I SA/Wa 381/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent stażysta Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2017 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania R. A., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. A. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 27 września 2016 r. R. A. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia na kolejne dziecko – S. A.. Wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi oprócz wnioskodawcy jego partnerka – S. S., ich syn S. A. oraz drugi syn z poprzedniego małżeństwa – M. A. Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr j.w. Prezydent [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S. A. wskazując na niespełnienie przesłanek zawartych w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 – dalej: "ustawa"). Odwołanie od decyzji Prezydenta [...] złożył R. A. podnosząc, że jest ojcem dwojga niepełnoletnich dzieci. M. A. jest synem z pierwszego związku. Wskazał, że w wyroku rozwodowym z dnia [...] maja 2009 r. Sąd Okręgowy w [...] VI Wydział Cywilny Odwoławczy powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom ustalając, że miejscem zamieszkania dzieci (aktualnie pełnoletniej M. A. i M. A.) będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki – D. A. Jednocześnie kosztami utrzymania dzieci obciążył oboje rodziców, ustalając udział w tych kosztach ojca R. A. na kwotę 800 zł miesięcznie na rzecz każdego dziecka, która aktualnie uległa zwiększeniu do 1100 zł. Wskazał, że pomimo orzeczenia rozwodowego syn i córka z poprzedniego małżeństwa przebywają u niego połowę czasu, tj. we środy i czwartki, co drugi weekend, co drugie Święta Bożego Narodzenia i Wielkanocne, tydzień ferii, miesiąc wakacji, co drugą majówkę i Boże Ciało. Jest to więc opieka naprzemienna. Syn M. z racji płaconych alimentów jest na jego utrzymaniu, przebywając zarówno u matki jak i u niego. D. A. nie pobiera już 500+ na M., gdyż ich pierwsze dziecko M. osiągnęło pełnoletność, zaś ona zarabia więcej niż 800 zł na członka rodziny. Następnie odwołujący wskazał, że opieka naprzemienna została wprowadzona do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r.. Nie mogła być zatem stwierdzona i orzeczona w okresie kiedy trwał proces rozwodowy, czyli w 2009 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podniósł, że ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku – oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Z kolei, zgodnie z art. 2 pkt 16 tej ustawy do składu rodziny włączyć można zamieszkujące wspólnie, pozostające na utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia; w sytuacji gdy rodzice dziecka są rozwiedzeni, żyją w separacji lub w rozłączeniu, do członków rodzin obydwojga rodziców można wliczyć tylko takie dziecko, które zgodnie z orzeczeniem sądu znajduje się pod opieką naprzemienną. Organ wskazał, że w powołanym przez skarżącego wyroku sąd ustalił, że miejscem zamieszkania syna będzie miejsce zamieszkania matki. Sąd obciążył kosztami utrzymania oboje rodziców. W konsekwencji Kolegium uznało, że syn z poprzedniego małżeństwa nie może być uznany za członka rodziny R. A. jaką tworzy z S. S. Syn M. nie zamieszkuje bowiem z ojcem, lecz z matką, zaś odwołujący przyczynia się do jego utrzymania i wychowania m.in. przy pomocy alimentów ustalonych przez sąd wyrokiem oraz kontaktów osobistych wynikających z wykonywania władzy rodzicielskiej. W tej sytuacji, zdaniem organu, syna – S. A. (ze związku z partnerką S. S.) należy uznać za pierwsze dziecko w rodzinie R. A. Wobec powyższego organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania świadczenia wychowawczego. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł R. A. zarzucając naruszenie przepisów postępowania w zakresie prawidłowości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych oraz prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 2 pkt 14, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a tym samym uniemożliwienie skarżącemu nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. A.. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. A., urodzonego dnia [...] września 2016 r. w [...]; 2) zasądzenie wypłaty należnego świadczenia wychowawczego za okres od września 2016 r. w kwocie po 500 zł za każdy miesiąc i przekazanie tego świadczenia na konto mBank, nr rachunku bankowego: [...]; 3) zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty; 4) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania; 5) uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podtrzymując zakres i wnioski zaskarżenia objęte skargą, pismem procesowym z dnia 18 maja 2017 r., R. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wskazał: 1) w związku z art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenie: art. 2 pkt 5, 14 i 16 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów i w jej konsekwencji przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze na rzecz syna – S. A., ponieważ jego drugi syn M. A. na gruncie ustawy nie spełnia kryteriów bycia członkiem rodziny skarżącego, tym bardziej bycia pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącego w związku z brakiem orzeczenia o opiece naprzemiennej, podczas gdy orzeczenie o opiece naprzemiennej w przypadku niemieszkających razem rodziców jest warunkiem uznania dziecka równocześnie za członka rodzin obu rodziców, co nie było przedmiotem rozstrzygania analizowanej sprawy administracyjnej, bowiem było nią ustalenie, czy skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad synem M. A., który powinien być w związku z tym uznany za członka jego rodziny; 2) w związku z art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenie art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że sąd orzekając w sprawie rozwodowej skarżącego w 2009 r. winien w sposób szczegółowy określić relacje pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących opieki nad dziećmi w przypadku, w którym nie było sporu między rodzicami w tym zakresie lub winien użyć sformułowania "opieka naprzemienna", mimo że do czasu wejścia w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (1 kwietnia 2016 r.) nie było to pojęcie prawne używane w odniesieniu do określania zasad opieki nad dziećmi; 3) w związku z art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenie art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez ich niezastosowanie polegające na dorozumianym oczekiwaniu przez organy administracji publicznej, żeby skarżący na potrzeby ubiegania się o świadczenie wychowawcze wszczął postępowanie sądowe, w wyniku którego w orzeczeniu sądowym użyte zostanie określenie "opieka naprzemienna" w odniesieniu do zasad wychowania jego dzieci pochodzących z małżeństwa, podczas gdy skarżący w sposób zgodny i niezakłócony sprawuje wraz z byłą żoną opiekę nad wspólnymi dziećmi; 4) w związku z art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez nieskorzystanie w sprawie przez organy administracyjne z możliwości zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, podczas gdy w sytuacji, w której organy podjęły wątpliwości dotyczące sprawowania opieki przez Skarżącego nad synem M. A., należało w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy spowodować przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego; 5) w związku z art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez organy administracji publicznej art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w zakresie sprawowania opieki przez skarżącego nad swoim synem M. A., w szczególności tego, że mieszka z nim co najmniej 6 miesięcy każdego roku, wyjeżdża z nim na wakacje, a skarżący uczestnicy w podejmowaniu wszystkich istotnych decyzji w życiu dziecka, łoży na jego utrzymanie w zakresie przekraczającym obowiązek alimentacyjny; 6) w związku z art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o ustroju sądów powszechnych, na mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez organy II instancji art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w zakresie ustalenia zasad sprawowania opieki przez Skarżącego nad swoim synem M. A., w szczególności tego, że mieszka z nim co najmniej 6 miesięcy każdego roku, wyjeżdża z nim na wakacje, a skarżący uczestnicy w podejmowaniu wszystkich istotnych decyzji w życiu dziecka, łoży na jego utrzymanie w zakresie przekraczającym obowiązek alimentacyjny. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o: 1) uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o ustroju sądów powszechnych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] października; 2) zobowiązanie Prezydenta [...] na podstawie art. 145a § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych do wydania, w terminie 14 dni od doręczenia wyroku Sądu, decyzji przyznającej skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz syna S. A., urodzonego dnia [...] września 2016 r. w [...], za okres od grudnia 2016 r.; 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. A. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz.195). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W przedmiotowej sprawie wniosek złożył ojciec dziecka. Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2), do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3). Zgodnie z art. 2 pkt 16 rodzina w rozumieniu ustawy - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Wobec powyższego, rodzic może uwzględnić dziecko w składzie rodziny, a w konsekwencji także wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko, jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki: pozostawanie dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 2 pkt 16 zdanie trzecie ustawy, zgodnie z którym, w sytuacji, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Ta zaś sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, wobec tego także nie była przedmiotem analizy przez organy administracji. Materiał dowodowy wskazuje, że wyrokiem z dnia [...] maja 2009 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...] Wydział VI Cywilny Rodzinny Odwoławczy orzekł rozwód związku małżeńskiego pomiędzy R. A. a D. A. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi wówczas M. A. i M. A. Sąd powierzył obojgu rodzicom ustalając, że miejscem zamieszkania będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, zaś kosztami utrzymania obciążył oboje rodziców, ustalając udział w tych kosztach ojca R. A. na kwotę 800 zł miesięcznie na rzecz każdego dziecka. W konsekwencji organy uznały, że małoletniego syna M. A. z poprzedniego małżeństwa nie można uznać za członka rodziny odwołującego, jaką tworzy obecnie z S. S. Niesporne bowiem jest, że M. A. nie zamieszkuje z ojcem, lecz z matką, natomiast odwołujący przyczynia się do jego utrzymania i wychowania m.in. przy pomocy alimentów ustalonych przez sąd wyrokiem oraz kontaktów osobistych wynikających z wykonywania władzy rodzicielskiej, którą powierzono obojgu rodzicom. W tej sytuacji syna S. A. należy uznać za pierwsze dziecko w rodzinie R. A., którą stanowi z S. S. Rozwód skarżącego nastąpił w 2009 r., kiedy nie była jeszcze regulowana ustawowo instytucja opieki naprzemiennej, zaś w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ustawodawca nie wprowadził w związku z tym żadnych reguł kolizyjnych. Należy jednak podkreślić, że także na gruncie orzeczeń rozwodowych wydanych po wprowadzeniu instytucji opieki naprzemiennej nie budzi wątpliwości, że nie stanowi opieki naprzemiennej sytuacja, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem oraz partycypuje w kosztach utrzymania. Ponadto zauważenia wymaga, że pismem z dnia 17 października 2016 r. organ pierwszej instancji poinformował wnioskodawcę o zamiarze wydania decyzji odmownej oraz wezwał do zapoznania się z aktami, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań. R. A. z prawa tego nie skorzystał, nie przedłożył żadnych innych dowodów w sprawie. W konsekwencji, opierając się o materiał dokumentacyjny sprawy, który nie wywoływał żadnych wątpliwości, organy uznały, że skoro M. A. nie zamieszkuje z wnioskodawcą a wnioskodawca przyczynia się do utrzymania i wychowania dziecka m.in. przy pomocy zasądzonych alimentów, to świadczenie wychowawcze na rzecz syna z drugiego związku nie przysługuje. Wobec powyższego nie jest usprawiedliwiony zarzut skargi, co do tego, że organy administracji (w sytuacji gdy podjęły wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad synem M.) nie skorzystały z możliwości zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, albowiem tego rodzaju wątpliwość w ogóle nie zaistniała. Jednocześnie, nie jest usprawiedliwiony zarzut, że organy administracji oczekiwały, iż skarżący na potrzeby przedmiotowego postępowania wszcznie postępowanie przed sądem powszechnym, w wyniku którego w orzeczeniu sądowym użyte zostanie określenie "opieka naprzemienna". Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie ma żadnych podstaw kwestionować że skarżący czynnie uczestniczy w wychowywaniu swoich dzieci, opiekując się nimi we wskazane w odwołaniu i skardze dni, weekendy, czy święta. Wszystko to jednak świadczy, zdaniem Sądu, o standardowej opiece nad dziećmi w sytuacji, gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom i w wyroku sądu nie ma ograniczeń co do sposobu i zakresu kontaktów z dzieckiem, czy dziećmi. Dowodów przeciwstawnych skarżący nie przedstawił. Sąd zwraca uwagę, że ustawa, jeżeli chodzi o wnioskodawców rodziców, przewiduje pomoc finansową państwa ze środków publicznych dla określonej kategorii osób uprawnionych, wyłączając z tego grona rodziców i dzieci nie tworzących rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 wyżej cytowanej ustawy. Zdaniem Sądu organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy sprawy oraz w sposób właściwy uzasadniły swoje stanowisko. W konsekwencji, także pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za chybione i wnioski tam podniesione za bezpodstawne. Wobec powyższego wniesiona skarga podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).