I SA/Wa 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2015 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania A. L., reprezentowanej przez B. L., od decyzji Prezydenta Miasta P. Nr [...] z dnia [...] października 2015 roku, wydanej w przedmiocie zmiany decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 roku Nr [...] poprzez odmowę dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na Z. L. od 1 października 2015 roku, uznanie za nienależnie pobrane świadczenia w wysokości [...]zł tj. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na Z. L. wypłaconego w okresie od 1 kwietnia 2015 roku do 30 września 2015 roku i ustalenie obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Organ wskazał, iż na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 roku przyznano A. L. zasiłek rodzinny na córkę Z. na okres od 1 stycznia 2015 roku do 31 października 2015 roku w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości po [...] zł miesięcznie oraz dodatkiem z tytułu urodzenia dziecka w wysokości [...] zł jednorazowo. We wrześniu 2015 roku został złożony przez A. L. odpis zupełny aktu urodzenia córki Z. z którego wynika, że Sąd Rejonowy w P. wyrokiem sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2015 roku, prawomocnym z dniem [...] kwietnia 2015 roku ustalił, że ojcem Z. jest D. B. W związku z powyższym pismem organ wszczął postępowanie w sprawie zmiany decyzji ostatecznej. Następnie organ I instancji wskazując na treść art. 11 a, art. 32 ust. 1, art. 30 ust. 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.) odmówił A. L. prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę Z. od [...].10.2015 roku oraz stwierdził, iż świadczenia tj. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka pobierane od 01 kwietnia 2015 roku do 30 września 2015 roku w łącznej wysokości [...] zł były nienależnie pobierane. Od powyższej decyzji A. L. złożyła odwołanie. Rozpoznając złożone odwołanie organ II instancji przywołał treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.). Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., decyzją Nr [...] z dnia [...].01.2015 roku przyznał A. L., m.in. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na Z. L., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r. Z akt sprawy wynika ponadto, iż w dniu 25 września 2015 roku A. L. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odpis zupełny aktu urodzenia dziecka Z. L. z treści którego wynika, że Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2015 roku- sygn. akt [...], prawomocnym z dniem [...] kwietnia 2015 roku ustalił, iż ojcem dziecka jest D. L.. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy organ II instancji stwierdził, że na podstawie art. 11a ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i powołanych przepisów prawa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. stwierdziło, że organ I instancji dokonał prawidłowej oceny okoliczności niniejszej sprawy uznając, iż uległa zmianie sytuacja rodzinna A. L. mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych tj. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Taki stan pozwala na stwierdzenie, iż A. L. nie spełniała wymogów do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od dnia 1 kwietnia 2015 roku tj. uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 roku- sygn. akt [...]. W świetle powyższych okoliczności wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2015 roku do 30 września 2015 roku skarżącej dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na Z. L. organ uznał za nienależnie pobrane. Na powyższą decyzję skargę złożyła A. L., podnosząc, że nie wiedziała o tym, że zasiłek z tytułu samotnego wychowania dziecka jej się nie należy. Podniosła ponadto, że jest osobą uczącą się i bezrobotną i nie ma środków na zwrot pobranego zasiłku, dlatego wnosi o jego umorzenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi może nastąpić tylko wtedy, gdy wystąpiły w sprawie przesłanki określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej p.p.s.a.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, kontrolując wskazany w skardze akt także z urzędu. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2015 r., którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2015 r. o zmianie decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 r. poprzez odmowę przyznania zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka Z. L od 1 października 2015 r., uznanie za nienależnie pobrane świadczenie z tytułu samotnego wychowania dziecka w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 30 września 2015 r. i ustalenie obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami. Zgodnie z brzmieniem art. 30. 1. Ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Nakazanie zwrotu pobranego świadczenia wymaga zatem wcześniejszego uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Brak w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane uniemożliwia organom podjęcie decyzji na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych . Pogląd taki potwierdza ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych, a Wojewódzki Sąd Administracyjny pogląd ten w pełni podziela. Skoro obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały, to obowiązek ten determinowany jest uprzednim ustaleniem istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu. W kontrolowanej sprawie taki stan rzeczy nie występował, gdyż w obrocie prawnym nie istniała ostateczna decyzja o uznaniu za nienależne pobrane przez skarżącą świadczenia alimentacyjne, lecz w jednej decyzji orzeczono o uznanie świadczenia za nienależnie pobrane oraz o obowiązku ich zwrotu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12 publ. CBOSA orzekł, że "art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (...). Powyższe oznacza, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Przy czym podkreślić należy, że inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje". Przywołany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego został wyrażony właśnie na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Niewątpliwie zatem obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od wcześniejszego ostatecznego ustalenia, że wypłacone osobie uprawnionej świadczenie jest nienależnie pobrane. Brak takiego ustalenia uniemożliwia orzeczenie o obowiązku zwrotu świadczenia. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę przytoczoną wyżej analizę przepisu art. 30 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ponownie prowadzonym postępowaniu dotyczącym uznania świadczenia za nienależnie pobrane organ weźmie również pod uwagę, że na pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Innymi słowy świadczenie będzie uznane za nienależnie pobrane, a w konsekwencji podlegające obowiązkowi zwrotu, jeżeli uzyskane zostało mimo świadomości osoby je pobierającej (występującej o świadczenie), że jej się ono nie należy oraz należy wziąć pod uwagę, że pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy ( vide: wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 415/14 LEX nr 1645528, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r. I OSK 981/10 publik. w internecie.) W tym stanie rzeczy Sąd, wobec naruszenia przez organy administracji prawa materialnego tj. art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 P.p.s.a. .