I SA/Wa 2784/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 26 września 2022 r. nr KOC/5188/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr UD- Vll-WSZ/001016/SP/07/2022 odmawiającą K. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – M. K. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż M. K. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 11 października 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wraz ze wskazaniem konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na stałe, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 22 września 2018 r. Organ wyjaśnił następnie, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia) po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ze swej istoty służy zatem częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponosi osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest co do zasady skierowane zatem do tej grupy osób, która jest aktywna zawodowo i pozostaje w tak zwanym wieku produkcyjnym/przedemerytalnym. Kolegium zauważyło, że strona podejmowała zajęcia zarobkowe do 2010 r., następnie ze względu na stan zdrowia otrzymywała zasiłek stały, zaś od 2018 r. zasiłek stały otrzymywała z uwagi na niezdolność do pracy z tytułu wieku. O przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła natomiast w wieku 65 lat, a więc już po osiągnięciu wieku emerytalnego, w sytuacji gdy niepełnosprawność jej męża istnieje od dnia 22 września 2018 r. W ocenie organu, brak jest też okoliczności wskazujących, że niepełnosprawność męża i konieczność sprawowania nad nim opieki była jedyną przeszkodą podjęcia przez wnioskodawczynię zajęć zarobkowych, skoro ostatnią aktywność zawodową przejawiała w 2010 r. Organ uznał zatem, że strona nie wykazała w żaden sposób, aby rezygnacja z pracy bądź jej niepodejmowanie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Nie wykazała również, że gotowa byłaby podjąć zatrudnienie, a nie podejmuje go jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W konsekwencji organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a podjęciem opieki nad mężem, co zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. K. K. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Skarżąca postawiła również zarzuty naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co "skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony". W uzasadnieniu skargi skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniosła, że dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Tym samym w przypadku skarżącej, wbrew temu co podnosi organ, fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych był spowodowany koniecznością opieki nad mężem. Co ważne, a czego organy nie kwestionują, skarżąca świadczy całodobową i pełną opiekę nad mężem. Tym samym w okolicznościach tej sprawy istnieje związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia a celem sprawowania osobistej opieki. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia męża nie ma możliwości aktywności zawodowej. Tym samym nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wydający zaskarżoną decyzję organ nie kwestionuje, że skarżąca należy do kręgu osób określonych w powyższym przepisie, którym – w przypadku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki – przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży bowiem na niej, jako żonie osoby wymagającej opieki, obowiązek alimentacyjny (art. 23 i 27 Kodeksu). Organ nie kwestionuje także okoliczności legitymowania się przez męża skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika z kolei konieczność zapewnienia mu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wreszcie nie jest przedmiotem sporu w tej sprawie, że skarżąca w istocie sprawuje opiekę nad mężem w sposób stały i długotrwały. Przyczyną wydania decyzji odmownej było jednak niespełnienie przez skarżącą, wymienionej w art. 17 ust. 1 ustawy, przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, tzn. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organ uznał bowiem, że z akt sprawy nie wynika, a okoliczności tej skarżąca przekonująco nie wykazała, by niepodejmowanie przez nią zatrudnienia było w sposób bezpośredni skutkiem konieczności zapewnienia opieki mężowi. Sąd w całości podziela to stanowisko organu. Istotnie, należy zgodzić się ze skarżącą, że oceniając wystąpienie przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki, organ nie może skupiać się jedynie na dacie i przyczynie ustania zatrudnienia i wyłącznie z tych okoliczności wyciągać wnioski co do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Jednak w rozpoznawanej sprawie organ dokonał całościowej analizy historii zatrudnienia skarżącej i doszedł do słusznych, w ocenie Sądu, wniosków co do braku omawianego związku. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżąca zaprzestała pracy zarobkowej w 2010 r., a więc na 8 lat przed powstaniem niepełnosprawności w stopniu znacznym osoby wymagającej opieki. Okoliczność ta została potwierdzona przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2022 r. (k. 40 akt administracyjnych). Nie sposób zatem racjonalnie przyjąć, by to właśnie konieczność sprawowania opieki nad mężem była przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, a także by skarżąca rzeczywiście podjęła zatrudnienie, gdyby tylko nie musiała sprawować opieki nad mężem. Należy wziąć również pod uwagę, że jak wynika z ww. oświadczenia skarżącej uprzednio nie podejmowała ona pracy z uwagi na stan zdrowia i wiek, a przecież ta przyczyna niepodejmowania zatrudnienia nie ustała wraz z upływem czasu. Wypada podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie stanowi wynagrodzenia dla wszystkich osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny. Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje bowiem wyraźnie, że ustawodawca przewidział to świadczenie jako swoistą rekompensatę dla osób rezygnujących z zatrudnienia i związanego z nim wynagrodzenia w celu sprawowania opieki. Konieczne jest zatem wykazanie, że rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest skutkiem pełnienia funkcji opiekuńczych. W przypadku osób, które wiele lat przed powstaniem niepełnosprawności nie były aktywne zawodowo (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) składający wniosek nie może poprzestać na powołaniu się na okoliczność niepełnosprawności członka rodziny oraz faktycznego sprawowania opieki. Musi natomiast uprawdopodobnić, że jedyną przeszkodą w podjęciu przez niego zatrudnienia jest sprawowanie opieki. Tego rodzaju okoliczności skarżąca jednak nie powołała, nie wynika ona również z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a w związku z powyższym brak było możliwości w prawidłowo ustalonym przez organ stanie faktycznym przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu, z tych przyczyn jako niezasadne należało ocenić postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, zaś skarżąca nie wskazała, jakie okoliczności faktyczne, nieuwzględnione przez organ, mogłyby przemawiać za istnieniem związku przyczynowo-skutkowego (w wyżej przedstawionym rozumieniu) pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki. W tych okolicznościach również dokonana przez organ wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności zaś użytego w tym przepisie zwrotu "w celu sprawowania opieki", została przez Sąd oceniona jako prawidłowa, a w konsekwencji postawiony w skardze zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 tej ustawy.