I SA/Wa 399/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2016 r. sygn. I SA/Wa 399/16 oddalił skargę M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zwrócił się on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje bez pracy, nie przysługuje mu emerytura albo renta, jak też zasiłek z pomocy społecznej. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada oszczędności. Oświadczył, że zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Skarżący, jak podał, nie płaci za mieszkanie. Nie leczy się również z braku środków. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ocena złożonego przez skarżącego wniosku nie pozwalała na jego uwzględnienie z uwagi na stwierdzenie, że zawarte we wniosku informacje odnoszące się do sytuacji materialnej wnioskodawcy zostały przedstawione w sposób niepełny, wobec czego nie mogły stanowić podstawy do przyznania żądanego uprawnienia. Uwzględnić w sprawie z urzędu należało, że składający wniosek, pomimo że w swoim oświadczeniu wskazuje, że jest osobą pozbawioną jakichkolwiek dochodów i nie posiadającą jakiegokolwiek majątku, pomija systemowo tę okoliczność, która ma związek z przyznanym prawem do świadczenia rentowego i jednoczesną odmową jego pobierania. Uwzględnić należało w tym zakresie, że w postanowieniu z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. I SA/Wa 3127/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, opierając się na oświadczeniu skarżącego oraz piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 r., stanowiącym informację o przysługującym stronie świadczeniu i jego zawieszeniu, przyjął, że skarżący, co wynika z jego oświadczenia, jest świadomy, że została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, iż jest ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera. Powyższe potwierdził także Zakład Ubezpieczeń Społecznych informując, że zawieszono przedmiotowe świadczenie z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), albowiem M. S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia za okres od [...] października 1998 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. wynosiła [...] zł. Natomiast zgodnie z przepisem art. 135 ust. 2 ww. ustawy w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Aktualność powyższego ustalenia na gruncie niniejszej sprawy nie budzi zastrzeżeń, mając na uwadze, że stanowiło ono podstawę faktyczną stanowiska odnoszącego się do sytuacji materialnej skarżącego przyjętego w sprawach zakończonych w okresie zbliżonym, do tego w którym skarżący zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I OZ 604/16). W ww. orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował trafność stanowiska zajętego przez Sąd I instancji w zakresie, w jakim wskazywało ono, że okoliczność, iż skarżący z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty oznacza, że wnioskodawca z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Przypadku jego osoby nie można stąd utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przywołane stanowisko odwołuje się do wcześniej prezentowanego poglądu dotyczącego osoby skarżącego odmawiającego uwzględnienia w składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy informacji o przyznanym świadczeniu rentowym (por. postanowienia NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15 i I OZ 1638/15 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15, w których skarżący nie podważył faktu, iż przyznanego mu świadczenia z przyczyn od siebie zależnych nie pobiera i nie zamierza pobierać). Wskazywana wyżej okoliczność dotycząca przyznania skarżącemu renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy wynika również z dokumentów włączonych do akt rozpoznawanej sprawy. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. wynika, że skarżący pozostaje uprawniony do renty, a aktualna kwota miesięczna niepobieranego świadczenia wynosi [...] zł netto (pismo ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r.). Skarżący, dodatkowo, osiągnął wiek emerytalny, nie złożył jednak wniosku o emeryturę. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie nie znajduje uzasadnienia. Przyczyny, z powodu których skarżący odstąpił od pobierania przyznanego mu świadczenia mają charakter względnie stały, stąd wzięcie pod uwagę w niniejszym postępowaniu ustalonego faktu niepobierania przez wnioskodawcę z własnej woli przyznanego mu świadczenia, bez ponownego zwracania się do strony o wypowiedzenie się odnośnie do tejże okoliczności, uznane zostało za zgodne z wymogiem podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o ustalenia niebudzące wątpliwości. Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 20 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 12/15 przyjął, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego, tak jak i przez każdy inny podmiot, świadczenia rentowego jest świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje jednak na sytuację finansową osoby zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem przyjęcie, że strona zwracająca się o przyznanie prawa pomocy znajduje się w sytuacji ekonomicznej, która jest równoważna warunkom przyznania tego prawa wskazanym w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (por. postanowienie NSA z 1 lipca 2015 r. sygn. I OZ 727/15). Zgłoszone przez skarżącego żądanie zostało rozpoznane merytorycznie pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę warunków przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie odnoszącym się do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, albowiem w odniesieniu do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia z mocy prawa, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Stosownie do treści art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zbędne stało się zatem rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia