I SA/Wa 2779/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania R. P. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] października 2020 r. przyznającą R. P. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącu październiku 2020 r. w kwocie [...] zł. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu [...] września 2020 r. R. P. (dalej jako skarżący) złożył wniosek o przyznanie mu pomocy finansowej między innymi na opłatę czynszu w wysokości [...] zł. Do wniosku dołączył zawiadomienie płatnicze, z którego wynika, że wysokość tej opłaty od sierpnia 2020 roku wynosi łącznie [...] zł miesięcznie. Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] - działając na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s." lub "ustawa" - przyznał R. P. specjalny zasiłek celowy na opłatę czynszu w miesiącu październiku 2020 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podniósł, że z przeprowadzonej w dniu [...] października 2020 r. rozmowy telefonicznej oraz zebranej w sprawie dokumentacji ustalił, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i w sierpniu 2020 r. jego dochód, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., stanowi świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz dodatek energetyczny w wysokości [...] zł. Łącznie dochód skarżącego w sierpniu 2020 r. wynosił [...] zł i przekroczył kwotę kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. i pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, które od 1 października 2018 r. w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 701 zł. Jednakże, jak wskazuje art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zatem specjalny zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać, nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki określone w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej zobligowany jest brać pod uwagę także wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe. Ponadto rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy. Uzasadniając przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł Prezydent podniósł, że wziął pod uwagę fakt, iż skarżący otrzymuje także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Zatem pomocą adekwatną do sytuacji skarżącego - było przyznanie mu świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy bieżącą wysokością czynszu a wysokością dodatku mieszkaniowego. Dodał, że w październiku 2020 r. skarżący otrzymał również pomoc na zakup środków czystości w kwocie [...] zł, na zakup lekarstw w kwocie [...] zł, na opłatę energii elektrycznej w kwocie [...] zł i na opłatę faktury za gaz w kwocie [...] zł oraz na zakup odzieży w wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował wysokość przyznanego świadczenia - wnosząc o zwrot kwoty [...] zł, którą sam dopłacił. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] października 2020 r. przyznającą R. P. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącu październiku 2020 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podniosło, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zgodnie zaś z art. 3 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojeniu niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych i to w wysokości dla nich satysfakcjonującej, czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. W dalszej części uzasadnienia Kolegium stwierdziło, że celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem Jak stanowi art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższego wynika zobowiązanie strony do wykazywania, w miarę posiadanych sił i możliwości, aktywności zmierzającej do życiowego usamodzielnienia. Będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści powołanego przepisu wynika, iż wymienione świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego (władzy dyskrecjonalnej). Nie jest to świadczenie obowiązkowe, jednakże przyznanie przedmiotowego świadczenia nie może być dowolne, co więcej uznanie administracyjne nie nakazuje organowi spełnienia każdego wnioskowanego żądania. Zasiłek celowy należy więc do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, iż w odróżnieniu od form obowiązkowych organ może lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Określona w tym przepisie niezbędna potrzeba bytowa ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 20 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 294/07: ,,Zasiłek celowy jest doraźnym świadczeniem pieniężnym, zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Samo jego przyznanie ma charakter uznaniowy, choć ukierunkowany jest na konkretny ceł bytowy." (publik. Wspólnota 2009/3/42). Również w wyroku z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 797/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że: ,,Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej - co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. (...) " (LEX nr 481492). W dalszej części uzasadnienia Kolegium zauważyło, że z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi [...] zł (składa się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł i dodatku elektrycznego w wysokości [...] zł). Dochód ten przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - 701 zł. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego Prezydent [...] rozpoznał wniosek skarżącego z uwzględnieniem art. 41pkt 1 u.p.s. - z którego wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, Prezydent przyznał skarżącemu pomoc adekwatną do jego potrzeb i możliwości pomocy społecznej. Dodało, iż skarżący, poza przyznaną zaskarżoną decyzją pomocą, otrzymuje też inna niezbędną pomoc finansową. Wskazało też, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i ich zadaniem jest zabezpieczenie środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną w ciągu całego roku 2020. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. P.. Wniósł o zwrot na jego rzecz kwoty [...] zł, którą dopłacił do czynszu za październik - wskazując, że w przypadku niezapłacenia tej kwoty, odebrany zostałby mu dodatek mieszkaniowy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie - podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Również skarżący popierał skargę - przyłączając się do stanowiska swojego pełnomocnika. Oświadczył, że nie pamięta ile wynosił czynsz w październiku - mogła to być kwota [...] zł lub [...] zł. Dodał, że ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale nie podejmuje żadnej pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2020 r. o przyznaniu R. P. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w miesiącu październiku 2020 r. w kwocie [...] zł. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "u.p.s.". Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ww. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany". Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że choć skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe - dochód skarżącego wyniósł [...] zł (składa się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł i dodatku elektrycznego w wysokości [...] zł), zaś kryterium ustawowe wynosi [...] zł - to jednak otrzymał pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę czynszu w październiku 2020 r. w wysokości [...] zł. Prezydent wziął bowiem pod uwagę trudną sytuację skarżącego oraz jego stan zdrowia. Ponadto skarżący otrzymał również w październiku 2020 r. dodatkowe wsparcie ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych: na zakup środków czystości w kwocie [...] zł, na zakup lekarstw w kwocie [...] zł, na opłatę energii elektrycznej w kwocie [...] zł i na opłatę faktury za gaz w kwocie [...] zł oraz na zakup odzieży w wysokości [...] zł. Jednocześnie Prezydent poinformował, że środki pomocy społecznej są ograniczone. Dla przykładu wskazał, iż we wrześniu 2020 r. Centrum Pomocy Społecznej wydatkowało kwotę [...] zł na realizację zasiłków celowych (w tym specjalnych zasiłków celowych), udzieliło pomocy 475 środowiskom, przyznało 926 świadczeń, a średnia wysokość świadczenia wyniosła [...] zł. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącego, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak już wskazano powyżej, skarżący objęty jest różnymi formami pomocy społecznej - otrzymuje nie tylko dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny, ale również otrzymuje stale zasiłki celowe na zaspokojenie swoich potrzeb. Taka też pomoc przyznana została skarżącemu kwestionowanymi w niniejszej sprawie decyzjami. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ powinien przyznać mu zasiłek w wysokości [...] zł na pokrycie czynszu w pełnej wysokości. To, że skarżący otrzymuje regularnie pomoc finansową, nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z takim wnioskiem i zawsze w oczekiwanej wysokości. Uwzględnianie każdego żądania skarżącego i wypłata na jego rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jego potrzeb i w żądanej przez niego kwocie, spowodowałoby ponadto wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby go z aktywności i odpowiedzialności - co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.