I SA/Wa 251/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 listopada 2022 r. nr KOA/4710/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z 18 października 2022 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 listopada 2022r. KOA/4710/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO/kolegium) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] nr 000662.SP/2022 z dnia 18 października 2022r. o odmowie przyznania E. P. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką E. P. W uzasadnieniu organ podał, że wg organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1b pkt 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podano, że matka skarżącej została uznana za trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, ale całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do egzystencji powstały od 02.06.2006r., co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zweryfikowało stanowisko organu I instancji co do art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. SKO zweryfikowało też stanowisko burmistrza co do tego, że zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej nie należy utożsamiać z rezygnacją z zatrudnienia. Przywołało w tym zakresie m.in. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r. I OSK 2425/19. Podało jednak, że jakkolwiek ustalono, że niewidoma matka skarżącej wymaga stałej opieki i opiekę tę skarżąca niewątpliwie sprawuje, to jednak do dnia 31 maja 2022 r. prowadziła działalność gospodarczą, którą jak wynika z wydruku z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej zawiesiła w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką, a nie nad matką. W skardze na ww decyzję skarżąca zarzuciła SKO błędy w ustaleniach faktycznych. Podniosła, że do maja 2022r. opiekę nad jej niemalże w pełni niewidomą mamą w pełnym zakresie sprawował ojciec R. P. Z uwagi na jego postępującą ciężką chorobę, mama nie mogła już liczyć na opiekę, wobec tego skarżąca była zmuszona dojeżdżać do [...], gdzie mieszkali, z tego powodu zawiesiła działalność gospodarczą, a ponieważ w tym samym okresie sprawowała również osobistą opiekę nad trzyletnim dzieckiem, to w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej na potrzeby ubezpieczenia ta opieka została zapisana. Jak podała skarżąca ten stan rzeczy trwał do 20 sierpnia 2022r., kiedy to zmarł jej ojciec. Wówczas zmuszona była do przejęcia pełnej opieki nad mamą, sprowadziła mamę do siebie i od 1 września 2022r. mieszkają razem w [...], a z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad matką wystąpiła 8 września 2022r. Skarżąca zarzuciła, że nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i nie posiada żadnego dochodu. Wg niej organy powinny wziąć pod uwagę stan faktyczny, tj. rzeczywiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawną mamą, potwierdzony przez wywiad środowiskowy w dniu 04.10.2022r., a nie uprzedni wpis w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga ma uzasadnione podstawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r., poz 390, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym w ustawie członkiem rodziny. Art. 17 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zasadnie SKO przyjęło, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ I instancji, że ustalenie niepełnosprawności u matki skarżącej po ukończeniu 18 roku życia i nie w trakcie nauki w szkole, uzasadnia odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Weryfikacyjne stanowisko Kolegium zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę. W zaskarżonej decyzji SKO wskazało jednak na brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Stanowiska tego Sąd w tym składzie nie podziela. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości bliskie pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która po śmierci męża (ojca) razem z nią zamieszkuje. SKO twierdzi jednak, że dotychczasowy wpis w ewidencji działalności gospodarczej wskazuje na to, że skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą w związku z opieką nad dzieckiem. W ocenie Sądu, w świetle danych wynikających z wywiadu środowiskowego, powyższe ustalenie nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia bądź nie podejmują zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Uwzględniając, że w kontrolowanej sprawie skarżąca zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej w terminie zbliżonym do powstania konieczności sprawowania opieki nad matką a następnie "sprowadziła" niewidomą mamę do siebie w celu sprawowania bezpośredniej całodobowej opieki nad nią (co w sprawie wg organu nie budzi żadnych wątpliwości), to należy przyjąć, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia w związku z podjętą opieką nad osobą najbliższą. Całkowicie niezasadne - jako podjęte przez organy obu instancji wbrew ich własnym ustaleniom, były więc obie zapadłe w sprawie decyzje odmowne. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa) i przyzna skarżącej żądane świadczenie od daty złożenia wniosku.