I SA/Wa 338/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 338/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy do złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 338/15 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy i przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2414/15 oddalił skargę kasacyjną A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 338/15 oddalającego skargę A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tej sytuacji A. B., wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu z dnia 4 listopada 2016 r., wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku z dnia 14 maja 2015 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nie posiada on żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada też papierów wartościowych i innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Skarżący wskazał, że ponosi koszty związane z dojazdem do pracy ([...] zł), koszty wyżywienia ([...] zł), mieszkania ([...] zł), zakupu odzieży ([...] zł) i środków higieny ([...] zł). Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Do wniosku załączona została kserokopia umowy o pracę na czas określony z dnia 21 grudnia 2015 r. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że wnioskodawca nie wykazał należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz podkreślił, że skarżący wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, nie wykonał wezwania, co uniemożliwiło dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W dniu 3 lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia. Skarżący zarzucił naruszenie art. 243 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że w chwili obecnej utrzymuje się ze stypendium socjalnego z uczelni w wysokości [...] zł miesięcznie. Do listopada 2015 r. był bezrobotny bez prawa do zasiłku, natomiast do grudnia 2016 r. otrzymywał płacę minimalną w kwocie [...] zł brutto. W związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem nie miał on możliwości wcześniejszego zgromadzenia środków finansowych na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżący zaznaczył, że obecnie nie pracuje, od 25 stycznia 2017 r. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Odnosząc się do wcześniejszego wezwania do nadesłania dokumentów i informacji wnioskodawca wskazał m.in., że na jego koncie osobistym nie ma żadnych środków oraz że jest współposiadaczem konta, z którego B. B. – współwłaścicielka konta - spłaca kredyt hipoteczny. Wskazał ponadto, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów oraz że nie posiada pojazdów mechanicznych. Do sprzeciwu załączone zostały dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności, w tym m.in. zaświadczenie z Urzędu Pracy w [...], wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...] oraz oświadczenie B. B., że wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania- w zależności od jego sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z dnia 24 stycznia 2017 r. należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy). W ocenie Sądu analiza złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w szczególności uzasadnienia sprzeciwu i przedłożonych wraz z nim oświadczeń i dokumentów wskazuje, że złożony sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że obecnie skarżący utrzymuje się ze stypendium socjalnego z uczelni w wysokości [...] zł miesięcznie. Z załączonego zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 30 stycznia 2017 r. wynika, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada też papierów wartościowych i innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Okoliczności powyższe - zdaniem Sądu - przemawiają za stwierdzeniem, że wnioskodawca nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Należało zatem zmienić postanowienie referendarza sądowego i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest postępowaniem w szeroko rozumianej "sprawie" sądowoadministracyjnej. Przepis art. 239 § 1 pkt 1 lit. a wprowadzający zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej ma więc zastosowanie również w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu wydanego w tego rodzaju sprawie (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt I ONP 1/13). Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.