I SA/Wa 2715/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dorota Apostolidis, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej określa datę - [...] czerwca 2020r., do której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] października 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania H. Z., uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] czerwca 2020 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w całości i na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych orzekło o przyznaniu H. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem - H. P.: od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł oraz od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. w wysokości [...] zł. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wniosła H. Z.. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z [...] grudnia 2019 r. H. Z. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem H. P.. Decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania H. Z. świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych na osobę: H. P. ur. [...]-11-1936 r. Decyzją z [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło powyższą decyzję organu pierwszej instancji i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] ponownie odmówił przyznania H. Z. świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy na osobę: H. P. ur. [...]-11-1936 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. Z.. Decyzją z [...] października 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] czerwca 2020 r. w całości i na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych orzekło o przyznaniu H. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem - H. P.: od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł oraz od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych wyrok ten spowodował obalenie domniemania zgodności przytoczonego przepisu z Konstytucją, a w konsekwencji przepis ten nie może być podstawą wydania decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie byłoby co najmniej niecelowe orzekanie niezgodnie z tą linią doktryny, jedynie w przekonaniu, że dopiero ewentualny indywidualny wyrok sądowy zobowiąże organy do właściwego rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium przywołało następnie treść art. 17 ust. 1 ustawy i podniosło, że w niniejszej sprawie H. Z. nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2018 r., nr [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia [...] czerwca 2020 r. W powyższym orzeczeniu wskazano, że H. P. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano również, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2018 r. Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło następnie, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2). Wniosek w niniejszej sprawie został złożony w grudniu 2019 r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane do dnia 30 czerwca 2020 r. Wobec powyższego, Kolegium uchyliło, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzji organu pierwszej instancji i orzekło co do istoty sprawy w sposób wskazany w sentencji decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem wniosła H. B.. Skarżąca podniosła, że Kolegium przyznało jej wnioskowane świadczenie do [...] czerwca 2020 r., uzasadniając to tym, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], którym legitymuje się jej ojciec zostało wydane do [...] czerwca 2020 r. Jednakże, w aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2020 r., stwierdzające że ojciec skarżącej H. P. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji i że data powstania tej niezdolności istniała w dniu [...] października 2019 r. Skarżąca przywołała treść art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ilekroć w ustawie mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to, między innymi, niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie skarżącej, skoro w aktach sprawy znajdują się dołączone przez nią dwa orzeczenia: jedno wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], które uwzględniło Kolegium przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2020 r., którego Kolegium nie uwzględniło, to konieczne stało się zaskarżenie decyzji Kolegium w części odnoszącej się do daty przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy powinien przyznać jej przedmiotowe świadczenie na czas nieokreślony, gdyż zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych nie podejmuje ona zatrudnienia z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (zgodnie z art. 3 pkt 21 ustawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, które skarżąca dołączyła przy składaniu wniosku potwierdza, że H. P. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym). Zdaniem skarżącej, Kolegium nie uwzględniło wszystkich załączonych do akt sprawy dokumentów lub błędnie uznało, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nie potwierdza, że jej ojciec jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z [...] kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] poinformowało, że H. P. zmarł w dniu [...] marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 28 listopada 2003 r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, między innymi, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca spełnia wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem H. P.. Skarżąca nie podejmowała bowiem zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, a osoba wymagająca opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności wynikają z zebranych w sprawie dokumentów i nie budzą również wątpliwości Sądu. Spór w sprawie dotyczy natomiast tego czy prawidłowo organ odwoławczy określił datę, do której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W zaskarżonej decyzji przyznano bowiem wnioskowane świadczenie na czas określony, to jest do dnia [...] czerwca 2020 r. Przyznanie świadczenia na czas określony kwestionuje skarżąca podnosząc, że organ odwoławczy uwzględnił wyłącznie orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] czerwca 2018 r. o zaliczeniu H. P. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia [...] czerwca 2020 r. Pominął natomiast znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2020 r. o uznaniu H. P. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co skutkowało błędnym przyznaniem świadczenia na czas określony. Po analizie akt sprawy Sąd podzielił stanowisko skarżącej o wadliwości zaskarżonej decyzji organu odwoławczego w części dotyczącej okresu przysługiwania prawa do wnioskowanego świadczenia. Zasady ustalania okresu przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 24 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. W myśl powołanego przepisu, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Powołany przepis zasadniczo przewiduje zatem ustalanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, co oznacza brak podstaw do ustalenia pewnej daty końcowej przysługiwania tego świadczenia. Ta ogólna reguła doznaje jednak wyłomu w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W takim przypadku powstaje konieczność ustalenia daty końcowej przysługiwania świadczenia odpowiadającej dacie wynikającej ze stosownego orzeczenia (w której dana osoba przestaje być osobą niepełnosprawną), z koniecznością ewentualnej modyfikacji, polegającej na ustaleniu prawa do danego świadczenia do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Ustawa z 28 listopada 2003 r. nie definiuje, co należy rozumieć przez "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności". Niemniej jednak, jak trafnie podnosi skarżąca, art. 3 pkt 21 ustawy przewiduje, że ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to, między innymi, niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy zatem przyjąć, że "orzeczeniem o niepełnosprawności" będzie takie orzeczenie, w którym stwierdzono niepełnosprawność określoną w art. 3 pkt 21 ustawy z 28 listopada 2003 r. Tego rodzaju orzeczeniem o niepełnosprawności jest orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] czerwca 2018 r., ale także, znajdujące się w aktach administracyjnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2020 r. o uznaniu ojca skarżącej za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak bowiem wynika z art. 13 ust. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 53), niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 14 ust. 1 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r.). Z treści orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2020 r. wynika, że niezdolność ojca skarżącej do samodzielnej egzystencji istniała w dniu [...] października 2019 r. Orzeczenie to potwierdza również, że H. P. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Okoliczności te pominął organ odwoławczy przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając jedynie treść orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] czerwca 2018 r. wydanego do dnia [...] czerwca 2020 r. W ocenie Sądu, wskazane uchybienie organu odwoławczego miało istotny wpływ na wynik sprawy. Doprowadziło bowiem do niezasadnego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony – do dnia [...] czerwca 2020 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w części w jakiej określa datę, do której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - [...] czerwca 2020 r. - została wydana z istotnym naruszeniem art. 24 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części w jakiej określa ona datę końcową przyznania świadczenia. Uwzględniając bowiem skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Skarżąca objęła skargą jedynie część decyzji, która wadliwie określiła datę - [...] czerwca 2020 r., do której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją wyeliminowania przez Sąd daty, do której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ([...] czerwca 2020 r.) jest uksztaltowanie tego prawa bezterminowo (na czas nieokreślony). Ponadto, przy realizacji ustalonego zaskarżoną decyzją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ weźmie pod uwagę okoliczność, że H. P. zmarł w dniu [...] marca 2021 r., co wynika z pisma organu odwoławczego z [...] kwietnia 2021 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).