I SA/Wa 2715/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Burmistrz Miasta K. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił przyznania K. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad żoną H. S. W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy oraz danych zawartych w rodzinnym wywiadzie środowiskowym wynika, iż wnioskodawca nie pracuje zawodowo i jest ubezpieczony w KRUS jako domownik. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad żoną H. S. legitymującą się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Organ powołał przepis art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując jak należy rozumieć zatrudnienie oraz inną pracę zarobkową. W ocenie organu ustawa o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia z racji sprawowania opieki istniał związek, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie było rezygnacji z zatrudnienia gdyż wnioskodawca nie pracuje od kilku lat a nad żoną sprawuje opiekę od [...] r. K. S. złożył odwołanie od wymienionej decyzji. Zarzucił, że podjęta została bez uzasadnienia zgodnego z prawem i stanem faktycznym. Ponadto podjęto ją bez rozpatrzenia wszystkich przesłanek (kryterium dochodowe) wymaganych ustawą o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Podkreślił, że przez 6 miesięcy uznawano zasadność i wypłacano świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie pracował i opiekował się żoną. Odwołujący podkreślił, że w dniu składania nowego wniosku nie podejmował zatrudnienia i opiekował się żoną. Zarzucił, że w kwestionowanej decyzji jest mowa tylko o rezygnacji z zatrudnienia, co nie ma miejsca w jego sprawie. Nie podejmowanie zatrudnienia ma ścisły związek z opieka nad chora żoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ, po powołaniu treści przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego został złożony przez K. S. w związku z opieką nad żoną H. S. Z przedłożonych dokumentów tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2012 r. wynika, że H. S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2012 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od [...] lipca 2012 r. Z treści orzeczenia wynika, że żona wnioskodawcy wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,. SKO w S. wskazało, że kolejnym warunkiem niezbędnym do otrzymania wnioskowanego świadczenia jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ przywołał treść art. 3 pkt 22 powołanej ustawy wskazując, jak należy rozumieć pojęcie zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Wskazał, że K. S. nie pracuje zawodowo od około [..] lat. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w [...] 2003 r. - umowa zlecenia z dnia [...] 2003 r. Natomiast żona wnioskodawcy legitymuje się [...] stopniem niepełnosprawności od [...] października 2012 r. Z powyższego wynika, że bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego K. S. nie pozostawał w zatrudnieniu oraz nie wykonywał innej pracy zarobkowej w rozumieniu powołanego wyżej art. 3 pkt 22 ustawy. W ocenie organu, K. S. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Jednocześnie organ wskazał odnosząc się do zarzutów odwołania, że żadnych wątpliwości nie budzi warunek spełnienia kryterium dochodowego przez rodzinę. Kryterium to zostało spełnione. Kolegium stwierdziło, że odwołujący się nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 16a ust. 1 cytowanej wyżej ustawy tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej osobistej opieki strona zainteresowana nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. W przypadku K. S. taka okoliczność nie miała miejsca. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło również, że specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami przyznawanymi na podstawie odrębnych przepisów i w stosunku do których spełnione muszą być odmienne przesłanki. Odwołujący wnosił o przyznanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, który uregulowany jest w art. 16a ustawy, a nie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uregulowanego w art. 17 ustawy, którego treść przytacza w odwołaniu. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. stała się przedmiotem skargi K. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił błędną interpretację ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślił, że organy w tej sprawie zignorowały decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] marca 2013 r. przyznającą K. S. świadczenie pielęgnacyjne do dnia [...] czerwca 2013 r. Wskazał, iż wówczas organ stwierdził, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia. Aktualnie w zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji stwierdza, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia. Tymczasem, jak wskazał, jego sytuacja nie zmieniła się. Podał, że od [...] miesięcy opiekuje się żoną. Zarzucił niewłaściwe wyliczenie dochodu rodziny i zakwestionował uzależnienie przez organ przyznania świadczenia od rezygnacji z zatrudnienia na początku choroby osoby wymagającej opiekę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, przytaczając dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Zgodnie z przepisem art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie jest bezsporne, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną, która legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] listopada 2012 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] października 2012 r. Ostatnie zatrudnienie skarżącego na podstawie umowy zlecenia miało miejsce w [...] 2003 r. W sprawie ustalono również, że skarżący jest ubezpieczony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jako domownik w gospodarstwie rolnym. Za prawidłowe Sąd uznał ustalenie organu, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną, co jest warunkiem koniecznym uzyskania zasiłku. Dla określenia kręgu osób uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego odwołać się należy do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera definicję legalną pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rodzinnej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wnioskodawca jest osobą ubezpieczoną w KRUS jako domownik. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403) stanowi w art. 1 ust. 1, że ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Ustawodawca zawarł w art. 6 pkt 2 tej ustawy definicję legalną domownika, wskazując, że przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat (pkt a), pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie (lit. b), stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (lit. c). Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny (art. 7 ust. 1 powołanej ustawy), domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1(art. 7 pkt 2 ustawy) – jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z powyższego wynika, że osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik, jest osobą pracującą w gospodarstwie rolnym. Nie zmienia powyższego oświadczenie wnioskodawcy złożone w dniu [...] lipca 2013 r. Mając na uwadze, że ustawodawca zdefiniował w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, brak jest podstaw do dokonywania wykładni rozszerzającej tego pojęcia. Ustawodawca ograniczył je bowiem do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest więc osobą uprawnioną osoba, która stale pracując w gospodarstwie rolnym i będąc z tego tytułu ubezpieczona przez rolnika jako domownik nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych (v. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl)). Ustalenia powyższego nie zmienia okoliczność, że decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Burmistrz Miasta K. przyznał wcześniej K. S. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad żoną. Jak wskazano już bowiem wyżej, skarżący jako domownik, stale pracujący w gospodarstwie rolnym, za którego składki na ubezpieczenie opłaca rolnik, nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak wymaga tego ustawodawca w art. 16a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadnie tym samym organ stwierdził, iż brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku opiekuńczego. Za nietrafne w świetle powyższego Sąd uznał zarzuty skargi. Kwestia dochodu rodziny, który to warunek określony został przez ustawodawcę w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie był przez organ kwestionowany, nie miała znaczenia w niniejszej sprawie. Wskazania wymaga nadto, że wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawca zaprzestał w styczniu 2003 r. Umowa zlecenia zawarta była na okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2003 r. Nawet gdyby uznać, że wnioskodawca zrezygnował wówczas z pracy zarobkowej, to rezygnacja ta – w stanie faktycznym niniejszej sprawy – nie była rezygnacją w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie Sąd uznał za prawidłowe. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku