I SA/Wa 2638/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej zwane SKO w Warszawie) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2021 r. odmawiającą A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad bratem S. S. z powodu niespełnienia warunków ustawy. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Skarżąca [...] lutego 2021 r. zwróciła się do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością sprawowania opieki nad bratem S. S. Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2021 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 6 i art. 104 kpa oraz art. 17 ust. 1a, ust, 1b, art. 20 ust. 1-3, art. 23 ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. zwana dalej "u.ś.r.") W uzasadnieniu organ stwierdził, że A. W. nie zamieszkuje na okres stały z bratem S. S. oraz że nie można uznać, iż A. W. nie podjęła zatrudnienia lub zrezygnowała z zatrudnienia z tytułu opieki nad bratem, którego niepełnosprawność powstała w 2020 r. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym stwierdziła, że spełnia ustawowe warunki dla przyznania wnioskowanej pomocy jednocześnie wnosząc o jej przyznanie. Wskazała, że z uwagi na stwierdzoną niekonstytucyjność przepisu określającego kryterium powstania niepełnosprawności osoby wymagającej pomocy, przesłanka ta powinna być pominięta przy ocenie dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, iż nie jest przeszkodą dla sprawowanej przez nią opieki brak wspólnego zamieszkania z bratem oraz że brak podjęcia pracy od 2006 nie powinien wpływać negatywnie na ocenę warunków dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2021 r. W swojej argumentacji SKO podniosło, że organ odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad bratem S. S. z powodu niespełnienia warunków ustawy. SKO podzieliło argumentację Prezydenta [...], że charakter opieki sprawowanej przez A. W. nad S. S. nie był opieką sprawowaną w rozumieniu art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., gdyż nie zostały przez nią spełnione przesłanki do otrzymania takiego świadczenia. Organ zaznaczył że opieka powinna mieć charakter stały nad osobą niepełnosprawną tzn. powinna być sprawowana codziennie. Opiekun powinien pozostawać do dyspozycji podopiecznego udzielając mu pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. W związku z tym, że A. W. nie sprawuje nad swoim bratem opieki codziennie to oczywiste jest, że opieka ta nie ma charakteru stałego. Od decyzji SKO w Warszawie z [...] września 2021 r. A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się pozytywnego jej rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniosła, że sprawuje opiekę nad swoim bratem S. S., ponieważ tego wymaga jego obecny stan zdrowia. Brat nie jest w stanie wszystkich czynności wykonać samodzielnie, ale nie wymaga codziennej opieki. Brat nie zamieszkuje obecnie w tej samej miejscowości co skarżąca z powodu braku środków finansowych do wynajmu mieszkania z jego renty chorobowej. Skarżąca wskazała, iż leczenie brata nie jest jeszcze zakończone, nadal ma trudności w samodzielnym poruszaniu się lecz stosując się do zaleceń lekarzy S. S. powinien wiele czynności wykonywać sam w celu polepszenia stanu zdrowia pomimo orzeczenia o całkowitej niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ podkreślił, że zarzuty i wnioski na jakie powołała się skarżąca są bezzasadne. Jednocześnie zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie został zgromadzony wszechstronny materiał dowodowy który został poddany rzetelnej i wnikliwej ocenie, co pozwoliło na trafne ustalenie stanu faktycznego i sytuacji skarżącej. Na tej podstawie organ w pełni podtrzymał argumentację swej decyzji zawartej w treści jej uzasadnienia, stwierdzając że skarga nie wskazuje na zaistnienie w stanie faktycznym okoliczności, które pozwalałyby na merytoryczną zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia w niniejszym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego czy skarżąca w okolicznościach sprawy przedstawionych we wniosku spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Rozstrzygając ten spór rację należało przyznać SKO w [...]. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca niewątpliwie spełnia dwie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i może ciążyć na niej obowiązek alimentacyjny, albowiem jest siostrą osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wraz z pozostałym rodzeństwem S. S., który jest kawalerem a rodzice jego nie żyją. Skarżąca nie spełnia natomiast pozostałych przesłanek a mianowicie nie zrezygnowała z wykonywania pracy zawodowej z powodu stałej opieki, ponieważ Skarżąca jest osobą bezrobotną już od 2006 r, a brat jest niezdolny całkowicie do pracy i samodzielnej egzystencji dopiero od [...] sierpnia 2020 r. Nie wykazała też, że opieka uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto opieka jaką sprawuje skarżąca nad bratem nie ma charakteru stałego. Pod pojęciem opieki stałej należy rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku. Przyznawana jest natomiast za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). Wskazać trzeba, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Odnosząc powyższe do zagadnienia występującego w rozpoznawanej sprawie należy zatem zauważyć, że skarżąca nie sprawowała stałej opieki nad bratem, przebywając u niego tylko 3-4 dni w tygodniu (sama to przyznała w skardze). Ponadto podczas wywiadu środowiskowego ustalono ([...] maja 2021 r.), badając czy faktycznie opieka jest sprawowana, że skarżąca w tym dniu nie przebywała z niepełnosprawnym bratem. Poza tym skarżąca nie zrezygnowała z pracy z powodu opieki nad bratem, ponieważ już od wielu lat (od 2006 r.) jest osobą bezrobotną. Nie wykazała też, że z powodu opieki nie mogła podjąć pracy (w oświadczeniu z [...] marca 2021 r. podała, że jest na utrzymaniu męża). Podnoszona w skardze kwestia przewlekłego prowadzenia przez organ postępowania wykracza natomiast poza przedmiot niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.