I SA/Wa 2885/13
WyrokWSA w Warszawie2014-08-05
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Izabela Ostrowska, Elżbieta Sobielarska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać wydana, jeśli dokument stanowiący podstawę przekazania mienia (decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z 1972 r.) nie spełnia wymogów formalnych decyzji administracyjnej i nie zawiera rozstrzygnięcia o istocie sprawy ani terminu przekazania?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdzając, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie stanowi dowodu prawnego władania przez Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego przedmiotowym mieniem w dniu 1 stycznia 1999 r. Kluczowy dokument – pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z 1972 r. – nie spełniało wymogów decyzji administracyjnej, gdyż nie zawierało rozstrzygnięcia o istocie sprawy ani terminu przekazania, a jedynie polecenie "spowodowania" przekazania. W związku z tym nie można było uznać, że nastąpiło skuteczne przekazanie mienia Skarbu Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Skarbu Państwa utrzymującej w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo prawa własności nieruchomości. Skarżąca Agencja Mienia Wojskowego kwestionowała prawidłowość tej decyzji, wskazując na brak podstaw prawnych do stwierdzenia nabycia mienia przez samorząd. Kluczowym elementem sporu było ustalenie, czy pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z 1972 r., na które powoływały się organy, mogło stanowić podstawę do stwierdzenia nabycia mienia przez Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Ostrowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej A. z siedzibą w W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
I SA/Wa 2885/13
UZASADNIENIE
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], stwierdził nabycie przez Województwo [...] z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa, nieodpłatnie własności mienia Skarbu Państwa, będącego we władaniu Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K., obejmującego nieruchomość położoną w jednostce ewidencyjnej Z., obręb B., oznaczoną jako działka nr [...], o pow. [...] ha, obj. księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...], Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K., zabudowaną hangarem oraz wiatą magazynową o łącznej powierzchni użytkowej [...]m2, opisaną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], stanowiącej załącznik do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]października 1999 r.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że Urząd Marszałkowski Województwa [...] przy piśmie z dnia [...] października 1999 r., przekazał do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. protokół zdawczo-odbiorczy i materiały inwentaryzacyjne mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K. celem wydania decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Województwo [...] m.in. nieruchomości ozn. jako działka nr [...].
Decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. znak [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] nieruchomości Skarbu Państwa położonej w jedn. ew. Z., obręb B., ozn. jako działka nr [...]o pow. [...] ha, uznając, że w dniu 1 stycznia 1999 r. Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego w K. nie przysługiwał tytuł władania w stosunku do ww. nieruchomości, a tytuł taki posiadało Ministerstwo Obrony Narodowej.
Następnie w dniu 3 listopada 2003 r. Zarząd Województwa [...] złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2000 r. podnosząc, że protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w wyniku decyzji Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z [...] czerwca 1972 r. przeniósł na Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego prawo do nieruchomości. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] lipca 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] listopada 2004 r. utrzymał w mocy poprzednią decyzję. Na powyższą decyzję Zarząd Województwa [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który to wyrokiem z 30 listopada 2005 r. sygn. I SA/Wa 97/05, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] lipca 2004 r.
Minister Skarbu Państwa ponownie rozpatrując wniosek decyzją z dnia [...] września 2006 r., stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2000 r. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...], stwierdził nabycie, z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] ww nieruchomości. Na skutek odwołania Wojskowej Agencji Mienia Wojskowego Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. Na powyższą decyzję Agencja Mienia Wojskowego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który to wyrokiem z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt. I SA/Wa 394/10, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia: jaki akt był podstawą władania przedmiotowym mieniem w dniu 1 stycznia 1999 r., jaka jednostka organizacyjna, w jakim trybie i na podstawie jakiego tytułu prawnego władała przedmiotowym mieniem w tej dacie oraz jakich składników majątkowych władanie to dotyczyło.
Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że opisana w sentencji decyzji nieruchomość stanowiła w dniu 1 stycznia 1999 r. własność Skarbu Państwa. Potwierdzeniem powyższego jest w jego ocenie odpis z księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...], Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K., gdzie w dziale II figuruje wpis Skarb Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej - Jednostka Wojskowa. Zgodnie z zaświadczeniem Starosty [...] z dnia [...] marca 2011 r., w operacie ewidencji gruntów miejscowości B., gmina Z., przyjętym do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej dnia [...] marca 1984 r. pod numerem [...], na dzień 1 stycznia 1999 r. w jednostce rejestrowej nr [...] jako władający działką nr [...] o pow. [...] ha figurowało Ministerstwo Obrony Narodowej Jednostka Wojskowa.
Wojewoda wskazał również, że zgodnie z opracowaniem porównującym oznaczenia w ewidencji gruntów z oznaczeniami w starym katastrze, sporządzonym w dniu [...] października 2012 r. przez geodetę uprawnionego J. T., nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obręb B., gm. Z., była oznaczona na mapie katastralnej jako parcela gruntowa [...]. Z wykazu zmian i podziału parcel wynika, iż pgr. [...], powstała w wyniku podziału pgr. [...]. Przeprowadzona analiza materiałów źródłowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości wykazała, iż pgr. [...] objęta była wykazem hipotecznym [...] księgi tabularnej gm. kat. B., gdzie jako właściciel figurował H. R. Zgodnie z poświadczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] lipca 1945 r. Nr [...], nieruchomość obj. wykazem hipotecznym [...],[...]księgi tabularnej obejmującej dobra B., wpisane dotychczas na rzecz R. H. w całości zostały przejęte przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. W księdze wieczystej Nr [...] (po migracji Nr [...]) założonej na wniosek z dnia [...] marca 1983 r. m.in. dla nieruchomości ozn. jako działka nr [...] (z podziału której powstała działka nr [...]), jako właściciela wpisano Ministerstwo Obrony Narodowej - Jednostka Wojskowa. Jako podstawę wpisu sąd wskazał rejestr pomiarowy decyzji wydanych w K. dnia [...] września 1980 r. i dnia [...] sierpnia 1981 r. oraz decyzji wydanej w W. dnia [...] sierpnia 1981 r.. Na wniosek z dnia [...] marca 1995 r. [...], na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K. z dnia [...] listopada 1995 r. - jako właściciela wpisano Skarb Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej Jednostka Wojskowa.
Wojewoda podniósł także, że analiza dokumentów przesłanych przez Archiwum Instytucji Ministerstwa Obrony Narodowej przy piśmie Nr [...] z [...] lutego 2009 r. wykazała, że Zarząd Lotniskowy Wojsk Lotniczych wybudował na lotnisku [...] dla [...]. W kosztach realizacji tej inwestycji partycypowała Wojewódzka Rada Narodowa w K., w zamian za przekazanie Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego istniejącego na lotnisku [...] hangaru dotychczas użytkowanego przez ww. jednostkę wojskową. Z chwilą przekazania do eksploatacji [...] nowego [...] zwrócono się o formalne przekazanie na rzecz WKTS obiektu użytkowanego uprzednio przez [...]. Wojewoda wskazał, że z ww. dokumentów wynika ponadto, że ustalenia dotyczące przekazania nieruchomości zostały zatwierdzone przez Szefa Sztabu Generalnego i Szefa Zarządu Wojsk Lotniczych. Następnie w dniu [...] października 1972 r. w jednostce Wojskowej Nr [...] spisano protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie przekazania na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K. nieruchomości budowlanej z obiektu nr ew. [...] będącego w użytkowaniu Ministerstwa Obrony Narodowej. Jako podstawę przekazania wskazano decyzję Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. Nr [...] polecenie [...] z dnia [...] czerwca 1972 r. [...] oraz protokół spisany w dniu [...] grudnia 1965 r. pomiędzy Zarządem Lotniskowym Wojsk Lotniczych, a Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej w K. w sprawie ustalenia ilości i wartości przekazywanych nieruchomości.
Wojewoda wskazał ponadto, że wskazana decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego Nr [...], wydana została w dniu [...] czerwca 1972 r., a nie jak podano w ww. protokole z dnia [...] czerwca 1972 r. Wojewoda wskazał, że wnioski takie wysunął po dokonaniu dokładnej analizy wszystkich dokumentów, które zgodnie z ww. protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1972 r. były podstawą przekazania przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że na decyzji Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego widnieje dekretacja z dnia [...] czerwca 1972 r. Na skutek oczywistej omyłki, datę tą prawdopodobnie błędnie przyjęto jako datę wydania decyzji oraz powołano się na nią zarówno w telegramie z dnia [...] czerwca 1972 r. [...], jak i później w protokole przekazania. Wskazał, że decyzją z dnia [...]czerwca 1972 r. Nr [...] Główny Kwatermistrz Wojska Polskiego polecił Kwatermistrzowi Zastępcy Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w W. "spowodowanie" przekazania na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego [...] wojskowego na lotnisku [...]. Telegramem z dnia [...] czerwca 1972 r., pismo wych. [...], przesłanym do Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego, polecono dokonać protokolarnego przekazania [...] wojskowego na lotnisku [...] na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego. W wykonaniu powyższego w dniu [...] października 1972 r., spisano protokół zdawczo- odbiorczy w sprawie przekazania na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K. terenu przyległego do budynków nr [...] i nr [...] o powierzchni [...] ha w granicach oznaczonych linią przerywaną na załączonym wycinku z planu sytuacyjnego kompleksu nr [...]. Wojewoda wskazał, że zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez geodetę uprawnionego W. W. na podstawie ww. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] października 1972 r., załącznika graficznego, mapy ewidencyjnej, szkicu wydzielenia działki nr [...] i mapy sytuacyjnej, działka nr [...] wchodzi w skład terenu przekazanego ww. protokołem na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K.
Organ ustalił, iż przekazanie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania nastąpiło w oparciu o przepisy obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. z 1970 r. Nr 28, poz. 225 z późn. zm.). wydanego na podstawie art. 85 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 29, poz. 172) i art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), a nie w trybie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159). Wojewoda wskazał, także, że powyższa ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1968 r., nr 3, poz. 19) stanowiły o przekazaniu terenu państwowego w miastach i osiedlach, a więc unormowania te nie dotyczą nieruchomości objętej niniejszą decyzją, która znajdowała się poza granicami miasta i osiedla.
W ocenie organu w niniejszej sprawie ma zatem zastosowanie przepis § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów dnia 4 października 1958 r., który stanowił, iż przekazywanie zakładów następuje w drodze decyzji organów administracji państwowej, którym podporządkowane są przekazujące i przejmujące przedsiębiorstwo, instytucja lub jednostka budżetowa. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia, w decyzji należy wskazać organizację przejmującą i przekazującą, zakład podlegający przekazaniu oraz termin, w jakim powinno nastąpić wydanie i przejęcie zakładu na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego. Wojewoda wskazał w związku z tym, że decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. spełniała wymagania zawarte w § 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. za wyjątkiem podania dokładnego terminu przekazania. Jednakże ze sformułowania w decyzji Głównego Kwatermistrza Wojska z dnia [...] czerwca 1972 r. - "polecam spowodować przekazanie"- w ocenie organu należy wywnioskować, iż przekazanie winno nastąpić w trybie natychmiastowym, a więc wskazywanie konkretnej daty byłoby bezzasadne.
Ponadto w ocenie Wojewody pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. przez niego podpisane, skierowane do Kwatermistrza Zastępcy Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w W., dotyczące przekazania hangaru w komp. nr ewid. [...] na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego, zawiera wszystkie niezbędne elementy kwalifikujące je jako decyzję.
Zdaniem Wojewody przedstawione dokumenty dotyczące przekazania przedmiotowej nieruchomości oraz stan faktyczno-prawny sprawy wskazują, iż pomimo istniejącego w księdze wieczystej Nr [...] wpisu, że nieruchomość znajdowała się w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej - Jednostka Wojskowa, w dniu 1 stycznia 1999 r. władanie przysługiwało Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego. Wskazał, że wpisu prawa własności Ministerstwa Obrony Narodowej Jednostka Wojskowa dokonano na wniosek z dnia [...] marca 1983 r. w wyniku przeprowadzonego postępowania scaleniowego. Podniósł także, że dokumentem na podstawie którego nieruchomość została przekazana Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego była decyzja z dnia [...] czerwca 1972 r.
Ponadto organ wskazał, że Wojewódzka Kolumna Transportu Sanitarnego w K. była państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, utworzoną przez Wojewodę [...] i działającą na podstawie statutu nadanego zarządzeniem Wojewody [...] Nr [...] z dnia 31 grudnia 1993 r. Na podstawie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U nr 133, poz. 872) Województwo M. przejęło z dniem 1 stycznia 1999 r. Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego w K. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu samorząd województwa przejmuje z dniem 1 stycznia 1999 r., mające siedzibę na obszarze województwa, wymienione w tym przepisie, wojewódzkie państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, w tym między innymi kolumny transportu sanitarnego.
Wobec powyższego Wojewoda uznał, że ww. protokół wraz z decyzją z dnia [...] czerwca 1972 r. przeniósł na Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego nie tylko posiadanie nieruchomości, ale również prawo użytkowania przysługujące Ministerstwu Obrony Narodowej zgodnie z treścią art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.) prawo użytkowania przysługujące państwowym jednostkom organizacyjnym przekształciło się z mocy prawa w prawo zarządu. Natomiast w oparciu o przepis art. 199 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 z późn. zm.) prawo zarządu stało się prawem trwałego zarządu.
Wobec powyższego Wojewoda uznał, że Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego, przysługiwał w dniu 1 stycznia 1999 r. tytuł prawny w stosunku do nieruchomości będącej przedmiotem niniejszej decyzji.
Na skutek złożonego odwołania Agencji Mienia Wojskowego w W. - Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające (...) mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 13 października 1999 r. - Przepisy wprowadzającej (...), Województwo [...] przejęło z dniem 1 stycznia 1999 roku Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego w K. Wskazał ponadto, iż uchwałą Sejmiku Województwa [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. Wojewódzka Kolumna Transportu Sanitarnego została przekształcona w jednostkę organizacyjną pod nazwą [...] Kolumna Transportu Sanitarnego, następnie na mocy Uchwały Sejmiku Województwa [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r. połączona została z [...] Pogotowiem Ratunkowym w jeden samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej pod nazwą [...] Pogotowie Ratunkowe. Wskazał także, że zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW nr [...] (obecnie [...]) przedmiotowa nieruchomość była w dniu 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa i znajdowała się w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej - Jednostka Wojskowa. Potwierdza to również zaświadczenie Starosty [...] z dnia [...] marca 2011r. znak [...].
Wobec powyższego Minister stanął na stanowisku, iż została spełniona podstawowa przesłanka art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające (...), czyli sporna nieruchomość była własnością Skarbu Państwa. Odnosząc się do kwestii władania, czyli drugiej kluczowej w niniejszej sprawie przesłanki warunkującej możliwość przekazania mienia Skarbu Państwa na rzecz jednostek samorządowych, Minister wskazał, że należy zwrócić uwagę na decyzję Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. oraz sporządzony w jej wykonaniu protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1972 r. W jego ocenie z dokumentów tych wynika, iż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania zostały przekazane na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego, co w jego ocenie sprawia, iż zgodnie z ww. decyzją przedmiotowa nieruchomość została objęta przez Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego w K., a więc należy uznać, iż WKTS w K. władała opisaną działką.
Odnosząc się do zarzutu wnoszącego odwołanie, że powyższa decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r, nie może być uznana za decyzję Minister wskazał, że należy zwrócić uwagę na judykaturę i komentarze w zakresie art. 107 k.p.a. W tym zakresie Minister podzielił pogląd organu I instancji wyrażony w skarżonej decyzji, iż minimum elementów koniecznych dla zakwalifikowania pisma, jako decyzji uznaje się cztery składniki: oznaczenie organu administracji wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji.
Reasumując Minister wskazał, że dokumentacja zebrana w sprawie pozwala stwierdzić, iż ww. nieruchomość była w dniu 1 stycznia 1999 r. we władaniu Wojewódzkiej Komunalny Transportu Sanitarnego na podstawie decyzji Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. Ponadto wskazał, że Wojewoda [...] w skarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r., słusznie zwrócił uwagę, iż wpis w starej księdze wieczystej nr [...] poświadczył, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej - Jednostka Wojskowa lecz co nie mniej istotne wpisu tego dokonano w roku 1983 w wyniku przeprowadzonego postępowania scaleniowego, a zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt IV CSK 304/08 przepis art. 29 ust 1 ustawy z dnia 1982 o scalaniu i wymianie gruntów dotyczy ujawnienia nowego stanu prawnego. Jego zdaniem organ I instancji trafnie zauważył "w postępowaniu wieczysto księgowym gdy wniosek dotyczy założenia księgi wieczystej dla nieruchomości utworzonej w wyniku przeprowadzonego postępowania wymiennego, badaniu podlega tytuł prawny wnioskodawcy do nieruchomości, w zamian za którą otrzymał nieruchomość zamienną oraz decyzja zatwierdzająca projekt wymiany gruntów, jako podstawa wpisu praw do nieruchomości otrzymanej po wymianie.", i w ocenie Ministra co istotne dokumentem na podstawie którego nieruchomość została przekazana Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego była decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...]czerwca 1972 r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Agencja Mienia Wojskowego z siedzibą w W. zarzucając:
Naruszenie prawa materialnego w postaci art. 60 ust.1 i 3 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające (...) poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż w oparciu o stan faktyczny ujawniony w toku postępowania przedmiotowe mienie będące we władaniu Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K. z dniem 1 stycznia 1999 roku stało się z mocy prawa mieniem Województwa [...]; § 7 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 roku w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych - poprzez przyjęcie, iż pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. spełniało wszystkie wymagania zawarte w § 3 ww. rozporządzenia, podczas gdy przedmiotowe pismo nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów dla tego rodzaju oceny i nie może zostać uznane za akt administracyjny o charakterze indywidualnym.
Naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w tym art. 6 k.p.a. kształtującego zasadę legalizmu nakazującą organom administracji publicznej działanie na podstawie i w granicach prawa; art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynikających z dokonania błędnych ustaleń stanu faktycznego mających wpływ na treść orzeczenia, poprzez przyjęcie, że pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego zostało wydane w dniu [...] czerwca 1972 r. pomimo faktu, iż w protokole przekazania z dnia [...] października 1972 r., na który powołuje się organ, jako podstawa przywołane jest "decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego - pismo Nr [...] z daty [...] czerwca 1972 roku: sformułowanie zawarte w piśmie Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego Nr [...]- "polecam spowodować przekazanie" prowadzi do wniosku, iż przekazanie mienia powinno nastąpić w trybie natychmiastowym, a tym samym wskazywanie konkretnej daty jest bezzasadne, podczas gdy brak tego niezbędnego elementu tj. wskazania daty przekazania mienia powoduje, iż pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego nie może być kwalifikowane jako decyzja administracyjna - pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego stanowi podstawę przekazania spornej nieruchomości na rzecz Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego.
Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., wraz z stwierdzeniem, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, ewentualnie w przypadku stwierdzenia wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący od dnia 1 kwietnia 2005 r. pozostaje reprezentantem Skarbu Państwa, któremu powierzono wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do przekazanej działki Nr [...], w myśl przepisów ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 163, poz. 1711 z późn. zm.). Starosta [...] na podstawie m.in. odpisu z księgi wieczystej o ówczesnym numerze [...] wydał w dniu [...] czerwca 2005 r. decyzję o wygaśnięciu z dniem 1 kwietnia 2005 r. prawa trwałego zarządu MON. Orzeczenie to stanowiło podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej Agencji Mienia Wojskowego w W. jako reprezentanta Skarbu Państwa. Następnie przedmiotowa nieruchomość ujęta została Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2008 roku w sprawie wykazu lotnisk wojskowych, które mogą być wykorzystane na potrzeby lotnictwa cywilnego (Dz. U. Nr 3 poz. 12 z 2009 r.), co w ocenie skarżącej przemawia za odmiennym od wyrażonego przez organy administracyjne stanowiskiem w przedmiocie oceny dowodów stanowiących o przypisaniu prawa własności nieruchomości. Wskazała również, że zgodnie z obowiązującymi w dacie sporządzania pisma Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego w tym art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, wygaszanie prawa użytkowania terenu znajdującego się w użytkowaniu Sił Zbrojnych wymagało wydania decyzji przez Ministra Gospodarki Komunalnej w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej. W ocenie skarżącej taka decyzja nie została wydana w okresie obowiązywania przywołanych przepisów, skutkiem czego wszelkie indywidualne akty administracyjne dotyczące przedmiotowej nieruchomości były co najmniej bezskuteczne, a trwałym zarządcą przedmiotowej nieruchomości w wyniku następstwa prawnego pozostaje Agencja Mienia Wojskowego w W. Skarżący zaznaczył także, że ani organ I instancji, ani też Minister w toku postępowania nie wykazali w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości - jaka jednostka organizacyjna, w jakim trybie i na podstawie jakiego tytułu prawnego władała przedmiotowym mieniem oraz jakich składników majątkowych władanie to dotyczyło, co w sposób oczywisty stanowi naruszenie wskazanych zasad ogólnych postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, jakkolwiek nie w pełni ze względów w niej podniesionych.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Stosownie do jego treści mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przy czym nabycie tego mienia stwierdza wojewoda w drodze decyzji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd , że wynikającą z powyższego przepisu przesłankę "władania" mieniem przez państwową jednostkę organizacyjną można uznać za spełnioną wówczas, gdy określona jednostka w dniu 1 stycznia 1999 r. dysponowała mieniem w sensie prawnym jako trwały zarządca, czy przed tą datą jako zarządca lub użytkownik i w ten sposób samodzielnie korzystała z mienia państwowego zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki, w szczególności była uprawniona do dokonywania zmian w zabudowie, wznoszenia nowych budowli, a także w ograniczonym zakresie rozporządzania nieruchomością, np. poprzez jej wynajmowanie lub jej wydzierżawianie (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 1244/00, LEX nr 81993).
Z uwagi na powyższe, na gruncie wskazanego przez organy obu instancji przepisu art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające... niezbędne było zatem zbadanie, w oparciu o ówcześnie obowiązujące przepisy, charakteru prawnego i skutków jakie wywołało pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. nr [...] oraz protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] października 1972 r. i w konsekwencji ustalenie, czy w niniejszej sprawie doszło do skutecznego przekazania przez Ministra Obrony Narodowej mienia obejmującego teren oznaczony w kontrolowanej decyzji jako działka nr [...], położona w jednostce ewidencyjnej Z. na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. – Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej na potrzeby Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K.
W niniejszej sprawie zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa stanęli na stanowisku, że pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. o nr [...], stanowi decyzję administracyjną oraz, że decyzja ta oraz sporządzony w jej wykonaniu protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1972 r. stanowiły podstawę przekazania na rzecz WKTS nie tylko posiadania nieruchomości ale i prawa użytkowania przysługującego Ministerstwu Obrony Narodowej, które na skutek zmian przepisów prawa stało się prawem trwałego zarządu.
Zdaniem Sądu, stanowisko to pozostaje w sprzeczności z zasadą ogólną poszukiwania prawdy obiektywnej, o której mowa w przepisie art. 7 k.p.a. i stanowiących jej rozwinięcie przepisach art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. W konsekwencji zaś doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
Wbrew stanowisku organów obu instancji, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie stanowi dowodu prawnego władania przez Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego w K. przedmiotowym mieniem w dniu 1 stycznia 1999 r.
Sąd zauważa, że w dniu [...] października 1972 r. w jednostce Wojskowej Nr [...] spisano protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie przekazania na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.- Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej, z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w K. nieruchomości budowlanej z obiektu nr ew. [...] będącego w użytkowaniu Ministerstwa Obrony Narodowej. Jako podstawę przekazania wskazano decyzję Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. Nr [...], polecenie [...]z dnia [...] czerwca 1972 r. nr [...] oraz protokół spisany w dniu [...] grudnia 1965 r. pomiędzy Zarządem Lotniskowym Wojsk Lotniczych, a Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej w K. w sprawie ustalenia ilości i wartości przekazywanych nieruchomości.
Analiza dokumentu nazwanego decyzją Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. Nr [...] prowadzi do wniosku, ze nie nosi on takiego charakteru. Wskazanym pismem z dnia [...] czerwca 1972 r. nr [...] Główny Kwatermistrz Wojska Polskiego polecił Kwatermistrzowi Zastępcy Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w W. "spowodowanie" przekazania na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego [...] wojskowego na lotnisku [...].
Za niesporne uznać należy stanowisko, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych pismo, które nie posiada w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 k.p.a. można uznać za decyzję administracyjną jeśli zawiera ono minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania go jako decyzji. Do elementów tych należy zaliczyć
- oznaczenie organu administracji wydającego akt;
- wskazanie adresata aktu;
- rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz
- podpis osoby reprezentującej organ administracji.
Z powyższego wynika zaś – sprzecznie z wywodem dokonanym przez organy obu instancji, że pismo Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r., nie zawiera niezbędnych elementów kwalifikujących je jako decyzję.
Zaznaczenia wymaga bowiem, że chociaż zostało przez niego podpisane to jednak nie zostało skierowane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. – Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej lecz do Kwatermistrza Zastępcy Dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego w W.
Wbrew stanowisku Wojewody oraz Ministra wskazane pismo nie zawiera także rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Jego treść przesądza, że dotyczyło ono "polecenia przekazania" jedynie [...] wojskowego usytuowanego na lotnisku [...] na rzecz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z przeznaczeniem dla Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego, gdy tymczasem dopiero protokół zdawczo – odbiorczy sporządzony w jego wykonaniu w dniu [...] października 1972 r., który nie stanowi jednakże jego integralnej części mówi ponadto o przekazaniu terenu przyległego do budynków nr [...] i nr [...] o powierzchni [...] ha w granicach oznaczonych linią przerywaną na załączonym wycinku z planu sytuacyjnego kompleksu nr [...], budynku oznaczonego nr [...] stanowiącego garaż, pomieszczeń kotłowni, rozdzielni i magazynu opałowego jak również drogi dojazdowej.
Tym samym wywiedziona przez organy treść "decyzji z dnia [...] czerwca 1972 r." wyinterpretowana została łącznie zarówno z pisma z dnia [...] czerwca 1972 r. jak i protokołu z dnia [...] października 1972 r.
Wątpliwości Sadu budzi także nieczytelna treść samego protokołu, która nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie jakie oznaczenie nosi wymieniona w nim decyzja z dnia [...] czerwca 1972 r.
Niezależnie od powyższego, organy orzekające w sprawie ustaliły ponadto, że przekazanie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania nastąpiło w sposób prawidłowy oparciu o przepisy obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (tj. Dz. U. z 1970 r. Nr 28, poz. 225 z późn. zm. wydanego na podstawie art. 85 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 29, poz. 172) i art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).
Wadliwie pominąwszy fakt , że w dokumencie z dnia [...] czerwca 1972 r. wymieniony jest składnik majątkowy w postaci [...], a nie zakład oraz pomijając zapis § 7 ust.1 cytowanego wyżej rozporządzenia organy wskazały na przepis § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, który stanowił, że przekazywanie zakładów następuje w drodze decyzji organów administracji państwowej, którym podporządkowane są przekazujące i przejmujące przedsiębiorstwo, instytucja lub jednostka budżetowa.
Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia, w decyzji należało wskazać organizację przejmującą i przekazującą, zakład podlegający przekazaniu (mienie) oraz termin w jakim powinno nastąpić wydanie i przejęcie zakładu na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.
Domniemana decyzja Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 1972 r. Nr [...], wbrew stanowisku Wojewody [...] jak i Ministra Skarbu Państwa nie spełniała bowiem także wymagań tego przepisu.
Bezsprzecznie nie wskazano w niej ani organizacji przekazującej ani mienia, które stanowi obecnie działkę nr [...] o powierzchni [...] ha zabudowaną [...] oraz wiatą magazynową o łącznej powierzchni [...]m2. Brak jest również wskazania jakiegokolwiek terminu przekazania nieruchomości.
W ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę gołosłowny pogląd, że zawarte w omawianym dokumencie sformułowanie "polecam spowodować przekazanie"- należy interpretować w ten sposób, że termin został sprecyzowany w ten sposób, iż przekazanie nastąpi w trybie natychmiastowym. Użyte przez organy określenie "w trybie natychmiastowym" stanowi nadinterpretację tekstu dokumentu, a ponadto ma charakter nieostry i może być dowolnie interpretowane zależnie od okoliczności.
Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej nie akceptuje ponadto stanowiska organów administracji, że wbrew zapisowi widniejącemu w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości , który dokumentuje , że stanowi ona własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej – Jednostki Wojskowej , władanie tą nieruchomością faktycznie przysługiwało Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego.
Argumentacja organów, że wpisu dokonano w wyniku przeprowadzenia postępowania scaleniowego, które to postępowanie nie kreuje nowego tytułu własności nieruchomości jest o tyle chybiona, że władztwo faktyczne jest niezależne od praw przysługujących do danej nieruchomości. Sam natomiast wpis w księdze wieczystej, jeśli nie odzwierciedla istniejącego stanu faktycznego, może być sprostowany w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przed sądem powszechnym.
Organy pominęły także, podnoszoną we wcześniejszym rozstrzygnięciu tutejszego Sądu, okoliczność całkowitego pominięcia w dokonanej ocenie okoliczności faktycznych sprawy dotyczących zamiaru nabycia przez [...] Pogotowie Ratunkowe przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że Minister Skarbu Państwa uchybił treści art. 127 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji wprost wynika, że nie odniósł się on merytorycznie do zarzutów wniesionego odwołania. Dokonane rozważania są skrótowe, niepełne, zawierają jedynie teoretyczne dywagacje bez nawiązania do istoty sporu i odniesienia do okoliczności faktycznych sprawy. Nie obejmują także wszystkich elementów stanu sprawy ustalonych i opisanych przez Wojewodę [...], a następnie kwestionowanych przez odwołującego się.
W konsekwencji uznać należy , że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W następstwie powyższego organy uchybiły także treści art. 60 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające (...).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło