I SA/Wa 2839/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Izabela Ostrowska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę M. T. w dniu [..] czerwca 2013 r. zwróciła się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem Z. G., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prezydent Miasta [...] decyzją nr [...] z dnia [..] sierpnia 2013 r., na podstawie art. 16a ust. l -3, ust. 4 pkt 2 oraz ust. 5-7, art. 5 ust. 2 i ust. 4-9 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), odmówił M. T. przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem Z.G., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu wskazał, że nie zostało spełnione kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny pełnoletniej osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Organ stwierdził też, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ wskazał, że wnioskodawczyni podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w KRUS z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. M. T. w odwołaniu podniosła, że jej ojciec jest osobą niepełnosprawną i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazała, że zarówno jej mąż jak i ona nie prowadzą działalności gospodarczej i że w [...] r. rodzice odchodząc na emeryturę z KRUS przepisali jej grunt o powierzchni ok. [...] ha, który jest uprawiany przez jej męża, a ona wykorzystuje ten grunt do ubezpieczenia w KRUS. Odwołująca się podniosła, że od [...] r. nie pracuje, zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje żadnego zatrudnienia i innej pracy zarobkowej ponieważ od [...] r. opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Oświadczyła, że nie rozumie jaki jest związek jej ubezpieczenia w KRUS z nie kwalifikowaniem się do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [..] września 2013 r. nr [..], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt.4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. , poz. 1548) zmieniającej m.in. ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Przyznanie powyższego świadczenia uzależnione jest od szeregu przesłanek wynikających z art. 16a ustawy. Specjalny zasiłek opiekuńczy, wprowadzony od dnia 1 stycznia 2013 r. jest formą pomocy przeznaczoną dla opiekunów nie spełniających warunków otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w, przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzmieniu nie określa natomiast, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał, że na podstawie art.3 pkt.22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonująca pracę we wskazanych w art. 3 pkt.22 formach, rezygnuje z tego zatrudnienia. SKO wskazało, że odwołująca się, jako córka jest osobą, na której wobec ojca ciąży obowiązek alimentacyjny, a także zachodzi w jej sytuacji konieczność sprawowania stałej opieki nad ojcem jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie organu wnioskodawczyni nie spełnia jednakże trzech niezbędnych przesłanek koniecznych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego co powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Po pierwsze, w ocenie organu, w przedmiotowym przypadku nie zostało spełnione kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny pełnoletniej osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 623 zł. Po drugie wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Po trzecie M. T. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w KRUS z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, co w świetle art. 16a ust.8 pkt.1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych sprawia, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła swoją sytuację. Wskazała, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane w stosunku do jej ojca na stałe, zaś datę powstania niepełnosprawności określono na [...] r. Oświadczyła, że od [...] r. opiekuje się ojcem, a w [...] r. uzyskała świadczenie pielęgnacyjne na stałe w związku z opieką nad ojcem. Skarżąca wskazała, że jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, co gwarantuje jej opiekę zdrowotną i emerytalno-rentową. Oświadczyła, że gdyby nie posiadała tego ubezpieczenia byłaby w takiej samej sytuacji, jak inne osoby, które uzyskiwały świadczenie pielęgnacyjne, a od 1 lipca 2013 r. pozostały bez świadczenia i bez ubezpieczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Zgodnie z przepisem art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie organ nie kwestionował, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu nie zostały natomiast spełnione inne przesłanki warunkujące uzyskanie przez M. T. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Sądu, ustalenie organu, co do tego, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, co jest warunkiem koniecznym uzyskania zasiłku, jest prawidłowe. Dla określenia kręgu osób uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego odwołać się należy do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera definicję legalną pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rodzinnej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak jest podstaw do dokonywania wykładni rozszerzającej tego pojęcia. Ustawodawca ograniczył je bowiem do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (v. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl)). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale, zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia: "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Ustalenie, co do braku spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostaje – w stanie faktycznym niniejszej sprawy – w ścisłym związku ze ziszczeniem się przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403) stanowi w art. 1 ust. 1, że ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, co ma miejsce w przypadku skarżącej i nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Skoro wnioskodawczyni podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu ze wskazanego tytułu, to zasadnie organ stwierdził, że brak było podstaw do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Kwestia wysokości dochodu rodziny, który to warunek określony został przez ustawodawcę w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie miała zatem żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.