I SA/Wa 2906/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Asesor WSA Anna Fyda - Kawula po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2021 r., nr [...]. Decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania H. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] sierpnia 2021 r., w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z [...] lipca 2021 r. H. G. wystąpił do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem B. G.. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu, przywołując brzmienie art. 17 ust 1b ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm.), wskazał, że niepełnosprawność B. G. powstała [...] sierpnia 1998 r. w wieku [...] lat. W związku z tym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, zgodnie z którą warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia, ew. 25 roku życia w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej. Od decyzji Prezydenta [...] odwołanie złożył H. G. - wskazując, że opiekuje się swoim ojcem B. G., który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga pomocy, opieki ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Stan zdrowia jego ojca od lutego 2021 r. uległ znacznemu pogorszeniu. Ojciec jest człowiekiem schorowanym, leżącym, z założonym cewnikiem, w pampersie. Opiekę sprawuje przez 24 godziny na dobę. Pilnuje i podaje lekarstwa, gotuje posiłki i karmi ojca, myje go, opiera, pielęgnuje, sprawuje opiekę zgodnie z zaleceniami lekarza i pielęgniarskimi. Pielęgniarka systematycznie wykonuje profesjonalne zabiegi opatrunkowe odleżyn, zaś lekarz osobiście zmienia cewnik. Wskazał również, że w związku z koniecznością opieki i ciążącym na nim obowiązkiem, nie podejmuje zatrudnienia i nie pobiera żadnego świadczenia z żadnej instytucji. Zarzucił też organowi dokonanie nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W jego ocenie, organ I instancji rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem części przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, który z dniem 23 października 2021 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Pismem z [...] września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wezwało skarżącego do wyjaśnienia, w jakim czasie i do kiedy był zatrudniony lub wykonywał inną pracę zarobkową przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad ojcem oraz do wykazania, że skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej lub że nie podejmuje pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. W odpowiedzi skarżący wskazał, że stan zdrowia ojca ([...] lat) uległ pogorszeniu od zachorowania w marcu 2021 r. na Covid. Od [...] kwietnia 2021 r., po powrocie ze szpitala, jest on osobą całkowicie niesamodzielną i od tego czasu skarżący sprawuje nad nim całodobową opiekę, przy czym w lutym 2021 r. zarejestrował się jako bezrobotny. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - stwierdzając, że odwołanie nie jest zasadne. W uzasadnieniu stwierdziło, że nie podziela stanowiska organu I instancji w zakresie uznania, iż data powstania niepełnosprawności może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazało również, że z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjnego przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. A zatem podstawowym wymogiem przyznania świadczenia jest wykazanie przez wnioskodawcę, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia bądź braku podjęcia zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Kolegium zauważyło, że w załączonym do wniosku oświadczeniu z [...] sierpnia 2021 r. skarżący nie wpisał daty rezygnacji z zatrudnienia. W odpowiedzi na wezwanie Kolegium skarżący nie wyjaśnił, kiedy był zatrudniony lub do kiedy wykonywał pracę zarobkową, ani też nie wykazał w żaden sposób związku pomiędzy brakiem zatrudnienia a świadczoną opieką. Przy tym Kolegium nie kwestionuje, że osoba o statusie bezrobotnego może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W dalszej części uzasadnienia stwierdziło, że konieczne jest wykazanie związku pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Skoro skarżący zaniechał choćby wskazania, kiedy ostatnio wykonywał pracę zarobkową, zaś sprawowanie opieki rozpoczął w kwietniu bieżącego roku, to nie sposób uznać, aby nie podejmował zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H. G. - zarzucając, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzji organu I instancji, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi podniósł, że SKO całkowicie przewrotnie interpretuje przepisy. Podstawowym wymogiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest przede wszystkim konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tej sprawie taka konieczność wynika wprost z orzeczenia o niepełnosprawności B. G. nr [...] z [...] sierpnia 2002 r., w którym zaliczono B. G. do osób niepełnosprawnych ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W pkt 3 orzeczenia stwierdzono, że niepełnosprawność ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe, zaś w pkt 7 orzeczono wskazanie do korzystania z kompleksowego systemu usług opiekuńczych. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że badany wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji. Zatem wykazany jest związek przyczynowy, który polega na niepodejmowaniu przez niego zatrudnienia - w związku ze świadczeniem całodobowej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny tj. ojcem B. G.. Skarżący zauważył, że nie zrezygnował z zatrudnienia, zatem jaką datę miał wpisać w oświadczeniu z [...] sierpnia 2021 r.? W pkt VI tego oświadczenia zaznaczył, iż nie jest zatrudniony i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, zaś w druku oświadczenia przesłanym przez SKO nie ma nigdzie mowy o niepodejmowaniu zatrudnienia, żeby móc tę część zaznaczyć. Oświadczenie zostało wypełnione przez niego z należytą starannością, zgodnie ze stanem faktycznym. Podniósł również, że potwierdził Kolegium konieczność opieki nad ojcem - przedstawiając zaświadczenie lekarskie i zaświadczenie pielęgniarskie oraz dowód w postaci zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzający brak zatrudnienia, tj. odpowiedź na pkt 1 wezwania Kolegium z [...] września 2021 r. Wskazał także, iż do listopada 2015 r. przebywał na świadczeniu pielęgnacyjnym w związku z koniecznością opieki nad swoim rodzonym bratem J. G., który zmarł w dniu [...] listopada 2015 r. Rodzice skarżącego - matka i ojciec - wymagali stałej opieki i pomocy w związku z niepełnosprawnością. Taka opieka i pomoc bez świadczeń była i jest świadczona przez skarżącego. W marcu 2021 r. matka skarżącego W. G. zmarła, zaś ojciec B. G., pomimo swej niepełnosprawności, dodatkowo zaczął ciężko chorować - w tym przeszedł COVID. Wrócił ze szpitala w kwietniu 2021 r. - jako osoba leżąca przywieziona przez karetkę. B. G. cierpi na poważne schorzenia - [...], ma też założony cewnik, kał oddaje w pieluchę. Jest przez skarżącego karmiony, myty, ubierany i pielęgnowany. Skarżący podkreślił, że to czy we wcześniejszych okresach pozostawał on w zatrudnieniu i czy z niego rezygnował, pozostaje bez znaczenia dla oceny jego aktualnej sytuacji jako osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i tego, czy obecnie spełnia - z uwagi na faktyczną opiekę sprawowaną nad ojcem - przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym wniósł o zmianę zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji w ten sposób, aby zgodnie ze stanem prawnym i faktycznym zostało przyznane mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem B. G., o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji - wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania H. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – B. G.. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest zatem łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło bowiem przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie, na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazać należy, że nie budzi też wątpliwości, iż skarżący będąc synem osoby wymagającej opieki, a więc będąc osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Bezspornym jest również fakt, że ojciec skarżącego – B. G. posiada orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy kopii orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2002 r., nr sprawy [...]. W orzeczeniu tym stwierdzono, że zarówno niepełnosprawność, jak i ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 1998 r. Ponadto wskazano, że wymaga on stałej opieki i pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji. Jednakże Kolegium nie zajmowało się kwestią oceny spełnienia pierwszej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - dotyczącej sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdziło natomiast brak wykazania przez skarżącego spełnienia drugiej przesłanki przyznania tego świadczenia - dotyczącej niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia Kolegium stwierdziło, że konieczne jest wykazanie związku pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem skoro skarżący zaniechał choćby wskazania, kiedy ostatnio wykonywał pracę zarobkową, zaś sprawowanie opieki rozpoczął w kwietniu 2021 r. - to nie sposób uznać, aby nie podejmował on zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. W ocenie Sądu, stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jest przedwczesne. W oświadczeniu do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z [...] sierpnia 2021 r. skarżący oświadczył, że nie jest zatrudniony na umowę o pracę, umowę zlecenia, umowę o dzieło, na inną umowę i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Podniósł, że rezygnował z zatrudnienia i z innej pracy zarobkowej ze względu na ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na B. G.. Przy czym nie wskazał on dnia, w którym zrezygnował z zatrudnienia czy z innej pracy zarobkowej. Następnie w treści skargi wskazał, że do listopada 2015 r. przebywał na świadczeniu pielęgnacyjnym w związku z koniecznością opieki na swoim bratem J. G., który zmarł [...] listopada 2015 r. Podniósł również, że świadczył stałą opiekę i pomoc na rzecz matki i ojca - w związku z ich niepełnosprawnością, ale bez pobierania żadnych świadczeń. Przy czym matka W. G. zmarła w marca 2021 r., zaś ojciec, po ciężkim zachorowaniu na COVID, wrócił ze szpitala w kwietniu 2021 r. jako osoba leżąca. Dodał, że wykonywał opieką stałą na rzecz członków swojej rodziny - realizując ciążący na nim obowiązek. Opiekował się najpierw bratem aż do jego śmierci, później obojgiem rodziców, zaś po śmierci matki w marcu 2021 r., obecnie opiekuje się ojcem. Z powyższego wynika zatem, że skarżący nie był nigdzie zatrudniony ani nie wykonywał innej pracy zarobkowej. Jego głównym zajęciem było opiekowanie się najbliższymi członkami rodziny. Tym samym słusznie podnosi on w treści skargi, że skoro zajmował się opieką nad najbliższą rodziną, to nie mógł zrezygnować z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie mógł wskazać daty rezygnacji, skoro data taka była obiektywnie niemożliwa do wskazania. Skarżący wprawdzie nie udzielił odpowiedzi na zapytanie SKO w jakim czasie i do kiedy był zatrudniony lub wykonywał pracę zarobkową przed rozpoczęciem sprawowania opieki na ojcem - to jednak z oświadczenia skarżącego z [...] sierpnia 2021r. ewidentnie wynika, że nie jest on zatrudniony na umowę o pracę, umowę zlecenia, umowę o dzieło, czy też na inną umowę ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Ponadto złożył do akt sprawy zaświadczenie wydane przez Urząd Pracy [...] z [...] września 2021 r. - z którego wynika, że jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od dnia [...] lutego 2021 r. Powyższe świadczy o tym, że w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. [...] lipca 2021 r., jak również w dniu składania oświadczenia z [...] sierpnia 2021 r., skarżący był osobą bezrobotną - był już bowiem zarejestrowany w Urzędzie Pracy od [...] lutego 2021 r. W konsekwencji, skoro sprawowanie przez skarżącego opieki nad ojcem rozpoczęło się w kwietniu 2021 r. (na co zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji) - to wykonywanie tej opieki nastąpiło już w okresie posiadania przez skarżącego statusu bezrobotnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16, stwierdził, że fakt posiadania przez wnioskodawcę statusu osoby bezrobotnej nie może eliminować go z grona osób, którym przysługuje uprawnienie do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy przyjąć, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Trudno bowiem oczekiwać, aby już w dacie składania przedmiotowego wniosku zainteresowany rezygnował ze statusu osoby bezrobotnej, pozbawiając się tym samym m.in. ubezpieczenia zdrowotnego. Okoliczność posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej od [...] lutego 2021 r., jak również fakt sprawowania opieki nad bratem do listopada 2015 r., a później ewentualne sprawowanie opieki nad matką do marca 2021 r. - nie została wzięta pod uwagę przez organy orzekające oby instancji przy wydawaniu rozstrzygnięć. Doszło przez to do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - co skutkuje uchyleniem obu decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażaną w niniejszym wyroku, wnikliwie przeanalizuje zgromadzony materiał dowodowy (ewentualnie go uzupełni), w celu ustalenia czy skarżący opiekuje się ojcem i jaki jest zakres tej opieki - czy uniemożliwia mu ona podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a następnie wydana stosowne rozstrzygnięcie. W powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.