I SA/Wa 366/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz J. D. sumę pieniężną w kwocie 1000 (jeden tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz J. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 14 grudnia 2014 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] (działka [...] oraz [...] (działka [...]), ozn. hip. jako "[...]" [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec braku podejmowania działań i rozstrzygnięcia w sprawie J. D. (dalej jako "skarżąca") pismem z 10 stycznia 2021 r. wezwała organ do wykonania wyroku z 12 maja 2016 r., a następnie pismem z 1 lutego 2021 r. wniosła skargę na niewykonanie wyroku Sądu żądając w niej: wymierzenia Prezydentowi [...] grzywny w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 154 § 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), tj. dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego oraz przyznania skarżącej, na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a., sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W uzasadnieniu skargi podniosła, że pomimo grzywien zasądzonych wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 marca 2017 r, 28 listopada 2019 r. oraz 17 września 2020 r. organ od pięciu lat pozostaje w zwłoce, która ma charakter systemowy. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że akta sprawy dotyczącej przedmiotowej nieruchomości wraz z prawomocnym wyrokiem z 17 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 434/20, ze skargi J. D. na niewykonanie wyroku, do dnia dzisiejszego nie zostały zwrócone, co uniemożliwiło zakończenie postępowania o odszkodowanie. Organ wskazał również, że o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować tylko aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg, tym bardziej, iż wniosek strony skarżącej działa nie niekorzyść stron postępowania przez co wydłuża procedowane postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny ocenia zatem wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności Sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa powyżej, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 p.p.s.a.). Uwzględniając skargę sąd, w myśl art. 154 § 7 p.p.s.a., może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby sąd mógł wymierzyć organowi administracji publicznej grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniający skargę (wydanym na podstawie art. 149 p.p.s.a.) i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie zaś, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania prawomocnego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/16 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 14 grudnia 2014 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] (działka [...]) oraz [...] (działka [...]), ozn. hip. jako "[...]" [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 24 sierpnia 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 36 verte akt sądowych w sprawie I SAB/Wa 127/16) i od tej daty rozpoczął bieg termin wyznaczony wyrokiem, w jakim sprawa powinna być rozpoznana. W konsekwencji termin ten upłynął 24 listopada 2016 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 28 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 192/17, 28 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1752/19 oraz 17 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 434/20 ukarał organ grzywnami odpowiednio w wysokości 500 złotych, 2.000 złotych i 500 złotych. Skarżąca ponownie wezwała Prezydenta do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SAB/Wa 127/16. Wezwanie pozostało bezskuteczne, a organ do dnia dzisiejszego nie wykonał wyroku Sądu i nie rozpoznał wniosku o ustalenie odszkodowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki, o których mowa powyżej, w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, a skarga na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku sądu jest zasadna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowym stanie faktycznym na organie administracji publicznej ciążył obowiązek wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Nie zostało ono jednak wydane w przepisanym terminie, a okoliczności powoływane przez organ nie mogą zostać uznane za uzasadniające bezczynność w sprawie. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego wyrokiem sądu z 12 maja 2016 r. oraz okoliczność, że organ do dnia wyrokowania nie rozpoznał wniosku o ustalenie odszkodowania Sąd uznał, że grzywna w wysokości 5000 złotych będzie adekwatną sankcją za ignorowanie rozstrzygnięć sądu. Przy czym w wymiarze nałożonej grzywny Sąd uwzględnił możliwość jej wielokrotnego stosowania oraz fakt jej uprzedniego nałożenia. Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/16, przybrała w okolicznościach rozpoznawanej sprawy charakter rażącego naruszenia prawa. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów i to niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że "pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym jest to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3043/18). Oceniając w niniejszej sprawie charakter bezczynności Prezydenta [...] Sąd wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, zapadłe uprzednio w sprawie wyroki w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie kilku orzeczeń sądu. Przy tym, przy ocenie charakteru bezczynności nie można uwzględnić argumentu organu co do niemożności właściwego procedowania z uwagi na ponaglenia i skargi wnoszone przez strony, skutkujące pozbawieniem organu dostępu do akt sprawy. Legalnego działania strony jako podmiotu postępowania administracyjnego, w ramach przysługujących jej uprawnień, nie można bowiem uznawać za przeszkodę w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto, z zasady praworządności wynika dla organu obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Chodzi jednak nie tylko o przepisy o charakterze materialnoprawnym, ale i procesowym, w tym przepisy dotyczące terminów załatwiania spraw (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 719/17). Sąd uwzględnił również zawarty w skardze wniosek o przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, aczkolwiek w innej od oczekiwanej przez nią wysokości, co skutkowało przyznaniem tej sumy w kwocie 1000 złotych. Określając wymiar sumy pieniężnej Sąd uwzględnił okres zwłoki w wykonaniu wyroku w przedmiocie bezczynności organu. Sąd uznał, że dla zaprzestania bezczynności organu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny i rację ma skarżąca wskazując na konieczność zasądzenia od organu sumy pieniężnej. To, że jej przyznanie ma charakter kompensacyjny nie podważa bowiem stanowiska, że może być ona przyznana tylko w sytuacji, gdy jest to potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na bezczynność tj. zwalczenia bezczynności i zdyscyplinowania organu. W ocenie Sądu, wynikające z tytułu przyznanej sumy pieniężnej obciążenie finansowe organu (1000 złotych), w połączeniu z ustaloną wyrokiem grzywną (5000 złotych) jest przy tym na tyle dotkliwe, że powinno wypełnić funkcję dyscyplinującą Prezydenta [...] do zakończenia zawisłego przed nim postępowania o ustalenie odszkodowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 202 § 2 p.p.s.a.