I SA/Wa 3344/14

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. S na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. H. S. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze swojej skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia. W wypełnionym na żądanie formularzu PPF skarżący wskazując, że swoim wnioskiem obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podał, że przebywa na terytorium Polski nielegalnie, nie posiada jednocześnie żądnych dokumentów. Jako źródło dochodu wskazał rentę, nie określając jej wysokości z powodu, jak to ujął, braku wiedzy jaka jest jej wartość netto. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W orzecznictwie sądowym przyjmowana jest taka interpretacja instytucji prawa pomocy, zgodnie z którą przewidziane w art. 246 § 1 p.p.s.a. formy pomocy są skierowane do osób, które z uwagi na swoją trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów prowadzenia postępowania bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1656/15; postanowienie NSA z 14 listopada 2014 r. sygn. II OZ 1192/14). Wykazanie przez wnioskodawcę wystąpienia w sprawie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy polega na przedstawieniu przez nią pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób wskazany w formularzu PPF. W tym zakresie strona zobowiązana jest dochować należytej staranności. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy, składając skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r., niemniej żądanie to nie został rozpoznane merytorycznie z powodu odstąpienia przez skarżącego od wypełnienia zobowiązania w postaci złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF (zarządzenie z dnia 24 lutego 2015 r., k. 22). Po uzupełnieniu powyższego braku skarżący został zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r. wezwany do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci: 1. aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu renty ("odcinek renty" za ostatnie trzy miesiące lub kopia decyzji organu emerytalno – rentowego wskazująca na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia); 2. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3. dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 4. dokumentów potwierdzających ewentualne obciążenia finansowe (ich wysokość, wysokość spłacanych rat). Powyższe zarządzenie zostało doręczone skarżącemu i pomimo upływu terminu nie zostało wykonane, co skutkowało wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 27 maja 2015 r. sygn. I SA/Wa 3344/14 odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd wyjaśnił, że z przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W złożonym formularzu brak było informacji o dochodach skarżącego i jego stanie majątkowym. Powyższe oznaczało, że w dacie wydania postępowania brak było tym samym możliwości oceny rzeczywistej sytuacji skarżącego. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1510/15. W piśmie procesowym z [...] grudnia 2015 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy, uzupełniając złożony wniosek na formularzu PPF w sposób analogiczny do poprzedniego, tj. odmawiając podania wysokości uzyskiwanego świadczenia rentowego poprzez odwołanie się do braku wiedzy co jest wartością brutto a co netto świadczenia oraz pozostawiając wszystkie pozostałe rubryki puste. Jedyna odmienność, jeżeli tak ją można traktować, odnosiła się do posiadanego majątku, albowiem w formularzu PPF z dnia [...] marca 2015 r. skarżący w odniesieniu do posiadanych zasobów pieniężnych wskazał na posiadanie "[...]", a w ocenianym w niniejszym postępowaniu formularzu analogiczną rubrykę pozostawił pustą (skreśloną). Mając na uwadze treść złożonego przez skarżącego wniosku, uznać należało, że sposób wywiązania się przez skarżącego z obowiązku wykazania swojej sytuacji materialnej jako odpowiadającej przesłance przyznania prawa pomocy poprzez przedstawienia wszystkich informacji służących pełnej ocenie możliwości płatniczych strony nie wynika z braku wiedzy skarżącego o zobowiązaniu i istnieniu ewentualnych niejasności w oświadczeniu, gdyż skarżący został zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r. pouczony o zakresie istniejących braków i skutkach ich nieuzupełnienia. Nie jest równocześnie spowodowany innymi czynnikami, które – traktowane jako usprawiedliwione – powinny skutkować wezwaniem skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Należy podzielić tę wykładnię nadawaną art. 255 p.p.s.a., która jest oparta na uznaniu, że "oświadczenie niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych" w rozumieniu ww. przepisu odnosi się do tych oświadczeń strony, stanowiących oświadczenia wiedzy, których braki spowodowane są nieposiadaniem przez wnioskodawcę rozeznania o zakresie informacji, które w ocenie organu sądowego są istotne dla kierunku rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. Z zakresu wskazanego pojęcia wyłączyć należy natomiast te wnioski, które nie zawierają w swojej treści informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy z powodu odmowy jej udzielenia przy istniejącej po stronie wnioskodawcy świadomości dotyczącej istnienia braków wniosku i konsekwencji procesowych jakie się z tym zaniechaniem wiążą. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że powinność rzetelnego działania przez skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy traktować jako nakaz korzystania przez stronę z przyznanych jej uprawnień procesowych w zgodzie z celami, dla których prawa te zostały ustanowione. Stwierdzenie, że rozpoznawany wniosek nie prowadził do wykazania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) z powodu niezainteresowania skarżącego uzyskaniem przez Sąd wszystkich informacji odnoszących się do jego sytuacji finansowej (m.in. podanie wysokości świadczenia rentowego) oparte jest jednocześnie na ocenie zachowania strony inicjującej przedmiotowe postępowanie. Zapoznanie się z argumentacją prawną zawartą w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1510/15 określającą przyczyny, z powodu których wniosek skarżącego został uznany za obarczony brakami, nie było dla skarżącego asumptem do złożenia ponownego wniosku pozbawionego wskazanej przez Sąd wadliwości, ile prowadziło do prostego powielenia wadliwej czynności procesowej. Trudno przy tym określić na ile działanie to służyło podjęciu skutecznej czynności procesowej, a więc prowadzącej do przyznania stronie uprawnienia, a na ile nakierowane było na osiągnięcie innych celów. Nie może jednocześnie budzić wątpliwości, że działanie to nie mogło mieć związku z rzetelnym wywiązywaniem się przez stronę z jej obowiązków procesowych, skoro polegało na złożeniu wniosku procesowego sformułowanego przy użyciu wyrażeń wulgarnych i treści obelżywych wobec Sądu. Z urzędu organowi sądowemu wiadomym jest, że skarżący w innych postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie na wezwanie nie przedkładał żadnych dokumentów, do przedstawienia których był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a., czasami nawet kilkukrotnie (por. postanowienie z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. IV SAB/Wa 186/13), ewentualnie jego odpowiedzi było oparte na inwektywach przy równoczesnym wypełnianiu formularza w sposób niepoważny, urągający powadze Sądu (por. postanowienie z dnia 17 sierpnia 2015 r. sygn. III SO/Wa 5/15 podające, że skarżący jako swój adres wskazał: "[...]", datę swego urodzenia określił na [...]r., a jako majątek, w rubryce mieszkanie: "[...]", oszczędności: "[...]", dochód: renta, w rubryce, w której należało wskazać wysokość miesięcznego dochodu brutto skarżący wyjaśnił, że: "H. S. nie wie co to jest brutto"). Należy przyjąć, że środki procesowe, do których zalicza się wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku (art. 255 p.p.s.a.), mają na celu zagwarantowanie stronie postępowania jej praw, powinny być z tego powodu wykorzystywane w sposób właściwy i służący ich realizacji. Przekonanie, że skarżący składając w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy uchybił swoim obowiązkom rzetelnego wywiązania się z wymogu przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych prowadziło tym samym do oddalenia zgłoszonego żądania jako opartego na innym celu aniżeli potrzeba uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu z powodu braku środków na opłacenia kosztów postępowania we własnym zakresie. W tych warunkach, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.