I SA/Wa 2987/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 listopada 2022 r. nr DNI.rn.625.81.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 9 listopada 2022 r., nr DN-gn.625.81.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej: "wnioskodawca" "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 29 kwietnia 2022 r., nr 1128/2022, w przedmiocie umorzenia postępowania. Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z 4 kwietnia 2022 r., A. C. wystąpił o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...], wchodzące w skład dawnej działki o numerze [...], położone w K., gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Wojewoda Mazowiecki ww. decyzją z 29 kwietnia 2022 r., nr 1128/2022, umorzył postępowanie w całości. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie prowadzone było już postępowanie administracyjne i zachodzi res iudicata (powaga rzeczy osądzonej). Odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego wniósł A. C., podnosząc, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało w stosunku do całości majątku ziemskiego, uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]", podczas gdy wniosek wszczynający postępowanie dotyczy tylko części tego majątku, tj. zespołu dworsko-parkowego. Zdaniem skarżącego, oznacza to, że sprawy nie są tożsame pod względem przedmiotowym. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie dotyczy wniosku o stwierdzenie, że konkretne wymienione działki (nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...]) wchodzące w skład dawnego majątku pn. "[...]" i "[...]", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopuszczalność złożenia takiego wniosku przewiduje § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.). Minister podniósł, że z akt sprawy wynika, iż wniosek taki został już złożony przez F. D. oraz M. C., które są poprzedniczkami prawnymi A. C., byłymi współwłaścicielkami przejętego na cele reformy rolnej majątku. W wyniku jego rozpatrzenia Urząd Wojewódzki Warszawski orzeczeniem z 23 marca 1948 r., nr UR/I/4/35/46, stwierdził, że nieruchomość ziemska uregulowana w dwóch oddzielnych księgach hipotecznych pn. "[...]" i "[...][...]", o pow. ogólnej [...] ha, położona na terenie gminy K., powiatu g., a stanowiąca współwłasność F. D. i spadkobierców F. D. - podlega przejęciu na cele reformy rolnej w myśl przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z 4 sierpnia 1948 r. (brak numeru sprawy), utrzymał w mocy decyzję Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. W stosunku do zapadłych orzeczeń nacjonalizacyjnych toczyło się również postępowanie nieważnościowe, w wyniku którego Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 19 marca 1997 r., nr GZ.m-051/625-326/94, odmówił stwierdzenia ich nieważności. Decyzja ta została utrzymana w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 marca 2021 r., nr GZ.m.625.261.2011. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1155/21, oddalił skargę na ww. decyzję. W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że w obrocie prawnym pozostają orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. dotyczące majątku ziemskiego uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]". Kwestią bezsporną jest zaś, że zespół dworsko-parkowy, obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...] (przedmiot niniejszego postępowania), wchodzący w skład dawnej działki o numerze [...], położony w K., gmina T. wchodził w skład ww. majątku ziemskiego uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]". W takiej sytuacji, niemożliwe jest wydanie ponownej decyzji, tylko co do części majątku - w tym przypadku zespołu dworsko-parkowego - gdyż był on już przedmiotem innego postępowania administracyjnego (występuje zatem tożsamość przedmiotowa). W sprawie występują również pozostałe elementy decydujące o powadze rzeczy osądzonej, tj. tożsamość podmiotowa (wnioskodawcą jest podmiot będący następcą prawnym osób, którym przysługiwała możliwość złożenia wniosku w oparciu o przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i które z możliwości takiej skorzystały) oraz tożsamość tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktyczny (sprawa dotyczy zbadania legalności przejęcia nieruchomości, na podstawie tego samego przepisu, który zastosowany został przy orzeczeniach nacjonalizacyjnych w latach 40-tych ubiegłego wieku i w oparciu o ten sam stan faktyczny, który ustalony został na dzień przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej). Z tego powodu zarzut skarżącego nie znalazł uznania w ocenie organu odwoławczego. Minister stwierdził, że w sytuacji, gdy w sprawie zaistniała res iudicata, polegająca na wcześniejszym rozstrzygnięciu sprawy inną decyzją ostateczną, organ administracji zobligowany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. ponowne, merytoryczne rozpatrzenie wniosku (w badanej sprawie, dotyczącego tej samej nieruchomości bądź jej części, w oparciu o ten sam przepis prawa) jest niedopuszczalne i stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności orzeczenia, które zapadłoby w takich okolicznościach. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 listopada 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 156 §1 pkt 3 k.p.a. w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z poprzez błędne uznanie, iż sprawa o ustalenie, że zespół dworkowo-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...] położone w K. gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa - nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została prawomocnie rozstrzygnięta W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. Przede wszystkim wskazał, że organ winien był sprawdzić, czy wskazana przez wnioskodawcę część nieruchomości ziemskiej nadaje się do realizacji zadań wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu, przy czym konieczne jest dokonanie analizy związku funkcjonalnego zwłaszcza pomiędzy dworkiem i parkiem w K. a pozostałą częścią nieruchomości w K., która objęta została reformą rolną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną. Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów stanowi art. 105 § 1 k.p.a. zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - oznacza zaś brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17). W rozpoznawanej sprawie organy, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzyły postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 4 kwietnia 2022 r. dotyczące stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach o numerach [...], wchodzące w skład dawnej działki o numerze [...], położone w K., gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Minister uznał bowiem, że w sprawie zachodzi przypadek tzw. res iudicata, czyli tożsamość sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. a sprawą wszczętą z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2020 r. Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe. Zgodzić bowiem należy się z organem, że w stosunku do majątku opisanego w przytoczonych księgach wieczystych, w tym również w stosunku do zespołu dworsko-parkowego, toczyło się już postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (z wniosku poprzedniczek prawnych A. C.), które zakończone zostało orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. Orzeczenia te poddane zostały kontroli w postępowaniu nadzwyczajnym, w wyniku którego zapadło rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 19 marca 1997 r. oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 marca 2021 r. W stosunku do tych orzeczeń wydane zostały wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 1999 r., sygn. akt IV Sa 1201/97, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2007/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1155/21. Jak wynika z zapadłych decyzji administracyjnych i wyroków sądów, majątek ziemski "[...]" i "[...]", w tym zespół dworsko-parkowy, podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Tym samym prawidłowo organy obu instancji uznały, że prowadzenie postępowania z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2022 r., w obecnym stanie faktycznym i prawnym, jest niedopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.