I SA/Wa 2803/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 201 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką S. G. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r., A. G. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką S. G. W toku postępowania organ wskazał, że w myśl przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) – dalej jako ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uwzględnił dochody S. G. oraz rodziny sprawującej opiekę, to jest A. G. i jego żony A. G. za rok 2011 poprzedzający okres zasiłkowy. Ponadto ustalił, że S. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] na mocy którego zaliczono ją do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Z dokumentu tego wynika również, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 3 stycznia 2011 r. Ponadto z załączonego do akt sprawy oświadczenia z dnia [...] lipca 2013 r., wynika, że ostatnim miejscem zatrudnienia A. G. była firma P.H.U. [....]. Umowa o pracę została zawarta na czas określony od [...] kwietnia 2008 r., do dnia [...] października 2008 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania z upływem czasu, na który umowa ta była zawarta. Po tej dacie w okresie od [...] kwietnia 2006 r., do dnia [...] kwietnia 2008 r. i w okresie od 14 maja 2009 r., do dnia 3 lutego 2011 r., wnioskodawca był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co potwierdza zaświadczenie Powiatowego Urzędu pracy w M. z dnia [...] lipca 2013 r. Organ wskazał również, że w okresie od [...] lutego 2011 r., do dnia [...] czerwca 2013 r., strona pobierała w Ośrodku świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką S. G., które zostało przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...]. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konieczności sprawowania opieki nad matką. Ostatni stosunek pracy A. G. ustał [...] października 2008 r., w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu na jaki został zwarty. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wójt Gminy w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił przyznania A. G. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką S. G. Od powyższej decyzji A. G. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. domagając się jej uchylenia i podnosząc, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku jest dla niego krzywdząca. W toku postępowania odwoławczego Kolegium wskazało, że przepis art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił materialnoprawną podstawę do wydania decyzji zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Wówczas wprowadzono nowe świadczenie, to jest specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ wskazał jakie przesłanki zostały zapisane w przepisie art. 16 a jak również wyjaśnił, że ubiegający się o świadczenie powinien zrezygnować z odpowiedniej formy zatrudnienia. Kolegium zauważyło również, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż A. G. przed złożeniem wniosku nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką S. G. W szczególności organ odwoławczy zauważył, że wyrejestrowanie z rejestru bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy nie stanowi faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając na uwadze powyższe ustalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 201 r., nr [...]. Na powyższą decyzję A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, że był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny i w jego ocenie nie powinno to być zaliczone jako praca, gdyż w każdej chwili może on otrzymać ofertę pracy. Podkreślił również, że do tej pory otrzymywał zasiłki opiekuńcze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ powtórzył argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji i podtrzymał stanowisko w niej wyrażone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: w myśl art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni – taka zaś sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca nie sprzeciwiła się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy w S. odmawiająca przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, zaś istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy opisanym wyżej stanie faktycznym i prawnym sprawy organy obu instancji słusznie uznały, że A. G. nie przysługiwało prawo do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na wstępie należy wskazać, iż świadczenie to należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16 a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zasadnicze przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego określa art. 16 a ust. 1, warunki dodatkowe dotyczące dochodu rodziny zawarte zostały w ust. 2-5, natomiast okoliczności wyłączające uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyliczone zostały w ust. 8. Podkreślenia wymaga również to, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Art. 16 a ust. 1 stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i poz. 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wobec powyższego uznać należy, że przesłankami warunkującymi przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, istnienie wobec tej osoby obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Podkreślenia wymaga również, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej winno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, o którym mowa, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, iż osoba ta bezwzględnie wymaga opieki. Wskazać również należy, że o ile świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje w sytuacji, gdy osoba wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zarówno nie podejmuje, jak i rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, o tyle specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje wtedy, gdy osoby wskazane w ustawie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki. Ustawodawca rozróżnia zatem przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" od przesłanki "rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W orzecznictwie sądów administracyjnych ponadto akcentuje się, że wykładnia systemowa ustawy nakazuje zweryfikować językowe znaczenie zwrotu "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które mogłoby być w tym znaczeniu rozumiane zarówno jako rezygnacja z możliwości podjęcia zatrudnienia lub pracy zarobkowej, jak i jako rezygnacja z zatrudnienia rzeczywiście wcześniej istniejącego. Skoro jednak ustawodawca w jednym akcie normatywnym regulującym różne świadczenia rodzinne przewidział przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" i nie wprowadził tej przesłanki w regulacji specjalnego zasiłku opiekuńczego, to należy przyjąć, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" powinna być rozumiana jak rezygnacja z zatrudnienia rzeczywiście wcześniej istniejącego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 943/13 publikowany w bazie orzeczeń www.nsa.gov.pl). Sąd ów pogląd wyrażony wyżej w pełni podziela. Podkreślenia wymaga również to, że istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego, tak zresztą jak i świadczenia pielęgnacyjnego, jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r., I OSK 1411/2006). Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Nie może być ono traktowane jako "zastępcze źródło dochodu". Zarówno rezygnacja, jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować (por. II SA/Go 516/13). W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy. Bezsporne bowiem jest, że na skarżącym jako synu osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności datującym się od dnia 3 stycznia 2011 r., ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Odnosząc zatem powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy zauważyć, że jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania dochodzonego świadczenia organy orzekające w sprawie podały okoliczność, że A. G. nie zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad matką, bowiem jego stosunek pracy ustał w dniu [...] października 2008 r., na skutek upływu czasu na jaki umowa o pracę została zawarta. W ocenie Sądu, mając na uwadze literalne brzmienie przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy świadczeniach rodzinnych, pogląd wyrażony w zaskarżonych decyzjach należy zaakceptować. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że ostatnim miejscem zatrudnienia wnioskodawcy była firma P.H.U. [...], w której skarżący był zatrudniony na czas określony od [...] kwietnia 2008 r., do [...] października 2008 r., a umowa wygasła z upływem czasu na który została zawarta. W sposób oczywisty więc A. G. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu powyższego przepisu, a rozwiązanie stosunku pracy nie mogło pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skoro matka skarżącego – S. G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2011 r., z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 stycznia 2011 r. Tym samym po stronie skarżącej zaistniała negatywna przesłanka, która uniemożliwiała przyznanie mu świadczenia przewidziana przez przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Reasumując w ocenie Sądu należy stwierdzić, że powołany przepis art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do przyznania świadczenia jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy osobom, które wprawdzie stale opiekują się osobami niepełnosprawnymi niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, ale nie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z powyższych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 119 ust. 2 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić. Na marginesie Sąd pragnie podkreślić, że znany jest mu z urzędu fakt, iż przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisło postępowanie zainicjowane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sformułowanym w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po1026/13. W ocenie jednak Sądu wynik tego postępowania w realiach rozpoznawanej sprawy nie ma znaczenia do wydanego rozstrzygnięcia.