I SA/Wa 273/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2008 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej Z. P. kwotę 670 (sześćset siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego – [...] w K. - w części odnoszącej się do działek nr nr [...] położonych w M. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne. Wojewoda [...]- działając na podstawie art. 2 ust. 3 art. 2e l i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) - decyzją z dnia [...] grudnia 1995 r. stwierdził nabycie z dniem 27 maja 1991 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe – [...] w K. z siedzibą w R. prawa użytkowania wieczystego m. in. do opisanego na wstępie gruntu oraz stwierdził nabycie prawa własności obiektów budowlanych znajdujących się na nim. Pismem z dnia 23 sierpnia 2007 r., skorygowanym w dniu 7 października 2007 r. Z. P. wniosła o stwierdzenie w/w decyzji w części dotyczącej działek nr [...]. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. odmówił wszczęcia postępowania nadzorczego, stojąc na stanowisku, że wnioskodawczyni nie przysługuje w tym postępowaniu status strony. Rozpatrując sprawę, na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie, organ centralny podtrzymał swoje poprzednio wyrażone stanowisko. Stwierdził, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji może wystąpić tylko strona - w rozumieniu art. 157 § 2 k.p.a. - którą jest osoba posiadająca interes prawny (art. 28 k.p.a.). Organ ustalił przy tym, iż przedmiotowe działki stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1991 r. Rep. [...] (i pozostawały w zarządzie jednostki uwłaszczonej), którym to aktem Z. P. zbyła swoje udziały w stosunku do działek nr [...] na rzecz Skarbu Państwa. Pozostałe natomiast udziały do przedmiotowych działek tym samym aktem notarialnym zbył na rzecz Skarbu Państwa J. P. Organ podkreślił, że z materiału dowodowego nie wynikało, aby wnioskodawczyni posiadała obecnie prawa rzeczowe do wymienionych działek, ani też, aby wystąpiła z wnioskiem o zwrot w/w gruntu - w trybie poprzednio obowiązującego art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Przepis ten bowiem uzależniał postępowanie o zwrot nieruchomości od złożenia wniosku w tej sprawie. Minister zaakcentował również, że roszczenie o zwrot materializowało się dopiero z chwilą złożenia wniosku. Wyjaśniono też, że przepisy dotyczące uwłaszczenia nie nakładały na organ administracji obowiązku zawiadamiania poprzednich właścicieli o postępowaniu uwłaszczeniowym, w którym nie bada się ewentualnych przesłanek, czy nieruchomość, przejęta w trybie przepisów wywłaszczeniowych, mogła stać się zbędna na cel przewidziany przy wywłaszczeniu. W tych warunkach organ podtrzymał stanowisko, iż obecnie Z. P. nie posiada uprawnień strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej i tym samym nie może skutecznie żądać wszczęcia tego rodzaju postępowania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła Z. P. Skarżąca, wnosząc o uchylenie obu wydanych w tej sprawie decyzji, podnosiła przede wszystkim w skardze argumentację odnoszącą się do kwestii związanych ze zwrotem przedmiotowej nieruchomości. Ponadto twierdziła, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, ale także osoba, której interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Ponieważ zatem postępowanie uwłaszczeniowe może prowadzić do naruszenia prawa byłego właściciela nieruchomości, to – zdaniem skarżącej – dotyczy ono również i jego interesu prawnego. W skardze wskazywano także, że wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej działka o numerze ewidencyjnym [...], na skutek jej podzielenia na działki o numerach [...] (decyzja Urzędu Miasta i Gminy w L. z dnia [...] grudnia 1989 r.) nie istniała w dacie uwłaszczenia. Z treści zaś operatu wywłaszczeniowego i decyzji podziałowej wynikało, iż tylko część działki nr [...] tj. działka [...] mogła być przeznaczona pod poszerzenie terenu eksploatacji kruszywa dla kopalni piaskowca w M. Pierwotny wniosek o uwłaszczenie z dnia 30 marca 1995 r. wymieniał w związku z tym jedynie działkę nr [...], wniosek ten został jednak zmodyfikowany i w piśmie z dnia 7 grudnia 1995 r. nr [...] podpisanym przez Dyrektora Ruchu Zakładu [...] mowa już była o uwłaszczeniu działką nr [...]. Poza tym skarżąca powoływała się na okoliczność, że w dniu 20 czerwca 2007 r. wystąpiła do prokuratora o pomoc w odzyskaniu zabranych jej nieruchomości i stosowne postępowanie zostało wszczęte. W rezultacie skarżąca zarzuciła w skardze naruszenie przez organ art. 2e ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustaw o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) a także naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną, choć nie wszystkie zawarte w niej argumenty były trafnie przytoczone. W szczególności argumentacja odnosząca się do kwestii związanej ze zwrotem przedmiotowej nieruchomości a więc dowodzenie jej zbędności – w rozumieniu przepisów regulujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości – w tej sprawie nie było miarodajne, gdyż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej organ nie bada zasadności żądania o zwrot. Zgodzić się jednak trzeba, że w sprawie nie została w pełni wyjaśniona kwestia interesu prawnego skarżącej. Odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności danej decyzji z powodu braku przymiotu strony może nastąpić, ale jedynie w przypadku, gdy od samego początku jest sprawą oczywistą i bezsporną, że wnioskodawcy nie przysługuje w postępowaniu nadzorczym przymiot strony. Tymczasem w niniejszej sprawie interes prawny skarżącej wynikał z przepisu art. 2e ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustaw o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwa państwowe utworzone z dniem 1 maja 1991 r., 1 lipca 1991 r. oraz 1 stycznia 1992 r. na podstawie zarządzeń Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, które przejęły na ich podstawie mienie będące w zarządzie: rejonów dróg publicznych, okręgowych zakładów transportu i maszyn drogowych, rejonów dróg i mostów, rejonów budowy dróg, rejonów budowy mostów, kopalni odkrywkowych surowców drogowych, rejonów eksploatacji kruszywa lub dyrekcji okręgowych dróg publicznych - nabywają z dniem ich wpisu do rejestru przedsiębiorstw państwowych, z mocy prawa, użytkowanie wieczyste gruntów wchodzących w skład tego mienia oraz własność położonych na nich budynków i innych urządzeń oraz lokali. Uwłaszczenie to jednak następuje, jeśli nie narusza ono praw osób trzecich. Uwłaszczenie z dniem 27 maja 1991 r. zatem Przedsiębiorstwa Państwowego – [...] w K. z siedzibą w R. uniemożliwia Z. ewentualne uwzględnienie jej wniosku o zwrot przejętych nieruchomości. Z tej przyczyn nie można twierdzić, że nie jest ona legitymowana do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Odrębną natomiast sprawą jest zasadność tego wniosku, ale o tym zdecyduje wynik postępowania nadzorczego. Powoływanie się przez organ w odpowiedzi na skargę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1652/06, w którym to orzeczeniu Sąd w podobnym stanie faktycznym podkreślił wagę daty, w której został złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, było o tyle nietrafne, że wspomniany wyżej wyrok oddalający skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji oddalającego skargę dotyczył sprawy o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej a nie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tego rodzaju decyzji. Kwestie natomiast dotyczące wniosku o zwrot przejętych nieruchomości i argumentacja z tym związana nie należały do istoty niniejszego postępowania, gdyż o zasadności tego wniosku decyzja będzie podjęta w odrębnym postępowaniu. Podobnie argumentacja zawarta w skardze odnosząca się do legalności kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej – na tym etapie postępowania – nie mogła być przedmiotem kontroli Sądu, bowiem postępowanie administracyjne zakończyło się decyzją odmawiającą wszczęcia postępowania nadzorczego i ta decyzja była zaskarżona do Sądu. W tych warunkach brak było podstaw prawnych by Sąd obecnie wypowiadał się na temat, czy należało stwierdzić nieważność decyzji o uwłaszczeniu czy też odmówić tego uwzględnienia wniosku.. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na przepisie art. 200 cytowanej wyżej ustawy procesowej.