I SA/Wa 2805/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oddala skargę. Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania D. K. (dalej: Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] ustalił, że świadczenie rodzinne w kwocie [...] zł, wypłacone Skarżącej za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącą do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. Wskazał, że powyższe świadczenia rodzinne zostały Skarżącej przyznane na podstawie decyzji Burmistrza K. z [...] września 2012 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku z [...] września 2012 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres 2012/2013. W okresie objętym ww. decyzją powyższe świadczenia zostały Skarżącej wypłacone na dzieci: A. K., B. K. oraz K. K. za okres od listopada 2012 r. do października 2013 r. Po stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] września 2012 r. decyzją z [...] lipca 2015 r. Marszałek Województwa [...] odmówił Skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. K., B. K. oraz K. K. od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z wykonywaniem pracy najemnej przez męża Skarżącej M. K. na terytorium Wielkiej Brytanii od [...] czerwca 2008 r. w sprawie Skarżącej, w okresie [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń była Rzeczypospolita Polska w związku z aktywnością zawodową Skarżącej na terytorium Polski. W związku z tym, po zweryfikowaniu wysokości dochodu osiągniętego przez rodzinę Skarżącej, Marszałek Województwa [...] ustalił, że w okresach wskazanych w decyzji Skarżąca przekraczała kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce i odmówił prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego we wskazanym okresie. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżącej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Organ odwoławczy podkreślił, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z [...] września 2012 r. Skarżąca nie oświadczyła, aby któryś z członków rodziny przebywał poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub że nastąpiło uzyskanie dochodu w związku z podjęciem zatrudnienia. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz w ww. wniosku Skarżąca została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu (w tym uzyskaniu dochodu), jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie oraz że niepoinformowanie organu właściwego o tych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. Kwestia prawidłowości i skuteczności udzielonego pouczenia nie budzi w tej sprawie żadnych wątpliwości. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że informacja o zatrudnieniu męża Skarżącej na terytorium Wielkiej Brytanii została ujawniona wyłącznie na skutek wymiany informacji miedzy regionalnym ośrodkiem Polityki Społecznej w P., a instytucją brytyjską w sierpniu 2012 r., w związku ze złożeniem przez ojca dzieci wniosku o brytyjskie świadczenia rodzinne. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania Skarżącej decyzją z [...] lipca 2015 r. prawa do świadczeń rodzinnych za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, świadczenia rodzinne w kwocie [...] zł wypłacone Skarżącej za ww. okres, są świadczeniami nienależnie pobranymi i dlatego zobowiązano Skarżącą do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, zasiłków dla opiekunów i świadczenia wychowawczego, w myśl art. 30 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, organ pouczył Skarżącą o treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisów art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie wyjaśnienie zasadności przesłanek którymi organ kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie niekompletnego materiału dowodowego, przekroczenie swobodnej oceny dowodów oraz sporządzenie niekompletnego i nierzetelnego uzasadnienia faktycznego decyzji, powielenie ustaleń organu I Instancji bez odniesienia się do zarzutów Skarżącej, czym naruszono zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a.; 2. art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez sporządzenie niezgodnego z prawdą uzasadnienia decyzji, z uwagi na opisanie stanu faktycznego sprawy niezgodnie z rzeczywistym i powielenie bezkrytyczne ustaleń organu I instancji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Stwierdziła, że argumentacja organu jest oparta na nieprawdziwych twierdzeniach i przesłankach, jakoby Skarżąca działała ze świadomością i rozmysłem, celowo zatajając sytuację rodzinną oraz osiągane dochody. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest nieczytelne, niezrozumiałe i nieprzekonujące. Stwierdziła, że w tej sprawie należy odwołać się do zasad współżycia społecznego. Zaprzeczyła, że zataiła informację o pracy męża w Wielkiej Brytanii i podniosła, że nie została poinformowana w momencie ubiegania się o świadczenia o obowiązującym systemie koordynacji przepisów dotyczących systemów zabezpieczenia społecznego. Organ nie wziął przy tym pod uwagę jej trudnej sytuacji rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując wydane w sprawie decyzje Sąd stwierdził, że są one zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 23a ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 tej ustawy). Zgodnie z kolei z treścią art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 tej ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b tej ustawy). Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym w tym postępowaniu organ nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwały Skarżącej świadczenia rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r., gdyż postępowanie w tej sprawie zostało zakończone prawomocną decyzją Marszałka Województwa [...] z [...] lipca 2015 r. Jak trafnie stwierdziły organy, w związku z odmową przyznania Skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. ww. prawomocną decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] lipca 2015 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, świadczenia rodzinne w kwocie [...] zł wypłacone Skarżącej za ww. okres, są świadczeniami nienależnie pobranymi i należało zobowiązać Skarżącą do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko organów jest zgodne z prawem. Argumenty podniesione w skardze nie mogły zmienić powyższej oceny. Kwestia świadomego pominięcia we wniosku okoliczności świadczenia pracy przez męża Skarżącej na terytorium Wielkiej Brytanii, czy też braku winy i braku uchybień w informowaniu organów o sytuacji rodziny Skarżącej została prawidłowo oceniona przez organy. Skarżąca podpisała bowiem oświadczenie, że zawarte we wniosku z [...] września 2012 r. podane przez nią dane były prawdziwe i została pouczona, że niepoinformowanie organu, właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Pouczenie to było, zdaniem Sądu, wystarczająco jasne. Skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 348/21). Zdaniem Sądu, ocena świadomości Skarżącej (w dacie składania wniosku oraz w okresie późniejszym) musi być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne. Organy orzekające w sprawie dokonały rozpatrzenia i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, a tym samym nie naruszyły przepisów art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Decyzje zobowiązujące do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego są decyzjami związanymi, tj. uwarunkowanymi wystąpieniem określonych prawem okoliczności, wśród których nie wymieniono sytuacji finansowej osoby, która świadczenie nienależnie pobrała. Trudna sytuacja finansowa, na którą powołuje się Skarżąca nie mogła więc mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji. Organ powołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozstrzygnięcia te mogą być jednak wydane na wniosek osoby zobowiązanej. Z podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).