I SA/Wa 2834/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy materialnej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej na miesiąc maj 2013 r. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2013 r., powołując art. 106 ust. 4 oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), odmówił M. S. przyznania pomocy finansowej. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że pomimo starań OPS nie zdołano przeprowadzić wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. S. podnosząc, że nic mu nie wiadomo o próbach kontaktu pracownika socjalnego, a twierdzenie, że mieszkanie nie jest zadłużone i że przysługuje mu świadczenie emerytalno – rentowe jest brednią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że możliwość korzystania z pomocy społecznej uzależniona jest od spełnienia przez konkretną osobę bądź rodzinę określonych w ustawie przesłanek. Jedną z podstawowych przesłanek warunkujących możliwość korzystania z pomocy społecznej jest współdziałanie osoby bądź rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej z organem pomocowym (art. 4 ustawy). Brak tego współdziałania może stanowić jedną z podstaw do domowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Organ zaznaczył, że przyczyną odmowy przyznania M.S. świadczenia z pomocy społecznej był brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że nie jest zasadne twierdzenie wnioskodawcy, iż nic nie wiedział o próbach przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Dnia [...] maja 2013 r. i [...] czerwca 2013 r. pracownik socjalny nie zastał M. S. w domu i pozostawił w skrzynce pocztowej wizytówkę z prośbą o kontakt. Dnia [...] czerwca 2013 r. wystosowano pismo do strony z prośbą o kontakt, na które M. S. nie odpowiedział, a z odwołania wynika, że treść tego pisma jest mu znana. Z akt sprawy wynika także, że M. S. regularnie wnosi opłaty do Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" i nadpłata czynszu wynosi [...] zł. Z pisma ZUS [...] Oddział w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. wynika ponadto, że M. S. jest świadczeniobiorcą ZUS, łączna kwota przysługującego mu świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do 31 grudnia 2012 r. wynosi [...] zł brutto. Świadczenie to wynosi miesięcznie [...]zł brutto, przy czym M. S. odmówił jego przyjmowania. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem, bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Zdaniem organu powołany przepis ma zastosowanie do M. S., który ma własny dochód i odmawia jego wykorzystania oraz nie okazuje chęci współdziałania w rozwiązywaniu swoich trudności materialnych. Ponadto wysokość przyznanej renty z ZUS przekracza kryterium dochodowe ustalone ustawa o pomocy społecznej. M. S. ma więc możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czyni tego jednak z własnej woli i wyboru. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl zaś § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzenie wywiadu jest zatem konieczną przesłanką do wydania decyzji w sprawie pomocy udzielonej przez OPS. Odmowa czy też uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu jest wyrazem braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. S. zarzucając m.in., że łamie ona prawo oraz że "mamy do czynienia z gangiem rodzinnym". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nie narusza prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć trzeba, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Przy czym nie oznacza to, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istotne jest również, że z art. 4 powołanej ustawy wynika, iż osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak m.in. współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego może nastąpić również w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych (art. 11 ust. 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu powołanego wyżej art. 11 ust. 2 ustawy, jest uniemożliwienie przeprowadzenia pracownikowi socjalnemu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stanowisko to ugruntowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 84/10, z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09) i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni je podziela. Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie zaś do treści art. 107 ust. 1 powołanej ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. W myśl zaś § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia). Z powyższego wynika zatem, że wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, podkreśla się, że jest on nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika tymczasem, że po złożeniu przez M. S. wniosku z dnia [...] maja 2013 r. o przyznanie pomocy finansowej, pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] podjął próby przeprowadzenia z wnioskodawcą stosownego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] maja 2013 r. oraz w dniu [...] czerwca 2013 r. pracownik socjalny nie zastał M.S. w miejscu zamieszkania, w związku z czym pozostawił w skrzynce na listy wizytówkę z prośbą o nawiązanie kontaktu. Następnie pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. zwrócono się do strony z prośbą o skontaktowania się z Ośrodkiem w wyznaczonym terminie, w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Wnioskodawca poinformowany został jednocześnie, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego spowoduje odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Kolejną próbę przeprowadzenia stosownego wywiadu środowiskowego podjęto następnie w dniu 12 czerwca 2013 r. Po raz kolejny jednak nie zastano M. S. w miejscu zamieszkania. Bez odpowiedzi ze strony wnioskodawcy pozostało też pismo z dnia [...] czerwca 2013 r. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie miały zatem podstawy uznać, że zachodzi brak współpracy M. S. z pracownikiem socjalnym. Istotne jest przy tym, że z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący uprawniony jest do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł brutto ([...]zł netto) miesięcznie, którego to świadczenia skarżący nie podejmuje. Łączna kwota przysługującego świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do 31 grudnia 2012 r. wynosi natomiast [...] zł brutto (pismo ZUS [...] Oddział w W. z dnia [...] stycznia 2013 r.). Skarżący posiada zatem zagwarantowany dochód, którego wysokość przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Przysługującego świadczenia – jak wyżej wskazano – skarżący z własnej woli nie pobiera. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., mocą której odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jest zgodna z prawem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działania skarżącego uniemożliwiają przeprowadzenie pracownikowi socjalnemu stosownego wywiadu środowiskowego, który – jak wskazano – jest nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Oczywiste jest, że skarżący nie odpowiadając na próby nawiązania kontaktu przez pracownika socjalnego, nie wykazuje chęci współpracy z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu jego trudności materialnych i problemów życiowych. O braku takiej współpracy świadczy również fakt świadomego niepobierania przez wnioskodawcę przyznanej mu renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu postawa i zachowanie skarżącego (uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także niepobieranie przyznanego świadczenia z ZUS) wskazują na brak woli do takiego współdziałania. Słusznie zatem organy orzekające uznały, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające odmowę udzielenia wnioskowanej pomocy. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem. Wniesiona skarga jest zatem bezzasadna i podlega oddaleniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.