I SA/Wa 291/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 291/17 o przyznaniu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi A. N. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Pismem z [...] grudnia 2016 r. A. N. wniosła do Sądu skargę na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2016 r., znak [...]w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, ustalonego na podstawie § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w kwocie 200 zł, skarżąca A. N. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskodawczyni podała, że gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z mężem oraz dorosłym synem (ur. [...]) utrzymuje z uzyskiwanych z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych środków w łącznej wysokości [...] zł. Wysokość pobieranych świadczeń wnioskodawczyni udokumentowała kopiami przekazów pocztowych potwierdzających wypłatę świadczeń za kwiecień 2017 r. (renta skarżącej) oraz wrzesień 2015 r. (renta inwalidzka męża skarżącej). We wniosku wskazano, że strona oprócz mieszkania o pow. [...] m2 nie posiada innego majątku, w tym oszczędności. Strona wykazała uiszczanie czynszu w wysokości [...] zł, podała ponadto, że koszty utrzymania jej rodziny obejmują wydatki na energię elektryczną ([...] zł), leki ([...] zł) oraz media ([...] zł). Wysokość miesięcznych wydatków trzyosobowej rodziny we wniosku oszacowano na kwotę [...] zł, wskazując, że rodzina egzystuje bardzo skromnie i jest zadłużona. We wniosku wskazano również, że syn skarżącej nie posiada źródeł dochodu, gdyż od [...] czerwca 2016 r. pozostaje bez pracy. W złożonym wraz z wnioskiem o prawo pomocy piśmie z dnia [...] kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej – jej mąż – wskazał, że syn skarżącej podjął pracę zarobkową w ograniczonym wymiarze czterech godzin tygodniowo za wynagrodzeniem ok. [...] zł, przeznaczanym na zakup papierosów, a także że syn liczy na podjęcie w najbliższym czasie pracy za granicą. Pełnomocnik strony zobowiązał się ponadto do przedłożenia na żądanie sądowe posiadanych faktur z tytułu zakupu usług leczniczych związanych z leczeniem [...],[...], [...] oraz [...]. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał prawo pomocy przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należało, że wnioskodawczyni nie znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz stwierdził, że wysokość kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy wniosek o prawo pomocy nie jest znaczna, gdyż na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł, zaś wysokość innych, przyszłych kosztów sądowych każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł, zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Odnosząc ową szacunkową wysokość kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy wniosek o prawo pomocy do wysokości środków finansowych pozostających miesięcznie do dyspozycji skarżącej ([...] zł) oraz wysokości wydatków stałych jej trzyosobowej rodziny ([...] zł) nie można przyjąć, że skarżąca nie posiada zdolności do samodzielnego pokrycia kosztów sądowych z bieżących dochodów. Koszty procesu należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, zaś ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15). Przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem poniesienie kosztów wpisu od skargi oraz innych kosztów sądowych samodzielnie przez skarżącą granic tych nie powinno przekroczyć. Rezygnacji, bądź ograniczenia w danym miesiącu niektórych wydatków, w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania, nie można utożsamiać z uszczerbkiem w utrzymaniu niezbędnym. Dostrzegając, że budżet domowy strony obciążają także koszty związane a utrzymywaniem przez skarżącą jej dorosłego syna nie sposób jednakże nie zauważyć, że syn skarżącej jest osobą zdolną zarobkowo, aktualnie pracującą w ograniczonymi wymiarze oraz oczekującą na podjęcie pracy za granicą. Nie można zatem wykluczyć, że w przyszłości sytuacja materialna wnioskodawczyni polepszy się w wyniku pozyskania przez jej syna źródła dochodu umożliwiającemu mu partycypowanie w większym niż dotychczas wymiarze w kosztach utrzymania rodziny. Jednocześnie referendarz stwierdził, że wysokość środków finansowych pozostających miesięcznie do dyspozycji skarżącej nie pozwala przyjąć, że posiada ona zdolność do samodzielnego pokrycia, równolegle z powyższej oszacowanymi kosztami sądowymi, kosztów działania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W tych okolicznościach, zdaniem referendarza, należało stwierdzić, że w rozważanym przypadku zachodzą warunki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. A. N. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. W uzasadnieniu wskazała, że kwota wpisu sądowego jest dla niej wyjątkowo uciążliwa. Zaznaczyła również, że wyjazd jej syna do pracy w [...] jest nierealny, a ona jest osobą zadłużoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu referendarz zasadnie przyjął, że A. N. nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do skargi dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni wraz z mężem i synem uzyskują stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, który przeznaczają wyłącznie na potrzeby własne. Nie można więc uznać, że skarżąca jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść koszty sądowe w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wnioskodawczyni jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczyć przy tym wymaga, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł, zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.