I SA/Wa 3040/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Dariusz Chaciński Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Pismem z dnia 18 września 2014 r. R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r. R. O. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy P. o zasiłek celowy – na wykup leków. Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1, 2 art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił przyznania żądanej pomocy finansowej. W uzasadnieniu wskazano, że R. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na okres do 31 stycznia 2015 r. Dochód R. O. w kwietniu 2014 r. stanowiła [...]. Łączny dochód R. O. wynosił zatem [...] zł miesięcznie i przekraczał kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, to jest kwotę 542 zł. W uzasadnieniu wskazano, że R. O. otrzymał w marcu 2014 r. zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 150 zł, natomiast w maju 2014 r. otrzymał zasiłki celowe zwrotne z jednoczesnym odstąpieniem od żądania zwrotu z przeznaczeniem na częściowe opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości 500 zł oraz opłacenie rachunku za energię elektryczną w wysokości 74,20 zł. Ponadto wskazano, że R. O. nie przedstawiał faktur za zakupione leki, na które została mu w przeszłości przyznana pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto ustalono, że w 2013 r. został on skierowany do Fundacji "Wspólna Droga", gdzie otrzymywał pomoc na leki w formie karty. Organ po omówieniu przepisów dotyczących udzielania wsparcia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego stwierdził, że sytuacja R. O. nie uzasadnia przyznania mu specjalnego zasiłku celowego. Nie znajduje się on bowiem w trudnej sytuacji, która powstałaby nagle, byłaby nieprzewidywalna i drastycznie pogarszająca położenie R. O. Ponadto sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa w porównaniu z innymi osobami występującymi o udzielenie wsparcia z pomocy społecznej. Podniesiono również argument o ograniczonych środkach do dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej nie może w sposób stały wspierać finansowo osób znajdujących się w niedostatku, powinien również w pierwszej kolejności wspierać te osoby, które spełniają kryterium dochodowe warunkujące udzielenie pomocy. R. O. w odwołaniu z dnia 26 czerwca 2014 r. od ww. decyzji wskazał, że powołuje się na okoliczności określone w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz na to, że Ośrodek Pomocy Społecznej mimo pełnej i bieżącej comiesięcznej wiedzy o sytuacji życiowej odwołującego się naraża go celowo na utratę zdrowia i życia poprzez uniemożliwienie mu wykupu niezbędnych lekarstw na chorobę padaczkową. Wskazał, że Fundacja "Wspólna Droga" nie udziela w 2014 r. pomocy na zakup leków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pełni podziela pogląd zaprezentowany w decyzji organu pierwszej instancji, iż nieprzedkładanie przez R. O. faktur za leki, na które przyznano mu pomoc, jest przykładem braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Osoba kupująca leki może otrzymać imienną fakturę "od ręki" – nie wiąże się to z żadnymi dodatkowymi czynnościami. Skarżący musi zdawać sobie sprawę z tego, że świadczenia, których domaga się, są wypłacane ze środków publicznych i jego obowiązkiem jest wykazanie, że przyznana pomoc została wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została przyznana. Wskazano również, że R. O. otrzymał w maju 2014 r. pomoc na inne cele. Ośrodki Pomocy Społecznej nie mają obowiązku spełniania wszystkich żądań podopiecznych, tym bardziej, ż środki finansowe będące w dyspozycji instytucji pomocy społecznych są bardzo ograniczone. Pismem z dnia 18 września 2014 r. R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przytoczoną na wstępie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację nawiązującą do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa. Przedmiotowe postępowanie dotyczyło przyznania pomocy finansowej (zasiłku celowego) na wykup leków. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, dalej "u.p.s.") zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która ustalona została od dnia 1 października 2012 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 u.p.s., zgodnie z którym osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie zaś z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). Z kolei w orzeczeniu z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności.". W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że R. O. przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł, bowiem dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, to jest w kwietniu 2014 r., stanowiła renta inwalidzka z ZUS w wysokości [...] zł oraz zasiłek stały otrzymywany z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł. W tej sytuacji, organ prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącego o udzielenie pomocy finansowej także w oparciu o kryteria określone w art. 41 u.p.s. Z treści tego przepisu wynika jednak, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Wydana na tej podstawie decyzja musi zostać poprzedzona zebraniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie zostać należycie uzasadniona, a organy obowiązane są dokonać oceny, czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których powyższy przepis nawiązuje. Aby ocenić, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie mu pomocy niezbędnym jest z kolei przeprowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego, a następnie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący dokumentacji zgromadzonej w sprawie (art. 7 i 77 k.p.a.). Postępowanie dowodowe ma bowiem na celu ustalenie stanu faktycznego, a co za tym idzie prawdy obiektywnej. Kierując się tymi zasadami, po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącego, organy administracji słusznie stwierdziły, że R. O. nie spełnia kryterium pomocy w formie zasiłku specjalnego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Tym samym, odmówiły R. O. pomocy finansowej na wykup leków. W konsekwencji, organy obu instancji po zebraniu materiału dowodowego i jego ocenie w sposób zgodny z dyrektywami zawartymi w art. 7, 77 i 80 k.p.a. zasadnie uznały, że okoliczności podawane przez skarżącego nie noszą znamion szczególnie uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 41 u.p.s., mimo że mają pewną doniosłość i niewątpliwie są trudne do przezwyciężenia przez skarżącego. Dodatkowo, odmowę powyższej pomocy organy prawidłowo uzasadniły ograniczonymi możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej. Ograniczenie budżetowe powoduje bowiem, iż świadczenia pieniężne o charakterze specjalnym przyznawane są wnioskodawcom najbardziej potrzebującym, znajdującym się w sytuacjach nagłych, kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Zaznaczenia przy tym wymaga, że skarżący nie jest pozbawiony opieki ze strony Ośrodka, bowiem otrzymuje wsparcie z pomocy społecznej. W opinii Sądu należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt sprawy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z treścią art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Sąd rozpoznający skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, jednakże postawa skarżącego (nieprzedstawianie faktur za wykupywane leki) nie świadczy o chęci współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Jak to było wyżej omówione, przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, a rolą Sądu jest jedynie ocena - w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy - czy organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Brak jest w przedmiotowej sprawie uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie pomocy w powyższym zakresie, a tym samym wydania decyzji pozytywnej w sprawie. Tak więc okoliczność, że skarżący przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, a jednocześnie trudna sytuacja materialna i życiowa nie kwalifikuje go do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy, zasadnie doprowadziły organy do odmówienia żądania w zakresie przyznania pomocy finansowej na wnioskowany cel. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.