I SA/Wa 2853/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] decyzją z dnia [...] września 2013r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja2013r. nr [...] odmawiającej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego przeznaczonego na częściowe pokrycie kosztów pogrzebu T. W. utrzymało powyższa decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: W dniu [...] kwietnia 2013 r. A. C. zwróciła się do Prezydenta [...] o częściowe pokrycie kosztów pochowku T. W., który podczas choroby z nią zamieszkiwał. Prezydent [...], po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego przeznaczonego na częściowe pokrycie kosztów pogrzebu T. W. Od ww. decyzji, w ustawowym terminie, odwołanie złożyła A. C. Odwołująca się wskazała, iż chciałaby zwrotu [...] zł, wyjaśniając, iż taką kwotę Ośrodek Pomocy Społecznej przeznacza na pochówek osoby bezdomnej, chociaż wydatki związane z pogrzebem T. W. znacznie przekroczyły powyższą kwotę. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć przy tym należy, iż w myśl art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, że pomoc społeczna jest udzielana osobom i rodzinom, które spełniają dwa kryteria: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy o opiece społecznej - m.in. ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, a także kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 cyt. ustawy. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt ustawy o opiece społecznej, w odniesieniu do rodziny kwota dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 456 zł dla osoby w rodzinie. Jedną z form udzielania pomocy społecznej jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego, o czym mowa jest w art. 36 pkt 1 lit c ustawy o pomocy społecznej. Organ podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, opubl. Lex nr 299415), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organ pierwszej instancji ustalił, iż dochód rodziny A. C. przekracza ww. kryterium dochodowe. Na dochód ten składa się emerytura odwołującej się w wysokości [...] zł, wynagrodzenie jej męża w wysokości [...]zł, wynagrodzenie córki w wysokości [...]zł, a także alimenty zasądzone na rzecz córki i wnuczki w łącznej wysokości [...] zł. Łączny dochód wynosi [...]zł, zatem w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...]zł. Jednak okoliczność przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego nie wyłącza możliwości uzyskania pomocy z pomocy społecznej. Wyjątek od powyżej zasady przewiduje art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (ust. 1) lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis ten jest oparty na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organowi administracji publicznej duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy, czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdy możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego ma obowiązek rozpoznania sprawy pod kątem występowania szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie Prezydent [...] zaskarżoną decyzją odmówił przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów pogrzebu T. W., W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż w przypadku A. C. nie wystąpił jego zdaniem szczególnie uzasadniony przypadek, za który uznać można gwałtowne pogorszenie sytuacji materialnej ną skutek np. zdarzenia losowego, czy utraty pracy. Ponadto Prezydent [...] wskazał, iż rozpatrując wniosek Odwołującej się o udzielenie pomocy finansowej na częściowe pokrycie kosztów pogrzebu T. W., uwzględnił potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy, znajdujących się w trudniejszej sytuacji materialnej. Organ wyjaśnił, iż jest zobowiązany tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba' osób ubiegających się o wsparcie. Z zaprezentowanych przez organ pierwszej instancji okoliczności, a także na podstawie danych zawartych w aktach sprawy, organ odwoławczy uznał,, iż w tym przypadku zachodzi szczególny przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jednak, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o opiece społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ zwraca uwagę, iż obie z okoliczności muszą wystąpić łącznie. W ocenie organu odwoławczego, potrzeba odwołującej się nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb bytowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o opiece społecznej). Z akt sprawy wynika, iż A. C. urządziła pogrzeb T. W. we własnym zakresie, posiadając środki finansowe na ten cel, zaś wszczynając przedmiotowe postępowanie działa jedynie w celu częściowego zwrotu poniesionych kosztów. Jednocześnie Prezydent [...] w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości wykazał, iż udzielenie pomocy w formie zasiłku specjalnego celowego, nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Organ wskazał na wysokość posiadanych środków finansowych, wyjaśniając, iż są one przeznaczane przede wszystkim na udzielenie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, wskazując jednocześnie, iż posiadane środki finansowe nazwalają na przyznanie w bieżącym roku [...] świadczeń miesięcznie w średniej wysokości [...] zł. Tym samym zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji, wydając zaskarżoną decyzję zasadnie odmówił udzielenia żądanej pomocy, a odwołująca się nie wskazała w odwołaniu nowych dowodów i okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu lak tycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nic naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nic są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec powyższego zasadnym było rozważenie przez organ możliwości przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym artykułem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przy czym organ rozpatrując sprawę w oparciu o w/w przepis działa w ramach tzw. uznania administracyjnego swobodnie decydując o tym, czy w konkretnej sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek". Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie wskazały racjonalne argumenty przemawiające za odmową przyznania wnioskowanej przez skarżącej formy pomocy pieniężnej. Zauważyć trzeba, ze w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku igłowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zadaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł. Ze zgromadzonego materiału dowodowego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł, a koszty pogrzebu T. W. (będącego osobą obcą, ale zaprzyjaźnioną z wnioskodawczynią) zostały pokryte w całości przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że wydatki związane z pogrzebem znacznie uszczupliły budżet rodziny wnioskodawczyni, jednak OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają, chociaż także nie należą do osób nie mających problemów finansowych. Należy zaznaczyć, że pokrycie kosztów pogrzebu osoby obcej nie było obowiązkiem wnioskodawczyni, uczyniła to z własnej woli. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu nie można zarzucić organowi, że odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, naruszył granice uznania administracyjnego. Tym bardziej, że organ wykazał, iż posiadane środki pozwalają mu na przyznanie najbardziej potrzebującym w 2013 r. Około [...] świadczeń miesięcznie w średniej wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, leki). Mając powyższe na uwadze Sad, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.