I SA/Wa 2668/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr KOA/2799/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z 20 maja 2022 r. nr 801/2022. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej jako organ/SKO) nr KOA/2799/Sr/22 z dnia 24.08.2022 r. została utrzymana w mocy decyzja nr 801\2022 z dnia 20 maja 2022r. wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta P. orzekająca o odmowie przyznania M. S. (dalej jako skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem p. W. S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na brak związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy a opieką nad ojcem. Wyjaśnił, że skarżący nie pracuje od kilku lat, ostatnio brał udział w szkoleniach i deklarował chęć podjęcia pracy, w konsekwencji wskazał na brak możliwości stwierdzenia, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmował pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, albowiem od momentu uzyskania przez ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności pracował lub wyrażał gotowość podjęcia pracy, a jego aktywność zawodowa trwała do momentu uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca. Wg SKO skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, przy czym jako bezrobotny zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy pozytywnie odpowiadał i na propozycje zatrudnienia, w czasie kiedy ojciec dysponował już orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, t.j. po październiku 2015r. (np. dwa razy w lipcu 2018r. raz w maju 2021r.). Jak podał organ skarżący wyrażał chęć podjęcia pracy także po 2017r., i od października 2017r. do października 2021r. pozostawał w relacji z doradcą zawodowym, potwierdzał gotowość pracy, otrzymywał porady zawodowe i szkolenia. W skardze na ww decyzję skarżący zarzucił SKO błędy w ustaleniach faktycznych. Oświadczył, że w latach 2017-2022 nie odbywał żadnych szkoleń organizowanych przez Powiatowy Urząd Pracy, a kontakty z doradcą zawodowym sprowadzały się do kilku minut w wyznaczonym terminie, w celu podpisania odbytej wizyty i potwierdzenia braku zatrudnienia. Oświadczył również, że w latach 2017-2022, nigdy nie skorzystał z żadnej oferty pracy. Podał, że w lutym 2016 zmarła jego matka J. S., która wcześniej opiekowała się, już wtedy schorowanym, ojcem W. S. Po śmierci matki wszystkie obowiązki opieki nad ojcem spadły na niego, i na skutek pogarszającego się stanu zdrowia ojca, w grudniu 2017r. zrezygnował z pracy, celem całodobowej opieki nad nim. Wtedy też podjął decyzję o rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy z obawy pozostania bez ubezpieczenia zdrowotnego, i była to najprostsza znana mu i dostępna forma uzyskania ubezpieczenia, Jednocześnie dla wyjaśnienia wątpliwości podał, że nie miał wiedzy na temat możliwości ubiegania się o zasiłek opiekuńczy w 2017r., tuż po rezygnacji z pracy. Skarżący podkreślił, że ustawodawca w art 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia tub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz 615, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżący sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, SKO twierdzi jednak, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad ojcem z uwagi na aktywną rejestrację w PUP. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zasadnie SKO przyjęło, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ I instancji, że ustalenie niepełnosprawności u ojca skarżącego po ukończeniu 18 roku życia i nie w trakcie nauki w szkole, uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Weryfikacyjne stanowisko Kolegium zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę. W zaskarżonej decyzji SKO wskazało jednak na brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – z uwagi na brak zatrudnienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniosek. Stanowiska tego Sąd w tym składzie nie podziela. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki, i co do zasady powinna to być okoliczność obiektywna. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z podjęcia zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wbrew twierdzeniom organu, jego zadaniem nie jest wykazanie czy osoba wnioskująca o sporne świadczenie prowadząc dotychczasowy sposób życia może nadal funkcjonować sprawując opiekę nad osobą najbliższą bez osiągania jakichkolwiek dochodów czy też wykazanie, że skoro przez kilka lat konieczna opieka była sprawowana bez pobierania przysługującego z tego tytułu świadczenia, to oznacza, że świadczenie nie przysługuje. Podobnie, nie jest zadaniem organu dowodzenie, że skarżący może pogodzić pracę zawodową z opieką nad ojcem. Ustawodawca jasno określił podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak jednoznacznie stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca (...) rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności . Przepis ten nie określa innych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności zadaniem SKO nie jest badanie czy wnioskodawca może godzić pełną opiekę nad osobą najbliższą i pracować zawodowo bądź sprawować opiekę nad osobą najbliższą bez pobierania stosownego świadczenia z tego tytułu. Rezygnacja z zatrudnienia jest tak samo traktowana przez ustawodawcę jak niepodejmowanie zatrudnienia - w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotna jest obiektywnie zaistniała konieczność sprawowania opieki, a w tej sprawie ta jest oczywista i nie budzi żadnych wątpliwości – czego zresztą SKO nie zanegowało. Przywołany wyżej przepis nie wyznacza też ram czasowych dotyczących podejmowania bądź niepodejmowania aktywności zawodowej czy też rezygnacji z aktywności, a tym bardziej charakteru aktywności zawodowej i kryterium dochodowego. Wobec tego okoliczność, że skarżący nie był w ostatnich latach aktywny zawodowo - nie wyklucza, co do zasady, przyznania spornego świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem. Skoro skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jego ojciec legitymował się już orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem na konieczność stałej opieki a przy tym skarżący sprawuje obecnie nad ojcem opiekę, której zakres w jego ocenie nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia – to w sprawie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa).