I SA/Wa 2870/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 października 2022 r. nr KOA/4051/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania D. W., decyzja z 5 października 2022 r. nr KOA/405/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania D. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem M. W.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Burmistrz [...] decyzją z [...] sierpnia 2022 r. orzekł o odmowie przyznania D. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem M. W.. W uzasadnieniu przywołał treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ podał, że wnioskodawczyni przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane [...] lipca 2020 r. na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], którym stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności u M. W. datujący się od 18 lipca 2018 r. Organ wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny nie orzekł, że cały art. 17 ust. 1b jest niekonstytucyjny, ale tylko jego część, która odnosi się do kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań przez ustawodawcę. Na podstawie materiału dowodowego ustalono, że między sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a rezygnacją z pracy, czy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek. D. W. od 2013 r. do maja 2022 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne na syna D. J., dlatego od kilku lat nie pracuje zawodowo. Do wniosku załączyła oświadczenie, że od 18 lipca 2018 r. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i dlatego zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Od powyższej decyzji D. W. wniosła odwołanie. Odwołująca się podniosła, że decyzją naruszono przepisy prawa materialnego - art. 17 ust. 1b i ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 kpa. Decyzja organu I instancji powinna zatem zostać uchylona, a świadczenie przyznane od 1 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu odwołania argumentowano, że nie uwzględniono wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz z 5 grudnia 2013 r. sygn. akt. K 27/13. Niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego skutkuje brakiem możliwości jego stosowania przez organy administracji, co w tej sprawie nie miało miejsca. Organ I instancji nie przeprowadził postępowania w celu wyjaśnienia kwestii niepodejmowania zatrudnienia przez D. W., a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Załączone do akt orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca odwołującej się M. W. potwierdza jego niezdolność do samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzja z 5 października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego odwołująca się jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Trybunał w swym wyroku uznał niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, który to wyrok został prawidłowo ogłoszony i 23 października 2014 r. wszedł w życie. Trybunał orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z tego przepisu, wskazując na konieczność podjęcia przez ustawodawcę bezzwłocznych działań mających na celu przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją RP, a więc równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wyroki Trybunału są wiążące, a w tej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości mówi on o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy. Mimo jednak oczywistej wadliwości decyzji organu I instancji z powodu wskazania w jej podstawie prawnej art. 17 ust. 1b ustawy Kolegium uznało, że o braku podstaw do przyznania D. W. świadczenia pielęgnacyjnego przesądza inna przesłanka, a mianowicie braku związku rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Według jej oświadczenia z zatrudnienia wnioskodawczyni zrezygnowała w 2018 r. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej ojca i wynikającej stąd konieczności sprawowania nad nim opieki wydane zostało [...] lipca 2020 r. Przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich środków dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną wskazaną w ustawie. Jeżeli nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną przez daną osobę opieką, to w konsekwencji nie zostaje spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy. Kolegium wskazało, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można uznać, że rezygnacja z zatrudnienia przez D. W., jaka miała miejsce według jej oświadczenia w 2018 r. pozostawała w bezpośrednim związku z opieką sprawowaną nad ojcem, którego niepełnosprawność stwierdzona została orzeczeniem [...] w [...] [...] lipca 2020 r. Zdaniem organu odwoławczego kwestia ta podniesiona w odwołaniu nie wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, gdyż nie budzi żadnych wątpliwości. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 5 października 2022 r. D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2022 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w zaskarżonej decyzji, że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz D. W. nie mógł być art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy. Sąd podzielił także stanowisko Burmistrza [...] i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia przez D. W. celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym na stałe ojcem M. W.. Jak wynika z akt sprawy D. W. (ur. [...] lutego 1985 r.) nie zamieszkuje z ojcem. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i zamieszkuje wraz z dwójką dzieci w wieku szkolnym. Jest rozwiedziona. Nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W okresie od 2013 r. do maja 2022 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem D. J.. W treści odwołania pełnomocnik skarżącej podał, że od lipca 2018 r. do maja 2022 r. D. W. opiekowała się synem i schorowanym ojcem, którego stan ulegal pogorszeniu. D. W. zrezygnowała z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna, co wynika z decyzji Burmistrza [...] z [...] czerwca 2022 r. nr [...]. Od połowy maja 2022 r. D. J. przebywa pod opieką ojca P. J.. 24 czerwca 2022 r. D. W. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem M. W.. Z orzeczenia z [...] lipca 2020 r. ustalającego M. W. znaczny stopień niepełnosprawności na stałe wynika, że M. W. wnioskiem z 23 czerwca 2020 r. zwrócił się do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to było poprzedzone orzeczeniem Powiatowego Zespołu z [...] sierpnia 2018 r. zaliczającym M. W. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do [...] lipca 2020 r. Z sekwencji powyższych zdarzeń i ich chronologii wynika, że M. W. już od sierpnia 2018 r. był osobą legitymującą się orzeczeniem ustalającym znaczny stopnień niepełnosprawności wymagającej stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej. D. W. już od 2013 r., a także w okresie do maja-czerwca 2022 r. nie rezygnowała z zatrudnienia, czy też nie powstrzymywała się od zatrudnienia w związku z opieką na ojcem. Brak aktywności zawodowej skarżącej wynikał z konieczności sprawowania opieki nad synem D. J.. Wystąpienie przez D. W. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M. W. było konsekwencją zmiany osoby opiekującej się synem D. J.. Opiekę nad synem przejął ojciec P. J. i dlatego skarżąca zrezygnowała z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna, a następnie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. Trafnie zatem uznały organy obu instancji, że w niniejszej sprawie nie istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez D. W., a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem M. W.. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy, właściwie zastosowały ten przepis do ustalonego prawidłowo stanu faktycznego sprawy, który ma odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a swoje rozstrzygnięcie uzasadniły zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) orzekł, jak w sentencji wyroku.