I SA/Wa 398/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia na rzecz T. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. J. nieruchomości w L. przy ul. [...] i ul. [...], pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: G. J. wnioskiem z dnia 24 maja 1990 r. wystąpiła o ekwiwalent z tytułu pozostawienia przez nią i S. M., jako spadkobierców Z. i M. M., przedmiotowej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2006 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez M. M. wystąpił również S. M. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. odmówił następcy prawnemu wnioskodawców – T. G., potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez G. J. Organ wskazał, że G. J. podała, iż pozostawiła w L. udział w prawie własności do działki budowlanej o pow. [...]ha zabudowanej dwoma drewnianym domami o pow. zabudowy [...]m2 i [...]m2 oraz grunt orny o pow. [...]m2. Do wniosku dołączono: plan domu projektowanego do pobudowania w L. przy ul. [...] przez M. M.; plan projektowanej zabudowy domu M. M. na [...] w skali 1:1000 i 1:1500 wraz z zaświadczeniem Magistratu m. L. z dnia 29 października 1926 r. nr [...] o zatwierdzeniu załączonego planu; projekt nr [...] domu drewnianego krytego materiałem ogniotrwałym M. M. w m. L. przy ul. [...] wraz z zaświadczeniem Magistratu m. L. z dnia 1 czerwca 1931 r. nr [...] o pozwoleniu na budowę domu drewnianego krytego blachą przez M. M.; projekt działu sporządzony w dniu [...] lutego 1931 r. przed notariuszem H. P. (rep. nr [...]), dotyczącego otrzymania przez Z. M. części dziesięciny ziemi o nieustalonej powierzchni. Organ, powołując się na treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.", wskazał że za właściciela nieruchomości uważać można jedynie osobę która w dniu 1 września 1939 r. była obywatelem polskim, zamieszkiwała w tym dniu na terytorium państwa polskiego oraz opuściła byłe terytorium RP w związku z drugą wojną światową. Właściciele nieruchomości zmarli natomiast przed wybuchem II wojny światowej w L., tj. Z. M. – [...] marca 1932 r., a M. M. – [...] lipca 1937 r., a zatem nie spełniają powyższych warunków. Stosownie jednak do treści art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w razie śmierci właściciela pozostawionej nieruchomości prawo do rekompensaty przysługuje jego spadkobiercom posiadającym obywatelstwo polskie, którymi w niniejszej sprawie byli G. J. i S. M. Stosownie zatem do treści art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. koniecznym jest zbadanie stosunków własnościowych dotyczących mienia pozostawionego, wobec czego organ wezwał T. G. do nadesłania stosownych dokumentów świadczących o pozostawieniu mienia, ewentualnie oświadczenia dwóch świadków, o których mowa w art. 5 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wnioskodawczyni nie skorzystała jednak z tego środka dowodowego. Wobec tego organ wystąpił do Archiwum Państwowego w W. oraz do [...] i [...] archiwów państwowych w celu odszukania stosownych dokumentów. Drogą tą uzyskano jedynie orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w W. z dnia [...] listopada 1946 r. nr [...], z treści którego wynika, że S. M. pozostawił dwa domy mieszkalne drewniane, kryte gontem, zabudowania gospodarcze, [...] ha ziemi ornej, w tym sad – [...] drzewa owocowe. Wobec odnalezienia dowodu dokumentującego prawo własności przedmiotowych nieruchomości na datę ich opuszczenia przez S. M., przy jednoczesnym braku dokumentów poświadczających o prawie własności G. J., organ uznał, że nie zostało udowodnione że osoba ta była właścicielką udziału wynoszącego 1/2 części w prawie własności nieruchomości w L. przy ul. [...] i ul. [...]. Skoro tak, spadkobierczyni G. J. nie przysługuje prawo do rekompensaty za mienie przez nią pozostawione. Po rozpatrzeniu odwołania T. G., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ wskazał, że bezspornie G. J. była spadkobiercą swoich rodziców – M. i Z. M. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że prawo własności do nieruchomości pozostawionych w L. przysługiwało jedynie S. M. Z żadnych dokumentów zgromadzonych w sprawie, pomimo przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego w tym przedmiocie, nie wynika natomiast, aby G. J. pozostawiła mienie określone we wniosku wszczynającym postępowanie. Minister wskazał przy tym, że Wojewoda [...] podjął szereg czynności mających na celu pozyskanie dokumentów mogących świadczyć o pozostawieniu przez wnioskodawczynię majątku poza obecnymi granicami RP, występując do instytucji zarówno państwowych, jaki zagranicznych, wzywał również strony do przedłożenia takich środków dowodowych, jednak ich nie odnalazł. Organ wskazał ponadto, że z uwagi na fakt, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że S. M., którego następcą prawnym jest również T. G., pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami RP, droga do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest dla strony nadal otwarta. Wniosek w tym zakresie został wyłączony do odrębnego postępowania, a niniejsze dotyczy jedynie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez G. J. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. G. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy, pomimo dysponowania materiałem dowodowym, który pozwalał na wydanie pozytywnej decyzji w sprawie, odmówił skarżącej przyznania prawa do rekompensaty za pozostawione mienie. Z postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po byłych właścicielach nieruchomości wynika bowiem, że spadek po nich nabyli w równych częściach G. J. i S. M. Zdaniem skarżącej organy błędnie przyjęły, że w masie spadkowej po rodzicach ww. osób nie były ujęte prawa własnościowe do przedmiotowych nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Stosownie do treści art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje natomiast wszystkim lub niektórym spadkobiercom (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia jednej z nich powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest kwestia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – jest niezbywalne. W art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wskazano natomiast przykładowo, jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właścicieli pozostawionych nieruchomości. Koniecznym jest przy tym wskazanie, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10; z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 900/12; cbois.nsa.gov.pl). To ona, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków (art. 6 ust. 5 ustawy). W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w L. przy ul. [...] i ul. [...], pow. [...], woj. [...], wystąpili G. J. i S. M. Nieruchomości te należały uprzednio do rodziców wnioskodawców – Z. i M. M., jednak jak wynika z akt sprawy Z. M. zmarła w dniu [...] marca 1932 r., a M. M. w dniu [...] lipca 1937 r. w L. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...] sierpnia 2005 r. sygn. akt [...] spadek po Z. M. nabyli mąż M. M. w 1/7 części odnośnie majątku nieruchomego oraz w 1/4 odnośnie majątku ruchomego, a co do pozostałej części spadek nabyły dzieci (wnioskodawcy) po 1/2 części każde z nich. Z kolei spadek po M. M. nabyli G. J. i S. M. po 1/2 części każdy z nich. W sprawie bezsporne jest, że wnioskodawcy repatriowali się do Polski w 1946 r., a zatem powinni udowodnić, w sposób wskazany w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., że na tę datę przysługiwało im prawo własności do nieruchomości wskazanych we wniosku o rekompensatę. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika jednak aby G. J. pozostawiła mienie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W aktach sprawy znajduje się natomiast orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w W. nr [...] z dnia [...] listopada 1946 r., w którym stwierdzono, że to S. M. pozostawił w L., woj. [...] dwa domy mieszkalne drewniane, kryte gontem, zabudowania gospodarcze, [...] ha ziemi ornej, w tym sad – [...] drzewa owocowe. W zaświadczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w L. z dnia [...] maja 1946 r. wydanego na nazwisko G. J. nie wskazano natomiast, aby ww. pozostawiła w L. jakiekolwiek mienie. Koniecznym jest przy tym wskazanie, że skarżąca – T. G., pomimo wystosowania do niej przez organ wezwania o przedłożenie dokumentów świadczących o pozostawieniu takiego mienia, z uprawnienia tego nie skorzystała. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że w sytuacji braku dodatkowych dokumentów świadczących o pozostawieniu przez G. J. nieruchomości, bez znaczenia jest fakt, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w. K. Wydział I Cywilny z dnia [...] sierpnia 2005 r., uznano ją za spadkobiercę byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości w 1/2. Wskazać bowiem należy, że przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego następuje z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)). Spadek nabyty został zatem przez ww. osobę w latach 30-tych XX wieku, natomiast w przypadku składania wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, swoje prawo do nieruchomości należy udowodnić na datę jej opuszczenia, co w przypadku G. J. nastąpiło w 1946 r. Wskazać przy tym należy, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. To zaś, że tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości w dacie jej opuszczania musiał być przynależny repatriantowi, wynika z samej istoty zdarzenia, z jakim związane jest omawiane uprawnienie, tj. "pozostawieniem nieruchomości" w określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. okolicznościach. O pozostawieniu rzeczy można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy przynależała ona do jednostki, która twierdzi, że ją pozostawiła. W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Wnioskodawcy nie udowodnili bowiem w żaden sposób, że na dzień repatriacji G. J. była właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Organy orzekające, wbrew twierdzeniom skargi, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.