I SA/Wa 296/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2013 r. nr [..]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. E. G. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 2013r., którą orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] października 2013r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Podaniem z dnia 30 września 2013 r. E. G., zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z prośbą o przyznanie zasiłku okresowego z powodu niskiego dochodu. Dnia [...] października 2013 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu rodzinnego z E. G., w wyniku której ustalono, że: rodzina składa się z pięciu osób, tj. Pani E. G., mąż K. K. i troje dzieci: syn P. i córka K. - uczęszczający do szkoły – [...] oraz syn P. - od [...] sierpnia 2013 r. rozpoczął własną działalność gospodarczą, z tego tytułu otrzymał dotację w wysokości [...] zł, którą przeznaczył na zakup narzędzi i samochodu; rodzina zamieszkuje we własnym murowanym domu, dostatecznie wyposażonym; na dochód pięcioosobowej rodziny składały się: dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, tj. [...] zł, świadczenia rodzinne - w kwocie 212,00 zł oraz renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, zaś dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. Wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że syn P. nie osiągnął żadnego dochodu z działalności gospodarczej; na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. Nr [....] z dnia [...] marca 2012 r. E. G. została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie ma charakter okresowy i zostało wydane do dnia [...] marca 2014 r.; Pan K. K. został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lutego 2013 r. do lutego 2014 r. i z tego tytułu uzyskał rentę okresową od 1 kwietnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. Poza ustaleniami wywiadu, organ I instancji przeprowadził dodatkowo postępowanie wyjaśniającego w wyniku, którego ustalił, że dnia 15 października 2013 r. do refundacji przyznanego stypendium szkolnego dla dzieci się uczących, tj[...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2013 r., działający z upoważnienia Wójta Gminy S., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. postanowił odmówić E. G. przyznania zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 12, art. 38 ust. 1 pkt. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, które nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, a w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. E. G. złożyła wniosek do GOPS o przyznanie zasiłku okresowego z uwagi na niski dochód rodziny. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 11 października br. ustalono, iż rodzina liczy pięć osób, kryterium dochodowe dla rodziny wynosi [...] zł. Dochód rodziny w wysokości [...] zł uprawnia do korzystania z zasiłku okresowego. Dnia [...] października 2013 r. wnioskodawczyni dostarczyła fakturę VAT na zakup bluzy sportowej NIKE do stypendium szkolnego dla syna za kwotę [...] zł i oświadczyła pracownikowi socjalnemu, iż na zakup powyższej bluzy przeznaczyła zasiłek okresowy z tutejszego Ośrodka. W dniu 17 października 2013 r. do strony wysłano wezwanie do złożenia wyjaśnień odnośnie zakupu bluzy. Korespondencja została odebrana prawidłowo, lecz klientka nie zgłosiła się do tutejszego GOPS wyznaczonym terminie. W związku z powyższym, w ocenie, rodzina obecnie posiada własne zasoby i możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym zakup bluzy sportowej za kwotę [...] zł przy miesięcznym dochodzie na osobę w rodzinę [...] zł. Poza tym, pracownik socjalny stwierdził dysproporcję pomiędzy udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową rodziny. Przykładem tego są bardzo dobre ogólne warunki mieszkaniowe rodziny, które znacznie odbiegają od warunków innych rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Świadczy o tym też np. zakup bardzo drogiej bluzy sportowej. Z analizy faktur przedstawionych do tzw. stypendium szkolnego wynika, iż wnioskodawcy zakupili w sumie 39 sztuk bluz sportowych, z czego 35 sztuk do kwoty 80,00 zł. Organ podał też, że decyzją z dnia [...].09.2013 r. został przyznany rodzinie zasiłek okresowy na miesiąc sierpień i wrzesień b.r. Tak więc, należy stwierdzić, iż obecnie rodzina posiada własne uprawnienia, zasoby i możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej (świadczenia rodzinne, renta chorobowa, dochód z gospodarstwa rolnego). Wydając decyzję uwzględniono też sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o pomoc. Dla dwojga małoletnich dzieci przyznano, bowiem posiłek w szkole. E. G. wniosła od powyższej decyzji w dniu [...] listopada 2013 r., odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Podniosła w nim, że nie wie skąd Pani z GOPS-u wzięła informacje, że na zakup bluzy przeznaczyła zasiłek okresowy. Wyjaśnia, że pieniądze na bluzę zostały uzbierane przez syna z pracy przy zbiorze bzu, jabłek, wiśni i jagód. Wyraża niezrozumienie, dlaczego z tego powodu można odmówić przyznania zasiłku okresowego. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2013r., którą orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2013r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Organ odwoławczy podtrzymał argumentacje i wykładnię przepisów przedstawiona przez organ I instancji. E. G. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 2013r., którą orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] października 2013r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Skarżąca sukcesywnie podtrzymywała argumentację, że pieniądze na bluzę zostały uzbierane przez syna z pracy przy zbiorze bzu, jabłek, wiśni i jagód. Wyraża niezrozumienie, dlaczego z tego powodu można odmówić przyznania zasiłku okresowego. Nie uważa jednocześnie, że zakup drogiej chodziarki był nie rozrzutnością czy marnotrawstwem z jej strony. Podnosi, że było to celowe działanie zmierzające do poprawy sytuacji życiowej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając kontrolę sprawy w ramach wskazanych kryteriów uznać należało, że skarga była zasadna aczkolwiek z przyczyn innych niż wskazane w jej uzasadnieniu. Zgodnie z przepisem art. 38 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (t.j. Dz.U. z 2013r., poz.182 ze zm): Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. 2. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. 3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. 4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. 4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona. 4b. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata. 5. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. 6. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3. Wynika z powyższego, że zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, na co wskazuje sformułowanie "zasiłek okresowy przysługuje", a nie zasiłek okresowy "może być przyznany". Stanowi to zasadniczą różnicę w regulacji prawnej podstawy przyznania stronie tego rodzaju świadczenia. Oznacza też, że spełnienie przesłanek ustawowych daje podstawę do przyznania uprawnienia a nie pozostawia tego prawa ocenie opartej na uznaniu wyprowadzonym z zasad ogólnych przyjętych w ustawie o pomoc społecznej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1222/12 (Lex nr 1291314) przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje organ do jego przyznania. Uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest jedynie (w określonym ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania. Skoro ustawa o pomocy społecznej dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to orzekając w sprawie zasiłku organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy wskazać należy, że orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 38 ww. ustawy, gdyż rozstrzygnęły o prawie skarżącej do zasiłku okresowego wychodząc z założenia, że pomimo, iż spełnia kryterium dochodowe świadczenie jej się nie należy, gdyż nastąpiło marnotrawienie przyznanych świadczeń, korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych (art.11 ust. 1 ustawy). Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2013r. organ ustalił, iż rodzina skarżącej liczy pięć osób, kryterium dochodowe dla rodziny wynosi [...] zł. Dochód rodziny w wysokości [...] zł uprawnia do korzystania z zasiłku okresowego. Dnia 15 października 2013 r. wnioskodawczyni dostarczyła fakturę VAT na zakup bluzy sportowej firmy NIKE do stypendium szkolnego dla syna za kwotę [...] zł i oświadczyła pracownikowi socjalnemu, iż na zakup powyższej bluzy przeznaczyła zasiłek okresowy z tutejszego Ośrodka. Przesłankę odmowy przyznania przez organ wnioskowanego świadczenia stanowiła okoliczność, że z jednej strony odwołująca zwraca się o przyznanie zasiłku okresowego, z uwagi na niskie dochody rodziny (tj. [...] zł), a z drugiej dokonuje zakupu dla syna bluzy NIKE w wartości 269,99 zł Przepis art. 11 ust. 1 ustawy faktycznie pozwala na odmowę przyznania świadczenia, jednakże posługując się pojęciem "organ może odmówić pomocy" znajduje zastosowanie jedynie w tych przypadkach gdy ustawa przewiduje jakąkolwiek fakultatywność w rozstrzygnięciu o przyznaniu świadczenia z ustawy. Jeśli chodzi o przedmiotowe świadczenie jedyną i wystarczającą przesłanką jego przyznania jest nieprzekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Inaczej rzecz ujmując, obligatoryjną przesłanką przyznania zasiłku okresowego jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Szczególne natomiast okoliczności, których wystąpienie uprawnia do zasiłku okresowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Każda trudna sytuacja, połączona z niemożliwością jej przezwyciężenia będzie uprawniała do otrzymania tego świadczenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy wskazać należy, że orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 38 ww ustawy, gdyż rozstrzygnęły o prawie skarżącej do zasiłku okresowego wychodząc z założenia, że pomimo, iż spełnia kryterium dochodowe świadczenie jej się nie należy. Stwierdzić zatem należy, że orzekające w sprawie organy naruszyły prawo materialne mające wpływ na wynik sprawy, gdyż odmówiły skarżącej przyznania prawa do zasiłku okresowego, niewłaściwe wykładając przepis art. 38 ustawy o pomocy społecznej, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę przedstawioną wykładnię przepisu art. 38 ustawy o pomocy społecznej.