I SA/Wa 3070/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: zawiesić postępowanie sądowe. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z [...] września 2013r., nr [...] o odmowie przyznania A. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad matką W. B. (w decyzjach organy obydwu instancji błędnie wskazują nazwisko jako B.). Organy orzekające w sprawie stwierdziły, że skarżący sprawował opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dochód rodziny nie przekraczał kryterium ustawowego, jednakże obecnie skarżący nie rezygnuje z zatrudnienia i nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Do 30 czerwca 2013 r. skarżący otrzymywał świadczenie z tytułu opieki nad matką. Organy wskazały na treść przepisu art. 16a ustawy z 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2012 r., poz. 788), który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dodały, że aby otrzymać wnioskowane świadczenie, osoba ubiegająca się o nie powinna zrezygnować z zatrudnienia oraz wyjaśniły pojęcie "zatrudnienia" określone w art. 3 pkt 22 ww. ustawy. Następnie uznały, że w niniejszej sprawie nie został spełniony podstawowy warunek otrzymania prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jakim jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż przed otrzymaniem świadczenia pielęgnacyjnego (które otrzymywał do 30 czerwca 2013 r.), skarżący nie pracował, wobec tego nie zrezygnował z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Zatem, zdaniem organów, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, albowiem nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 16a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji wskazał także, że matka skarżącego zmarła [...] września 2013 r. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. skargę wniósł A. K. Wskazał, że od 2009 r., od kiedy wykryto u matki nowotwór, opiekował się nią, wobec czego nie mógł podjąć zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W wypadku, o którym mowa w tym przepisie, Sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się postępowania, którego wynik będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Warunkiem zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego jest to, aby postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne, sądowe lub przed Trybunałem Konstytucyjnym, było w toku, a więc było wszczęte. Sąd uznał, że taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Otóż do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek grupy posłów o stwierdzenie niezgodności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia - czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej, oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. Wniosek ten jest zarejestrowany pod sygnaturą K 38/13. W przedmiotowej sprawie podstawą rozstrzygnięcia organów był co prawda art. 16a ustawy (organy odmówiły stronie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną), ale tyko dlatego, że świadczenie określone w art. 17 (świadczenie pielęgnacyjne z tytułu nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną) nie mogło być przyznane z uwagi właśnie na niespełnienie przesłanki określonej w ust. 1b, którego dotyczy wniosek grupy posłów o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją. Tym samym rozstrzygnięcie w przedmiocie skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego wniosku, ma istotne znaczenie także dla oceny niniejszej sprawy. Dodatkowo Sąd wziął pod uwagę to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 12 grudnia 2012 r. w sprawie sygn. akt II Sa/Po 1026/13 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 16a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Sąd uznał za konieczne zwrócenie się z tym pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dostrzegając jak ważna jest sprawa pomocy społecznej dla rodzin opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, a w szczególności kwestia specjalnego zasiłku opiekuńczego będącego – zdaniem Sądu – w pewnym zakresie instytucją stanowiącą kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego w kształcie wcześniej obowiązującym. Sąd dodał, że ewentualne uznanie niekonstytucyjności art. 16a ust. 1 spowoduje, iż zasiłek ten przysługiwałby nie tylko osobom, które spełniając pozostałe wymienione w art. 16a warunki, rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki - ale także osobom, które nie podejmują zatrudnienia, gdyż opiekują się osobami niepełnosprawnymi. W dalszej części uzasadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zauważył, że problem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezwykle istotny dla funkcjonowania tysięcy polskich rodzin, w których sprawowana jest opieka nad osobami niepełnosprawnymi, o czym świadczy znaczna liczba skarg wpływająca do sądów administracyjnych, a dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wielu wypadkach pozbawienie opiekunów pomocy, na skutek stosowania przepisu, którego konstytucyjność jest kwestionowana, prowadzić może do dramatycznych konsekwencji, których najłagodniejszą będzie obniżenie standardu życia osób dotkniętych ciężkimi chorobami lub kalectwem - a w zakresie swojej egzystencji uzależnionych od pomocy innych osób. Zastrzeżenia co do konstytucyjności, czy legalności przedmiotowej normy są zatem na tyle istotne, że zachodzi potrzeba ich wyjaśnienia przez Trybunał Konstytucyjny w drodze procedury pytań prawnych. Tym bardziej, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Na zakończenie Sąd uznał, że bez znaczenia dla określenia podobieństwa obu kategorii podmiotów (spełniających wymagania z art. 17 lub 16a) jest okoliczność, czy zrezygnowały one z zatrudnienia (świadczenia innej pracy zarobkowej), czy nie podjęły zatrudnienia. W obu bowiem sytuacjach chodziło o niezwykle istotną dla dalszego życia opiekuna i podopiecznego decyzję, czy opiekun ma pracować zarobkowo, czy też poświęcić się opiece uzyskując pomoc ze strony państwa (w poprzednio obowiązującym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne). Zważył, że ustawodawca wprowadzając do ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy, stanowiący dla części rodzin to samo świadczenie, co uprzednio zasiłek pielęgnacyjny, odmiennie potraktował osoby, które z uwagi na ww. kryteria określić należy jako podmioty podobne. Poza tym ustawodawca w uzasadnieniu wprowadzanych zmian nie przedstawił żadnego wyjaśnienia pominięcia wśród podmiotów uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, które nie podjęły zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zauważyć należy, że celem wprowadzenia przedmiotowego zasiłku specjalnego jest pomoc tym opiekunom (pośrednio również osobom nad którymi opieka jest sprawowana), którzy świadomie pozbawiają się możliwości zarobkowania i poświęcają się opiece, a w wielu sytuacjach niewątpliwie wyręczają państwo w sprawowaniu tej opieki. Z tego powodu trudno jest racjonalnie uzasadnić odmienne traktowanie osób, które z pracy rezygnują i osób, które pracy tej nie podejmują, w związku z koniecznością sprawowania opieki. Powyższa wątpliwość dotyczy nie tylko kategorii osób, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. uzyskiwały pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także tych podmiotów, które dopiero w obecnie obowiązującym stanie prawnym starają się lub będą się starać o pomoc państwa w postaci przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pozbawienie części osób prawa do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego budzi wątpliwości również z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej. Sąd w niniejszym składzie podziela powyższe stanowisko i argumentację. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.