawarta w art. 3 pkt 4 ustawy definicja "dziecka" nie określa jego granic wiekowych. Słusznie skarżąca podniosła, że z treści art. 17 ust. 1 ustawy nie wynika, aby pojęcie dziecka, stosowane do celów ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało zawężone w stosunku do przytoczonej definicji zawartej w art. 3 pkt 4 ustawy przez wskazanie granic wiekowych. Sąd w tym zakresie podziela pogląd, że wskazany w art. 17 ust. 1 ustawy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnych, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka wymagającego opieki, bez względu na jego wiek. Odmienne rozumienie tej kwestii oznaczałoby zdaniem Sądu , że zapis art.17 ust 1b., - który mówi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - byłby pozbawiony możliwości jego zastosowania. Zdaniem Sądu, treść omawianego przepisu art. 17 ust. 1 należy zatem rozumieć w ten sposób, że przesłankami uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest m.in. niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez rodzica (lub inną osobę w przepisie wymienioną) w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, którego definicję zawiera art. 3 ust. 4 słowniczka ustawy, a także legitymowanie się przez to dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności, przy czym jak słusznie wskazała skarżąca, w przypadku legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest ono wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pozostałych natomiast przypadkach, kiedy dziecko legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w orzeczeniu o niepełnosprawności powinny znaleźć się wskazania co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niewłaściwie go zastosowały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji naruszyło również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.