I SA/Wa 3512/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi I. K. i R. T. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Decyzją z [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (Minister), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, złożonego przez R. T. i I. K. (Skarżący) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] (Wojewoda), z dnia [...] stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1.01.1999r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część drogi krajowej nr [...] – [...] w [...], położonej w [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...] (Nieruchomość). Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] Wojewoda stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm., dalej "ustawa"), prawa własności Nieruchomości. Decyzja ta skierowana została do Skarżących. Z akt sprawy wynika, iż Nieruchomość została wydzielona z dawnej działki nr [...] o pow. istoty [...] m 2. Pismem z dnia 5 grudnia 1989 r. Skarżący, jako spadkobiercy byłych współwłaścicieli Nieruchomości, to jest A. i P. T. wystąpili z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczącego rekompensaty za przejęcie bez odszkodowania działki nr [...] o pow. [...] m przy [...] na rzecz [...]. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] (Kierownik) stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] (dalej PRN) o wywłaszczeniu z dnia [...] i orzeczenie o odszkodowaniu z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję z dnia [...] i odmówił wznowienia postępowania w sprawach zakończonych orzeczeniami PRN z dnia [...] i [...]. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 1993r. sygn. akt IV SA 566/93 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] wskazując w uzasadnieniu, że treść pisma Skarżących z dnia 5 grudnia 1989r. zawiera elementy wniosku o wznowienie postępowania. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Kierownika z dnia [...] Kierownik postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie zakończone orzeczeniem PRN z dnia [...], a postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie zakończone orzeczeniem PRN z dnia [...]. Kierownik decyzją z dnia [...] wydaną art. 151 § 1 pkt 2 kpa, odmówił uchylenia orzeczeń z dnia [...] i [...]. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Kierownika z dnia [...] i stwierdził, powołując się na art. 151 § 2 k.p.a. że orzeczenia PRN z [...] i z [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...]. Skarżący wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczeń PRN z [...] i [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stwierdził nieważność orzeczeń PRN z dnia [...] i z [...]. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku Przedsiębiorstwa [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PRN z [...] i z [...]. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 2002r. sygn. akt I SA 32-33/02 oddalił skargi Skarżących na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...]. Pismem z 16 czerwca 2004 r. Wojewoda wystąpił do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...], wskazując, że przy rozpatrywaniu odwołania od decyzji Kierownika z dnia [...] organ wojewódzki pominął istotną okoliczność, iż zgodnie z art. 148 kpa miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Natomiast z akt sprawy wynika, że podanie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] wniesione zostało z uchybieniem terminu określonego w art. 148 kpa. Decyzją z [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Wojewody [....] z [...] w części uchylającej decyzję Kierownika z dnia [...] i stwierdzającej, że orzeczenie PRN z [...] zostało wydane z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...], w części stwierdzającej, że orzeczenie PRN z dnia [...] zostało wydane z naruszeniem prawa. Decyzją z dnia [...] Minister Budownictwa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Skarżących utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]. Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2007 r. sygn. akt 1 SA/Wa 187/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi Skarżących uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]. Skarżący wystąpili również z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...]. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] wskazując, że decyzja ta była przedmiotem oceny prawnej dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2002 r. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżących o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2007r. sygn. akt I SA/Wa 390/07 oddalił skargę Skarżących na tę decyzję. Następnie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] wystąpił Prezydent [...] (Prezydent), podnosząc, iż Nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998r. stanowiła własność Skarbu Państwa i brak było przesłanek do uwłaszczenia w trybie art. 73 ust. 1 ustawy. Minister decyzją [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia [...] wskazując w uzasadnieniu, że decyzja ta rażąco narusza prawo to jest art. 73 ust. 1 ustawy, ponieważ Nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, a nadto wszczęcie postępowania i skierowanie decyzji do Skarżących wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący wystąpili o ponowne rozpatrzenie wskazując, iż posiadają status strony w przedmiotowym postępowaniu. Podnieśli, iż orzeczenie PRN z dnia [...] znak ze względu na jego wady należy traktować jako nieistniejące, a w związku z tym nie można przyjąć aby wywołało ono jakiekolwiek skutki prawne. Opisaną na wstępie decyzją Minister utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...]. W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 31 grudnia 1998 r. prawo własności Nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [....], które nie zostało wyeliminowane obrotu z prawnego, zatem nie została spełniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 73 ust. 1 ustawy, co wyczerpuje przesłankę określoną w art. 1 56 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ wskazał, że w niniejszym przypadku nie można mówić o nieistnieniu orzeczenia PRN z dnia [...] skoro wielokrotnie było ono przedmiotem badania w postępowaniach nadzwyczajnych, zarówno przez organy administracji, jak i sądy administracyjne. W sytuacji uznania decyzji za akt nieistniejący nie ma możliwości jego kontroli w postępowaniach nadzwyczajnych ponieważ przyjmuje się, że nie wszedł on w ogóle do obrotu prawnego. Należy również zaznaczyć, że organ orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji potwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa w trybie powołanego art. 73 ust. 1 ustawy z nie może dokonywać oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej jak również podważać jej skuteczności. Minister podkreślił, że dopiero ostateczne stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej pozwoliłoby na przyjęcie, że decyzja ta nie wywołała w obrocie prawnym cywilnoprawnych skutków wynikających z jej treści. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w stosunku do orzeczenia z dnia [...], skoro Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 maja 2002r. sygn. akt 1 SA 32-33/02 oddalił skargę na decyzję z dnia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. Minister wskazał, że właścicielem powyższej nieruchomości, był i jest Skarb Państwa, a Skarżącym w dniu 31 grudnia 1998 r. ani w dniu wydania decyzji Wojewody z dnia [...] nie przysługiwały żadne prawa rzeczowe do powyższej nieruchomości, z których wynikałby interes prawny do występowania w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...]. Zatem wszczęcie postępowania i skierowanie decyzji Skarżących wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. co winno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Podsumowując organ wskazał, że decyzja z [...] rażąco narusza prawo wobec potwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności Nieruchomości, podczas gdy nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 73 ust. 1 ustawy, gdyż nieruchomość ta stanowiła własność Skarbu Państwa. Końcowo Minister wskazał, że na dzień wydawania przez niego decyzji właścicielem Nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej KW [...] był właśnie Skarb Państwa – Prezydent [...]. Skarżący wnieśli na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu wskazując, że decyzja z dnia [...] miała charakter orzeczenia nieistniejącego, bowiem prawo własności Nieruchomości przysługiwało P. i A. T., a decyzja o wywłaszczeniu została skierowana wyłącznie do A. T. Oznacza to, że nie istnieje decyzja wywłaszczająca P. T. Skoro orzeczenie z [...] nie odnosiło się do P.T. uznać należy, że Nieruchomość dalej pozostaje własnością Skarżących jako jej spadkobierców. Skarżący wskazali również, że organ wadliwie przyjął, że nie byli stronami postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. Skarżący wystąpili o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego wskazując, że toczy się obecnie postepowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej sygn. akt [...]. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wyrokiem z dniu 28 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w [...] w sprawie o sygn.. akt [...] uzgodnił stan ujawniony w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie w dziale II księgi wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] XIII Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości położonej w [...] przy [...] o powierzchni [...] m 2, oznaczonej jako działka ewidencyjna [...] w miejsce Skarżących, Skarbu Państwa – Prezydenta [...]. Po podjęciu zawieszonego postępowania, na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił dowód z wyroku z dnia [...] oraz oddalił wniosek Skarżących o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej złożonej przez Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Kontroli sądu poddana została decyzja wydana w postępowaniu nadzorczym. W postępowaniu takim organ bada, czy decyzja wydana w postępowaniu zwykłym obarczona jest jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie z wnioskiem o skontrolowanie prawidłowości w decyzji z [...] wystąpił Prezydent wskazując, że na mocy powyższej decyzji stwierdzono nabycie własności Nieruchomości w trybie art. 73 ust. 1 przez Skarb Państwa, pomimo że Nieruchomość ta w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się więc do zbadania, czy przedmiotowa nieruchomość w dacie wydania decyzji z [...] stanowiła własność Skarbu Państwa czy też nie. Z uwagi na stanowisko Skarżących, rozstrzygnąć więc należało, czy decyzja z [...] o wywłaszczeniu działki nr [...] stanowiącej własność poprzednika prawnego Skarżących (i z której wydzielona została działka [...]) może być uznana za wywierającą skutki prawne w postaci przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika, że Skarżący podejmowali próby wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...] o wywłaszczeniu oraz decyzji z [...] orzekającej o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Na skutek działań Skarżących ostateczną decyzją z Wojewody z [...] wydaną w trybie przepisów o wznowieniu postępowania stwierdzono, że decyzje z [...] i z [...] wydane zostały z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...]. Organy odmówiły natomiast stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej i decyzji orzekającej o odszkodowaniu, jak również decyzji odmawiających stwierdzenia powyższych decyzji, przy czym stanowisko to zaakceptowane zostało przez sądy administracyjne w prawomocnych wyrokach. Oznacza to, że obecnie w obrocie prawnym pozostaje zarówno decyzja z dnia [...] o wywłaszczeniu działki nr [...] jak i decyzja z [...] orzekająca o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. W ocenie sądu rozpoznającego sprawę oznacza to, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa począwszy od chwili, w której decyzja z [...] stała się ostateczna, a więc również w dniu 31 grudnia 1998 r. Decyzja z [...] wydana została w trybie art. 73 ust. 1 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem nieruchomości pozostające w dniu 31.12.1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 01.01.1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Z treści powyższego przepisu wynika więc wprost, że warunkiem jego zastosowania było nie przysługiwanie Skarbowi Państwa ani jednostce samorządu terytorialnego prawa własności danej nieruchomości. Jak już wyżej wskazano, z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym decyzji z [...] uznać należało, że na dzień 31 grudnia 1998 r. prawo własności nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa. Oznacza to, że nie została spełniona przesłanka pozwalająca na zastosowanie art. 73 ust. 1 ustawy. Wobec powyższego, podzielić należało stanowisko wyrażone przez Ministra w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...], zgodnie z którym decyzja z [...] rażąco narusza prawo, bowiem objęta nią nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Skarżący w toku postępowania administracyjnego jak i w toku postępowania sądowoadministracyjnego wskazywali, że decyzja z [...] winna być uznana za nieistniejącą, bowiem wymieniony w niej został wyłącznie A.T., pominięto zaś jego żonę P.T. Oznacza to w ocenie Skarżących, że decyzja ta jako akt nieistniejący nie mogła wywrzeć skutków prawnych. Sąd powyższego stanowiska Skarżących nie podziela z następujących przyczyn. Kwestia pominięcia P.T. przy wydawaniu orzeczenia dnia [...] była przyczyną wznowienia postępowania i stwierdzenia przez Wojewodę wydania tejże decyzji z naruszeniem prawa (decyzja Wojewody z dnia [...] uchylająca decyzję Kierownika z [...] i stwierdzająca wydanie decyzji z [...] z naruszeniem prawa). Co do pominięcia P. T. w decyzji z dnia [...] wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 maja 2002 r. I SA 32-33/02 wskazując, że kwestia ta stanowiąca w ocenie Skarżących podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] jest tożsama z przyczynami wznowienia postępowania wywłaszczeniowego które zakończyło się wydaniem przywołanej wyżej decyzji Wojewody z [...]. Na pominięcie P.T. Skarżący powoływali się również w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z dnia [...]. Tutejszy Sąd w wyroku z dnia 27 czerwca 2007 r. I SA/Wa 390/07 oddalając skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] podkreślił, że argumenty podnoszone przez Skarżących w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z dnia [...] są tożsame z argumentami podnoszonymi w toku postępowania zakończonego przywołanym wyżej wyrokiem NSA. Również w wyroku z 20 czerwca 2007 r. I SA/Wa 187/07 tutejszy sąd uznał, że fakt pominięcia P.T. przy wydawaniu decyzji z [...] skutkuje jedynie tym, że możliwość wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem tejże decyzji otworzyła się dla jej spadkobierców to jest Skarżących z dniem, w którym dowiedzieli się o wydaniu tejże decyzji. Oznacza to, że kwestia pominięcia P.T. przy wydawaniu decyzji z [...] była już trzykrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, które okoliczność tę uznały za przesłankę umożliwiającą wystąpienie przez Skarżących z wnioskiem o wznowienie postępowania, nie zaś za okoliczność skutkującą nieistnieniem decyzji. Sąd rozpoznający sprawę również uznaje, że wydanie decyzji z [...] z pominięciem współwłaścicielki stanowiło naruszenie prawa, które winno być rozpatrywane wyłącznie w świetle art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naruszenie to nie może jednak stanowić prowadzić do zaakceptowania tezy Skarżących, że skoro P.T. nie była stroną postępowania wywłaszczeniowego, to nie doszło do odjęcia jej prawa własności Nieruchomości, a w konsekwencji Nieruchomość dalej stanowiła jej własność. Końcowo sąd wskazuje, że w jego ocenie brak było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej wniesionej przez Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...]. Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilny (inaczej niż w postępowaniu sądowadministracyjnym) przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku (art. 398 1 § 1k.p.c.). Jednocześnie, stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wobec powyższego brak było podstaw do kolejnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Dodatkowo wskazać należy, że jak wynika z treści wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...], postępowanie zakończone tymże wyrokiem dotyczyło innej nieruchomości niż Nieruchomość objęta decyzją z [...]. Nieruchomość objęta decyzją z [...] to działka ewidencyjna nr [...], zaś nieruchomość, której dotyczył wyrok Sądu Okręgowego w [...] to działka nr [...]. Rzeczywiście, również w toku postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] podstawową kwestią sporną była kwestia skutków prawnych decyzji z [...], to jest czy decyzja ta wywołała skutki polegające na odjęciu prawa własności do działki nr [...] (z której wydzielona była m.in. działka nr [...], objęta decyzją z [...]). Sąd Okręgowy w [...], jak wynika z uzasadnienia jego wyroku uznał, że decyzja z [...] jako nie wyeliminowana z obrotu prawnego wywołuje skutki prawne polegające na odjęciu poprzednikom prawnym Skarżących prawa własności do działki nr [...]. Końcowo sąd wskazuje, że z uwagi na fakt nie przysługiwania Skarżącym żadnych praw rzeczowych do Nieruchomości zarówno w dniu [...] jak i w dniu [...] brak było podstaw do uznania ich za strony postępowania administracyjnego. Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.