I SA/Wa 278/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2018 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] października 2017 r. nr [...]o odmowie przyznania K. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do 18 lat. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. K. S. [...] października 2017 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na niepełnoletnią córkę A. S.. Decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki kryterium dochodowego. Organ wskazał, że świadczenia z funduszu przysługują na wniosek osoby uprawnionej, jeżeli dochód rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy 2017/2018 (tj. dochód z 2016 r.) w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725 zł. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że dochód ten na jedną osobę w dwuosobowej rodzinie wnioskodawcy wynosi wyniósł [...] zł., a zatem przekracza ustawowe kryterium. Od powyższej decyzji K. S. złożył odwołanie wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji, w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę A. S.. Wnioskodawca wskazał, że organ dokonał analizy sytuacji finansowej jego rodziny uwzględniając w 2016 r. tylko dwóch członków rodziny. Tymczasem do końca lipca 2016 r. jego rodzina składała się z czterech osób. Na początku sierpnia poinformował MOPR o rozpadzie rodziny. Oznacza to, że przez 7 miesięcy na utrzymaniu były cztery osoby, a jedynie przez 5 miesięcy tylko dwie. Organ zatem nieprawidłowo wyliczył dochód na członka rodziny, przez co doszło do jego zawyżenia. K. S. zakwestionował również sposób wyliczenia jego łącznych dochodów i wydatków. Podkreślił, że z córką A. żyją tylko z jego pensji w wysokości [...] zł netto miesięcznie, od której trzeba odliczyć [...] zł alimentów. Tak więc średni dochód na jednego członka rodziny to [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...]utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] października 2017 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że K. S. składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę w skład rodziny wpisał dwie osoby siebie oraz córkę A. S.. Z materiału dowodowego wynika również, że matka małoletniej E. S. posiada obowiązek alimentacyjny wobec dziecka ustalony postanowieniem Sądu Rejonowego w T. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Z zaświadczenia komornika przy Sądzie Rejonowym w S. z [...] sierpnia 2017 r. wynika, że egzekucja komornicza wobec E. S. jest bezskuteczna. SKO w S. podkreśliło, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, co wynika z art. 9 ust 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Ustalając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. brany jest pod uwagę dochód uzyskany przez członków rodziny w 2016 r., z uwzględnieniem dochodu utraconego i dochodu uzyskanego. Zdaniem organu, materiał dowodowy wskazuje, że odwołujący w 2016 r. osiągnął dochody z tytułu zatrudnienia w F. C. J. O., C. S. – C. A., pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz zatrudnienia w P. B. K. S., gdzie podjął pracę [...] grudnia 2016 r. i pracuje do dzisiaj. Odwołujący jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki A. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na podstawie ugody Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] października 2016 r. sygn. akt [...] [...]. Z wygenerowanych przez organ I instancji informacji z Ministerstwa Finansów wynika, że K. S. złożył deklarację podatkową PIT-37 za rok 2016. Za podstawę wyliczenia dochodu rodziny w 2016 r. przyjęto wykazany w deklaracji podatkowej; dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł. pomniejszony o należny podatek - 0 zł, składkę na ubezpieczenia społeczne [...] zł., składkę na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł, co daje ostatecznie kwotę [...] zł. Dodatkowo na dochód złożyły się kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci [...] zł. oraz dochód z tytułu dodatku aktywizacyjnego w wysokości [...] zł. Powyższe - zdaniem organu oznacza - że łączny dochód rodziny w 2016 r. wyliczony został na kwotę [...] zł, po odliczeniu zobowiązań ([...] zł) wyniósł [...] zł, co miesięcznie daje kwotę [...] zł. Prawo do wnioskowanego świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną m. in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 17 ustawy). Uzyskanie dochodu to m.in. uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 ustawy). Zatem organ I instancji w związku z zaistnieniem przesłanek powodujących utratę i uzyskanie dochodu zobligowany był do uwzględnienia tych okoliczności obliczając dochód odwołującego na potrzeby wnioskowanego przez niego świadczenia. Zgodnie z art. 9 pkt 3 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zgodnie zaś z art. 9 ust 4 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tak więc dochody stanowiące podstawę do ustalenia wnioskowanego świadczenia to dochody uzyskane z wynagrodzenia za pracę strony osiągnięte w 2016 r., wyliczony miesięczny dochód w kwocie [...] zł pomniejszony o dochód utracony z tytułu zatrudnienia ([...] zł miesięcznie) i doliczony dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia [....] zł, co daje kwotę [...] zł, po podzieleniu na 2 osoby w rodzinie (stan faktyczny z dnia składania wniosku). Dochód ten w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Dochód ten przewyższa ustawowe kryterium (725 zł). Z tego powodu świadczenie z funduszu alimentacyjnego na córkę A. S. nie mogło zostać przyznane. Ustawa w tym zakresie nie przewiduje żadnych odstępstw. W ocenie Kolegium, organ I instancji rozpatrując sprawę prawidłowo uwzględnił dochody wnioskodawcy z roku 2016, mając na uwadze dochody uzyskane i utracone, przy uwzględnieniu stanu rodziny z dnia wydawania decyzji administracyjnej. K. S., na powyższą decyzję złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 77 Kpa. W uzasadnieniu skargi, strona przytoczyła argumentację przedstawioną w odwołaniu od zaskarżonej decyzji, kwestionując dokonaną przez organ ocenę stanu faktycznego sprawy. Skarżący ponownie nie zgodził się ze sposobem wyliczenia przez organy miesięcznego dochodu na jednego członka jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.wniosło o jej oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wyliczając dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie na potrzeby ustalenia tzw. kryterium dochodowego z art. 9 ust. 2 ustawy określiło skład osobowy rodziny K. S., biorąc pod uwagę członków rodziny wnioskodawcy wskazanych we wniosku, tj. K. S. i A. S.. Sąd podziela - co do zasady – stanowisko SKO w S., co do tego, że skład osobowy rodziny dla celów ustalenia tzw. kryterium dochodowego (art. 9 ust. 2 ustawy) ustala się według stanu faktycznego i prawnego aktualnego, nie tyle na datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia alimentacyjnego, ale na datę wydania decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczy o tym chociażby art. 9 ust. 6 ustawy, który przewiduje, że w przypadku, gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Użycie w tym przepisie zwrotu: członek rodziny "jest" umieszczony, zamiast członek rodziny "był" umieszczony wskazuje, że ustalając skład osobowy rodziny organ winien wziąć pod uwagę stan jak najbardziej aktualny. To stanowisko wzmacnia treść art. 15a ust. 1 pkt 2 ustawy zobowiązującego organ ustalający prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do samodzielnego uzyskiwania lub weryfikacji m. in. danych dotyczących osób uprawnionych i członków ich rodzin, o których mowa w art. 15 ust. 8a pkt 1 lit. a,b,e,g,h,j,ka,kb,m. Z drugiej strony art. 19 ust. 1 ustawy obliguje osobę uprawnioną, jej przedstawiciela ustawowego do niezwłocznego powiadamiania organu o zmianach mających wpływ m.in. na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym także o zmianach w liczbie członków rodziny. Ustawodawca dąży zatem do ustalenia składu osobowego rodziny aktualnego na datę wydania decyzji w sprawie o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotne jest też to, że organ udzielający świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest związany wskazaniem przez wnioskodawcę we wniosku osoby uprawnionej do świadczenia, natomiast nie jest związany podanym przez wnioskodawcę we wniosku składem osobowym rodziny. W tym zakresie organ musi kierować się definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W niniejszej sprawie dla ustalenia składu osobowego rodziny A. S. istotne znaczenie mają takie kategorie osób wymienionych w art. 2 pkt 12 ustawy jak: rodzice osoby uprawnionej, osoba z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólnie dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Poza sporem jest to, że członkiem rodziny A. S. jest K. S. (jej ojciec). Członkiem rodziny nie może być natomiast E. S., matka A. S., która prawomocnymi wyrokami sądowymi (wyrok z [...] grudnia 2011 r. sygn. akt [...] i z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...] w aktach sprawy) została zobowiązana do alimentacji córki w wysokości [...] zł. Do rodziny osoby uprawnionej nie zalicza się bowiem rodzica osoby uprawnionej, który jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz osoby uprawnionej (art. 2 pkt 12 lit. d ustawy). Organ odwoławczy nie wyjaśnił natomiast, czy do składu osobowego rodziny A. S. można zaliczyć A. W.. Z art. 2 pkt 12 ustawy wynika bowiem, że do rodziny osoby uprawnionej zalicza się m.in. osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. SKO w S. nie wyjaśniło, czy K. S. wychowuje A. S. wspólnie z A. W., a zatem nie wiadomo, czy A. W. wchodzi w skład rodziny A. S.. Okolicznością wykluczającą A. W. z grona rodziny A. S. nie może być bowiem sam brak wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania A. W. z K. S. i A. S.. Definicja rodziny z art. 2 pkt 12 ustawy nie posługuje się bowiem kryterium wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania osób tworzących rodzinę, jak to jest uregulowane w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskiej rodziców mieści się m.in. obowiązek i prawo rodziców do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Z art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Wychowanie dziecka obejmuje zatem wychowanie fizyczne i duchowe. W zakresie kształtowania psychiki dziecka obejmuje ono wpajanie weń zasad moralności i współżycia społecznego, kształtowanie prawego charakteru, wyrabianie w dziecku sumienności, pracowitości i poczucia obowiązku; wpajanie dziecku miłości do ojczyzny, poszanowania cudzej własności; rodzice też decydują o religijnym wychowaniu dziecka, oni bowiem są przede wszystkim powołani do wpajania weń wartości chrześcijańskich. Rodzice są wreszcie zobowiązani do zapewnienia dziecku odpowiedniego do jego uzdolnień wykształcenia i przygotowania do pracy zawodowej. Wychowanie fizyczne obejmuje dbałość o życie i zdrowie dziecka, w tym podejmowanie decyzji, co do sposobu leczenia dziecka oraz o jego tężyznę fizyczną. Ogólnie więc wychowanie powinno zmierzać do takiego kształtowania osobowości dziecka, aby wyrosło ono na prawego i zdrowego człowieka oraz dobrego obywatela państwa. Przy czym obowiązek alimentacyjny mieści się w katalogu obowiązków troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (por. Z. Pietrzykowski. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wyd. 5, Warszawa 2018). Organy nie wyjaśniły również, czy do rodziny A. S. może być także zaliczona jej młodsza siostra A. S.. Art. 2 pkt 12 ustawy pozwala zaliczyć do rodziny osoby uprawnionej także dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, pozostające na utrzymaniu rodzica osoby uprawnionej i osoby, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. Jak wyżej wskazano, definicja rodziny z art. 2 pkt 12 ustawy nie posługuje się kryterium wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania osób tworzących rodzinę, jak to jest uregulowane w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ odwoławczy nie wyjaśnił zatem, czy A. S., mimo, że nie zamieszkuje wspólnie ze swoimi rodzicami, a tylko z matką A. W., to czy pozostaje na utrzymaniu rodziców, tj. K. S. i A. W.j, skoro na mocy ugody sądowej (protokół ugody z [...] października 2016 r. sygn. akt [...] w aktach sprawy) K. S. łoży na utrzymanie córki A. S. alimenty w kwocie [...] zł, płatne do rąk jej matki A. W.. Co istotne, inaczej, niż w art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952), w ustawie nie zawężono pojęcia osób pozostających na utrzymaniu tylko do członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. Wydaje się zatem, że skoro w art. 2 pkt 12 ustawy mowa jest o dzieciach pozostających na utrzymaniu rodziców, nie wymagając od każdego z rodziców pełnego łożenia na utrzymanie dzieci, to płacenie alimentów przez jednego z rodziców na rzecz dzieci, także wyczerpuje przesłankę "utrzymywania" dzieci. Wyjaśnienie tych zagadnień może mieć istotne znaczenie dla niniejszej sprawy. W tej sprawie może bowiem wystąpić sytuacja, w której skład osobowy rodziny A. S. istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wzięty dla celów ustalenia tzw. kryterium dochodowego, nie będzie obejmował dwóch osób (K. S. i A. S.), jak to przyjęło SKO w S., ale nawet cztery osoby (K. S., A. S., A. W. i A. S.). To z kolei może przełożyć się na wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy. Najpierw bowiem trzeba ustalić skład osobowy rodziny, a dopiero później można ocenić sytuację dochodową członków rodziny w kontekście przepisów, w szczególności art. 2 pkt 4-5a i 8 oraz art. 9 ust. 3-4b ustawy. Skoro SKO w S. nie wyjaśniło okoliczności dotyczących wspólnego wychowywania A. S. przez jej rodziców K. S. i A. W. oraz pozostawania A. S. na utrzymaniu K. S. i A. W., to Sąd uznał, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 § 1 Kpa. W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO w S. wyjaśni wskazane wyżej okoliczności albo poprzez przeprowadzenie w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego albo poprzez zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji w trybie art. 136 § 1 Kpa, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. W zależności od poczynionych ustaleń organ odwoławczy wyda w sprawie stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.