I SA/Wa 387/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia pomocy pieniężnej na kontynuację nauki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Prezydent W. decyzją z dnia [...].05.2008 r. nr [...] zawiesił od dnia [...].05.2008 r. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki przyznaną P. M. decyzją z dnia [...].07.2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że P. M. faktycznie nie kontynuuje nauki w Technikum [...] nr [...] przy Zespole Szkół [...] w W. Świadczy o tym [...] ocen niedostatecznych na II semestr i znaczna absencja w zajęciach szkolnych. Wszystko to powoduje, że w ocenie organu I instancji P. M. zaprzestał realizacji programu usamodzielniania się, co jest podstawą do zawieszenia pomocy na kontynuowanie nauki (art. 89 ust. 9 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm. – dalej u.p.s.). Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu i za zgodą P. M. wniosła H. K. (co dopuszcza art. 106 ust. 6 u.p.s.), [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...].02.2009 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po omówieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i przytoczeniu podstaw normatywnych przyznania i zawieszenia pomocy na kontynuowanie nauki (art. 88 ust. 1 i 2 i art. 89 ust. 9 u.p.s.) SKO uznało, że zaistniały podstawy do zawieszenia pomocy na kontynuowanie nauki. Podzielając ustalenia organu I instancji, co do faktycznego zaprzestania nauki przez świadczeniobiorcę, SKO przychyliło się do oceny, że P. M. nie realizuje indywidualnego programu usamodzielniania, w którym za cel przyjął ukończenie nauki w Technikum [...] nr [...]. Osoba usamodzielniana jest bowiem odpowiedzialna za realizację programu, do którego się zobowiązała. W dniu 30.04.2009 r. skargę na powyższą decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. M. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7 K.p.a. w zw. z § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23.12.2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnianie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45) poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej z pominięciem wymogu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, 2. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 130 § 1 i 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu nie wstrzymania wykonania decyzji na czas postępowania odwoławczego, 3. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 3 u.p.s. poprzez wstrzymanie pomocy z mocą wsteczną, 4. art. 89 ust. 9 pkt 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12.08.2009 r. sygn. akt I SA/Wa 768/09 odrzucił skargę P. M. uznając, że została wniesiona po upływie terminu (art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), który należy liczyć od dnia [...].03.2009 r. tj. od doręczenia zaskarżonej decyzji pełnomocnikowi skarżącego – H. K. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11.02.2010 r. sygn. akt I OSK 122/10 oddalił skargę kasacyjną P. M. od postanowienia WSA z 12.08.2009 r. o odrzuceniu skargi. Wcześniej jednak, bo w dniu 18.08.2009 r., P. M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję SKO z [...].02.2009 r. motywując to błędnym pouczeniem zawartym w zaskarżonej decyzji. Decyzja została doręczona bowiem jemu osobiście oraz pełnomocnikowi w różnym czasie (odpowiednio: [...].04.2009 r. i [...].03.2009 r.), a nikt nie pouczył go, że w takiej sytuacji 30 dniowy termin biegnie od doręczenia decyzji pełnomocnikowi. Uchybił więc terminowi bez własnej winy, gdyż skargę wniósł, zgodnie z pouczeniem, w terminie 30 dni od doręczenia decyzji jemu osobiście. O prawidłowym trybie wniesienia skargi dowiedział się dopiero przy ogłoszeniu postanowienia WSA w dniu 12.08.2009 r. Postanowieniem z dnia 27.11.2009 r. I SA/Wa 768/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny przywrócił P. M. termin do wniesienia skargi. Sąd uznał, że skarżący uprawdopodobnił przesłanki wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a SKO przy doręczaniu decyzji naruszyło przepis art. 40 § 2 K.p.a., czym wprowadziło skarżącego w błąd, co do terminu. W sprawie tej toczyły się też postępowania incydentalne dotyczące prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, które następnie zostało cofnięte. Ostatecznie jednak, na skutek zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15.01.2010 r. I OZ 2/10 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27.11.2009 r. cofające prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W wyniku tego został dla skarżącego ustanowiony pełnomocnik z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując skargę P. M. po przywróceniu mu terminu do dokonania tej czynności, zważył co następuje. Skarga, co do części zarzutów zawiera usprawiedliwione podstawy. W niniejszym przypadku celem pomocy na kontynuowanie nauki było usamodzielnienie życiowe skarżącego i integracja ze środowiskiem po opuszczeniu przez niego rodziny zastępczej, w szczególności wsparcie miało umożliwić edukację, jako krok w przystosowaniu do nowych warunków życia. W tym celu skarżący podpisał indywidualny programu usamodzielniania, w którym za cel przyjął ukończenie nauki w Technikum [...] nr [...]. Rację ma organ II instancji twierdząc, że osoba usamodzielniana jest odpowiedzialna za realizację programu, do którego się zobowiązała. Jednak ocena, czy skarżący realizuje ten program i czy zachodzą przesłanki do ewentualnego zawieszenia pomocy na podstawie art. 89 ust. 9 u.p.s., które w tym wypadku ma charakter fakultatywny, powinna być obligatoryjnie poprzedzona wywiadem środowiskowym, o czym przesądza § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23.12.2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnianie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45 ze zm.). Przepis ten stanowi, że "zawieszenie pomocy na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej z urzędu lub na wniosek osoby usamodzielnianej, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego". W ocenie sądu tak zredagowana norma wykonawcza przesądza, że w tym przypadku wywiad środowiskowy ma być przeprowadzony w określonym celu i przy określonym kierunku ustaleń. Ma on charakter szczególny w stosunku do rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, o jakim mowa w art. 107 ust. 1 u.p.s. Nie ma więc w tym przypadku zastosowania reguła zawarta w ust. 4 art. 107 u.p.s., iż "w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację [wywiadu] sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych". W tej sprawie ostatni wywiad środowiskowy (aktualizacja) został przeprowadzony [...].01.2008 r., a ocena sytuacji i wnioski pracownika socjalnego (część III formularza) dokonane zostały w dniu [...].02.2008 r., przy czym wnioski te nie wskazywały na konieczność zawieszenia pomocy na kontynuowanie nauki, a wręcz przeciwnie pracownik socjalny zapisał, że "P. M. po ustaleniu sytuacji finansowej zachowuje uprawnienia do dalszej pomocy na kontynuowanie nauki", mimo wcześniej odnotowanych trudności w komunikowaniu się z nim. Decyzja o zawieszeniu pomocy została zaś wydana w dniu [...].05.2008 r. W takiej sytuacji trudno uznać, że była ona poprzedzona wywiadem środowiskowym, który miał wyjaśnić przesłanki do fakultatywnego zawieszenia pomocy. Brak wywiadu środowiskowego poprzedzającego wydanie decyzji o zawieszeniu pomocy, oprócz oczywistego naruszenia § 10 ust. 1 rozporządzenia z 23.12.2004 r., narusza także art. 77 § 1 i art. 80. K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Skarżący podnosi bowiem, że nie miał możliwości przedstawienia swoich racji na okoliczność słabych wyników w nauce i absencji w szkole, na co przedstawia zaświadczenie lekarskie. Organ rozstrzygający nie miał możliwości oceny tych okoliczności. Ponadto, organy rozstrzygające sprawę nie wyjaśniły, dlaczego i na jakiej podstawie prawnej z mocą wsteczną zawiesiły pomoc na kontynuowanie nauki. Decyzja została wydana bowiem [...].05.2008 r., a pomoc zawieszono z dniem [...].05.2008 r. Brak wyjaśnienia takiego rozstrzygnięcia narusza art. 107 § 3 K.p.a. Sąd zauważa natomiast, że zarzut nie wstrzymania wykonania decyzji o zawieszeniu pomocy do czasu, kiedy decyzja o zawieszeniu stała się ostateczna, jako nie dotyczący treści decyzji i zawartego w niej rozstrzygnięcia, nie mógł podlegać ocenie w tym postępowaniu. Ewentualne skutki z tego wynikające podlegają ocenie w osobnym trybie. W sytuacji wadliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, ocena naruszenia prawa materialnego - art. 89 ust. 9 u.p.s. - byłaby przedwczesna. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi wywiad środowiskowy z uwzględnieniem okoliczności mogących mieć wpływ na przesłanki zawieszenia pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, stosownie do § 10 ust. 1 rozporządzenia z 23.12.2004 r., w miarę potrzeby przeprowadzi także inne dowody i uzasadni podstawę prawną wszystkich swoich rozstrzygnięć tak, aby poddawały się one ocenie. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 P.p.s.a.