I SA/Wa 3558/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] września 2014r. nr [...] odmawiającej M. G. przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego P. z dnia [...] września 2014r. ponownie rozpatrzył sprawę udzielenia M. G. wnioskowanej pomocy na pokrycie kosztów utrzymania dorosłej córki D. Z. Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego sprawy ustalono, iż wnioskodawczym zamieszkuje razem ze swoją córką D. Z. w budynku, który jest własnością syna, a one mają dożywotnią służebność. Córka nie korzysta ze swojej części, lecz zamieszkuje razem z matką. Skarżąca wraz z córką pozostają pod stałą opieką lekarską. M. G. posiada własne świadczenie emerytalne, a jej córka ma przyznaną rentę chorobową. Wnioskodawczyni odmówiła jednak udostępnienia aktualnego odcinka emerytury i podania wysokości wydatków mieszkaniowych. Organ podkreślił, że na podstawie materiału dowodowego nie można stwierdzić, że wnioskodawczyni musi utrzymywać swoją córkę D. Dochód rodziny wynosi [...]zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny stanowi kwota [...] zł. Organ przywołał treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej określającego przesłanki i zasady przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wskazał, że mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał, że M. G. nie spełnia warunków do nabycia specjalnego zasiłku celowego, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie tego rodzaju pomocy. Zasiłek ten zarezerwowany jest dla osób których dochód przekracza ustawowe kryterium i jednocześnie znalazły się w szczególnej sytuacji, "wyraźnie odbiegającej od typowych sytuacji życia codziennego". Od decyzji odwołanie złożyła Pani M. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozpoznając złożone odwołanie wskazało, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu ustalił, że M. G. prowadzi z córką wspólne gospodarstwo domowe i do dochodu rodziny wliczył emeryturę odwołującej w wysokości [...] zł. oraz rentę chorobową jej córki D. Z. w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi więc [...] zł. i przekracza kryterium dochodowe wynoszące dla dwuosobowej rodziny kwotę 912zł. (2 x 456zł.) - dlatego organ rozpatrzył wniosek o udzielenie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających to kryterium może być przyznana pomoc ze strony ośrodka w formie specjalnego zasiłku celowego. Z brzmienia art. 41 wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji ma charakter uznaniowy: to, co należy uznać za "przypadek szczególnie uzasadniony", ustawa pozostawia uznaniu organu, co nie oznacza jednak pełnej dowolności przy wydawaniu decyzji. Organ nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami k.p.a. i ustawy o pomocy społecznej, a przed wydaniem decyzji musi szczegółowo przeanalizować całą sprawę, dokładnie ustalić i ocenić sytuację życiową danej osoby i rodziny. Organ odwoławczy przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych z, z którego wynika, że zasiłek celowy specjalny może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Analizując niniejszą sprawę Kolegium uznało, że organ I instancji odmawiając w tym przypadku przyznania specjalnego zasiłku celowego nie przekroczył granic uznania administracyjnego i dokonał prawidłowej wykładni użytego przez ustawodawcę w art. 41 pkt 1 ustawy pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek". W niniejszym przypadku organ I instancji dokładnie przeanalizował sytuację rodzinną, dochodową i zdrowotną odwołującej i jej córki uznając, że nie można ich aktualnej sytuacji życiowej zakwalifikować jako "szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ nie dopatrzył się w tym przypadku wyjątkowej sytuacji, nie zaistniały też nadzwyczajne, niecodzienne zdarzenia wpływające negatywnie na sytuację życiową rodziny. Również wnioskowany cel pomocy: "zwrot kosztów utrzymania dorosłej córki D. za okres 4 lat po [...] zł. miesięcznie" nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Organ zasadnie uznał, że skarżąca i jej córka posiadają odpowiednio wystarczające środki na swoje utrzymanie, lecz ich nie wykorzystują. Rodzina osiąga stały comiesięczny dochód (ponad dwukrotnie przekraczający ustawowe kryterium dochodowe), z którego - przy jego racjonalnym wykorzystaniu - powinna pokryć zgłaszane potrzeby. W ocenie Kolegium zasadnie organ I instancji uznał, że z akt sprawy nie wynika, aby rodzina znajdowała się w położeniu, które można by uznać za szczególne - w rozumieniu art. 41 ustawy - dlatego Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji i orzekło jak w sentencji. Skargę na powyższą decyzję złożyła M. G.. W skardze szczegółowo opisała swoją sytuację zdrowotną oraz córki D. Z.. Podniosła, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe oraz wyraziła swoje niezadowolenie z działań prowadzonych przez GOPS G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należy uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi wyjątek od zasad przyznawania pomocy określonych w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu prawa wynika, że decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wysokość tego zasiłku nie została jednak ściśle określona przez ustawodawcę. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Wbrew zarzutom skargi, rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. twierdząc, że M. G. nie spełnia przesłanek do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej oraz jej córki w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł łącznie [...] zł , z czego [...] zł stanowiła jej emerytura oraz [...] zł renta D. Z. Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł jak i dla rodziny dwuosobowej ([...] zł) (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że wniosek o pomoc finansową na zwrot kosztów utrzymania dorosłej córki D. za okres 4 lat po [...] zł miesięcznie nie mógł być uwzględniony w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu, wskazywany przez M. G. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego, nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Sąd zwraca uwagę, że zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać własnymi działaniami. W założeniu systemu pomocy społecznej świadczeniobiorca nie ma być biernym biorcą świadczenia, lecz partnerem jednostki pomocy społecznej, który wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości współdziałania w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej i prawidłowo zastosowały przepisu ustawy o pomocy społecznej, a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.