I SA/Wa 4/25

WyrokWSA w Warszawie2025-03-20

Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Bożena Marciniak, Anna Milicka - Stojek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nabywca praw i roszczeń wynikających z dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, posiada interes prawny do żądania odszkodowania za nieruchomość w postępowaniu administracyjnym?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nabywca praw i roszczeń wynikających z dekretu warszawskiego, na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o odszkodowanie. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi wynikać z normy prawa materialnego, a nie z czynności cywilnoprawnych, które same w sobie nie modyfikują ustawowo określonego zakresu uprawnień. W związku z tym, organy administracji prawidłowo umorzyły postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi H. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za część nieruchomości przejętej na podstawie dekretu z 1945 r. Skarżąca wywodziła swoje prawa z umowy cywilnoprawnej z 1948 r., na mocy której jej ojciec nabył prawa i roszczenia dekretowe. Organy administracji uznały, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w postępowaniu, ponieważ interes prawny nie wynika z normy prawa materialnego, a jedynie z czynności cywilnoprawnej.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Anna Milicka - Stojek Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr 3313/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Zaskarżona decyzją z 30 sierpnia 2024 r., nr 3313/2024, sprostowaną postanowieniem z 3 września 2024 r., nr 490/24 Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania H. K. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 5 czerwca 2023 r., nr 347/SD/2023 w przedmiocie umorzenia postępowania o odszkodowanie za część nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...] w Warszawie, ozn. hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Jak wynika z opinii geodezyjnej z 23 marca 2023 r. przedmiotowa nieruchomość hipoteczna stanowi obecnie działkę ew. nr [...] z obrębu [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego z 10 listopada 1965 r. na dzień wejście w życie dekretu właścicielką niepodzielnej połowy nieruchomości była S. B. Z zaświadczenia tego wynika także, że D. B. na podstawie aktu notarialnego z 12 maja 1948 r., nr Rep 1733 nabył od L. M. i J. M. prawa i roszczenia wynikające z dekretu do 4/8 części przedmiotowego gruntu. Pismem z 23 grudnia 1992 r. H. K., działając w imieniu swojego ojca D. B., wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...]. Wniosek ten został ponowiony pismem H. K. z 14 września 1998 r. Z wnioskiem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość wystąpiła, 12 marca 2004 r., M. B. Organ przedstawił dokumenty, z których wynika następstwo prawne po D. B. Jego spadkobierczyniami są H. K. i M. B. Decyzją z 5 czerwca 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy umorzył postępowanie w sprawie odszkodowania za część nieruchomości położonej przy ul. [...] w Warszawie, ozn. hip. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, iż wnioskodawczynie wywodzą swój interes prawny z umowy zawartej w formie aktu notarialnego 12 maja 1948 r., mocą której D. B. nabył od L. M. i J. M. prawa i roszczenia wynikające z dekretu do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Powyższe oznacza, że z wnioskiem wystąpiły osoby nie posiadające przymiotu strony. Wobec powyższego Prezydent umorzył postepowanie, jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 kpa, Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyła H. K. Rozpoznając sprawę Wojewoda Mazowiecki wskazał, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, wtedy gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego. Oznacza to, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Organ wyjaśnił, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa). Ustalenie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza wskazanie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego dany podmiot może domagać się czynności organu. Musi przy tym też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, z której wywodzony jest interes prawny. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, czyli taką sytuację, w której podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może powołać się na przepis prawa materialnego, z którego wynikałyby dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Wojewoda stwierdził, że przyczyną umorzenia postępowania było uznanie przez organ I instancji, że z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiły osoby nie posiadające przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 kpa, ponieważ uprawnionym do złożenia wniosku jest dawny właściciel lub jego spadkobierca, nie zaś osoba wywodząca swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej nabycia roszczeń dekretowych po 21 listopada 1945 r. Organ odwoławczy podkreślił, że kwestia nabycia praw i roszczeń wynikających z dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz występowania jako strony postępowania w sprawie o odszkodowanie była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy roszczenia odszkodowawczego (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Dla uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, niezbędne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego. W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2022 r. sygn. akt: I OSK 2875/20, I OSK 2034/20, I OSK 707/20, I OSK 1717/20 Sąd orzekł, że nabywcy roszczeń reprywatyzacyjnych nie mogą być stroną postępowań administracyjnych. Sąd stwierdził brak możliwości posiadania interesu prawnego po stronie nabywców praw i roszczeń w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie dekretu warszawskiego. Przepisy dekretu warszawskiego nie normują skutków prawnych nabycia praw określonych w tym dekrecie przez osoby, które zawarły umowy przeniesienia roszczeń. Przedmiotem tych umów nie jest bowiem prawo własności gruntu nieruchomości warszawskiej, skoro według art. 1 dekretu, wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność gminy m. st. Warszawy z dniem wejścia w życie tego dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. Wojewoda podniósł, że wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2022 r. dotyczą praw nabywców roszczeń z art. 7 dekretu, to jednakże treść tych wyroków koresponduje i jest zgodna z uchwałą z 30 czerwca 2022 r. odnoszącą się do praw nabywców roszczeń o ustalenie odszkodowania za nieruchomość (art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami.). Wprawdzie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 zapadła w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 poz. 344 z późn. zm.- dalej jako "ugn"), jednak brzmienie art. 215 ugn pozwala wywieść skutki dla nabywców roszczeń w nim określonych takie same, jak w omawianej uchwale. W uchwale z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 wskazano, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa musi być norma prawa materialnego, skoro tylko norma o takim charakterze może skutecznie kształtować treść i zakres praw przysługujących danej osobie. Wskazując na powyższe Wojewoda stwierdził, że warunkiem podmiotowym, normy prawnej wynikającej zarówno z art. 128 ugn, jak i z art. 215 ugn jest to, że odszkodowanie przysługuje na rzecz osoby, która była właścicielem w chwili przejęcia/wywłaszczenia nieruchomości lub jego następcom prawnym w drodze spadkobrania bowiem roszczenie odszkodowawcze związane jest ściśle z rekompensatą skierowaną do właściciela za przejęcie nieruchomości przez podmiot publiczny. Organ powołał w tej kwestii orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego. Wojewoda podniósł, że 10 kwietnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt. I OPS 1/23, zgodnie z którą stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu. Wojewoda wskazując na treść art. 28 kpa w zw. z art. 215 ust. 2 ugn stwierdził, że z wnioskiem o odszkodowanie za nieruchomość objętą działaniem dekretu położoną przy ul. [...] w Warszawie, ozn. hip. [...] wystąpiły osoby nieposiadające przymiotu strony, ponieważ uprawnionym do złożenia wniosku jest dawny właściciel lub jego spadkobierca, nie zaś osoba wywodząca swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej w postaci nabycia roszczeń dekretowych. Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego złożyła H. K. Nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2022 r. Zarzuciła, m.in. błędną wykładnię art. 7 dekretu. Wskazała na zbywalny charakter uprawnień wynikających z tego przepisu i powołała orzeczenia sądów administracyjnych. Podniosła zasadę niedziałania prawa wstecz. Skarżąca powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze swojej skargi na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy wydany 10 czerwca 2016 r. w sprawie I SAB/Wa 751/15. Przedstawiła podjęte czynności w sprawie przez swojego ojca i czynności organu. Podkreśliła, że nabywcy roszczeń byli przez lata traktowani jako podmioty mogące skutecznie zgłaszać i popierać wnioski dekretowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę roszczenia wnioskodawczyń stanowi art. 215 ust. 2 ugn, który reguluje kwestie związane z możliwością przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte dekretem. Zgodnie z jego treścią, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. W ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, że wnioskodawczynie inicjując postępowanie odszkodowawcze w trybie art. 215 ugn nie mogły zostać uznane za strony tego postępowania, w rozumieniu art. 28 kpa, tj. za osoby uprawnione do żądania odszkodowania, gdyż nie były właścicielkami ani spadkobierczyniami właściciela przedmiotowej nieruchomości utraconej w wyniku działania przepisów dekretu, a tylko takie osoby mają przymiot strony, w rozumieniu art. 215 ust. 2 ugn. Skarżąca i uczestniczka M. B. wywodzą swoje prawa do odszkodowania z faktu spadkobrania po ojcu, będącym nabywcą praw i roszczeń dekretowych na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego umowy z 12 maja 1948 r. Sposób rozumienia art. 215 ust. 2 ugn zaprezentowany przez Prezydenta i Wojewodę znajduje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22. W uchwale tej stwierdzono, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa, jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią więc źródła interesu prawnego w sferze prawa administracyjnego. Takie źródło mogą stanowić tylko wtedy, gdy istnieje norma prawna nawiązująca w swojej treści do takich aktów i czynności ze sfery prawa cywilnego. Dla uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 kpa, konieczne jest zatem istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem podjęcia czynności cywilnej skutek w postaci przypisania stronom takiego działania interesu prawnego w sferze prawnoadministracyjnej. Sens tej uchwały odnosi się do zanegowania przez NSA umownego, a więc za zgodą stron, przeniesienia określonych praw, aby w ten sposób uzyskać przymiot strony postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy przepisy prawa materialnego właściwe dla danego typu sprawy administracyjnej, nie kwalifikują nabywcy praw jako strony postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że umowa cywilnoprawna nie może modyfikować ustawowo określonego podmiotowego zakresu uprawnień unormowanych w przepisie prawa materialnego. Zakres tych uprawnień nie może być wynikiem zgodnych oświadczeń woli stron umowy. Skoro ustawodawca zadeklarował w przepisach prawa zrekompensowanie właścicielom gruntów warszawskich pozbawienia ich prawa własności przyznaniem określonych praw pochodnych, to podmioty tego uprawnienia nie mogą w wyniku własnej woli zmienić woli prawodawcy i wskazać innego adresata tego uprawnienia. Należy bowiem odróżnić dopuszczalność wyrażania swojej woli w umowach cywilnoprawnych (co w sferze prawa cywilnego może być poddane ochronie prawnej) od niedopuszczalności przypisywania takim umowom skutków modyfikujących normatywną podmiotowość uprawnienia określonego w przepisie prawa materialnego. Czym innym jest bowiem swoboda zawierania umów w prawie cywilnym, a czym innym jest skonkretyzowanie uprawnień w sferze prawa administracyjnego i przypisanie tych uprawnień przez prawodawcę konkretnie określonym podmiotom. Zdaniem Sądu pomimo, że uchwała ta została podjęta w sprawie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, to ma charakter uniwersalny. Argumentacja przedstawiona w uchwale dotyczy bowiem wykładni pojęcia interesu prawnego zawartego w art. 28 kpa, mającego zastosowanie w każdej sprawie administracyjnej, w tym także w sprawie o przyznanie odszkodowania za grunt warszawski przejęty na podstawie dekretu, ponieważ przepis ten stanowi normatywny punkt odniesienia do identyfikowania stron postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 7 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 1363/21; z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 319/20). Uchwała ta w różnych sprawach z zakresu nieruchomości jest traktowana jako kierunkowa wypowiedź orzecznictwa sądowego w kwestii posiadania interesu prawnego do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 22 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 387/20; z 5 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 3099/19; z 10 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 267/22; z 7 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 1363/210). Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach z zakresu odszkodowań za przejęcie przez Państwo gruntów warszawskich nakazuje uwzględnianie poglądów wyrażonych w uchwale o sygn. akt I OPS 1/22 przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. np. wyrok NSA z 28 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 3087/19). Wskazując na treść art. 269 § 1 ppsa podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi najmniejszych wątpliwości pogląd, że z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów NSA o sygn. I OPS 1/22, dopóty sądy administracyjne powinny ją respektować, w tym Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że osoby, które nabyły od byłego właściciela - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - prawa i roszczenia przewidziane w dekrecie, nie mogą być uznane za stronę legitymowaną do skutecznego zainicjowania postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn. Tym bardziej spadkobiercy nabywców praw i roszczeń dekretowych, czyli skarżące, wobec przywołanej wyżej uchwały NSA nie mogą być legitymowane do skutecznego złożenia takiego wniosku. Jak wynika z załączonego odpisu aktu notarialnego z 12 maja 1948 r. L. M. i J. M. swój udział w przedmiotowej nieruchomości "ze wszystkimi przynależnościami, z prawami i ograniczeniami, wypływającymi z dekretu" sprzedali D. B. Wskazać należy, że mocą dekretu nieruchomości warszawskie, w tym sporna działka przeszły na podstawie art. 1 dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Na podstawie wyżej wskazanej umowy nie doszło więc do zbycia nieruchomości, bowiem ta nie należała już do zbywców. Podkreślić należy, że brak spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek przysługiwania interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa konsekwentnie wyklucza zastosowanie także art. 30 § 4 kpa, dotyczącego wstąpienia następców prawnych w miejsce zmarłej strony. Przepis ten może być stosowany tylko wobec tych osób, którym można przypisać przysługiwanie interesu prawnego lub obowiązku w sposób wynikający z art. 28 kpa. Przepis art. 30 § 4 kpa nie stanowi bowiem odrębnej, konkurencyjnej wobec art. 28 kpa, podstawy prawnej definiującej przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, lecz jest pochodną art. 28 kpa (wyroki NSA z 6 października 2022 r., sygn. akt I OSK 999/21; z 6 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1578/21). Odnośnie do pojęcia "następcy prawnego" z art. 215 ust. 2 ugn wyjaśnić należy, że z przepisów Działu III Rozdziału 5 ugn dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (art. 128 ust. 1 i 4, art. 131 ust. 1) wynika, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie (nie chodzi o osobę uprawnioną do wszczęcia postępowania o odszkodowanie) jest osoba wywłaszczona, tj. właściciel nieruchomości, czy jej użytkownik wieczysty albo osoba posiadająca inne prawa rzeczowe do nieruchomości, a więc podmioty bezpośrednio poszkodowane dokonanym wbrew ich woli wywłaszczeniem. Podmiotowość administracyjnoprawną w sprawie o odszkodowanie mają także spadkobiercy osoby, która została wywłaszczona poprzez pozbawienie albo ograniczenie jej praw (art. 132 ust. 1c i 3a ugn). Takie stanowisko potwierdza też treść art. 217 ust. 1 ugn, który ma zastosowanie w sprawach z zakresu gruntów warszawskich. Za stanowiskiem, że pojęcie "następcy prawnego" użyte w art. 215 ugn odpowiada, w odniesieniu do osób fizycznych, pojęciu "spadkobierca" przemawia również to, że w przepisach przejściowych zawartych w Dziale VII Rozdziale 1 ugn ustawodawca traktuje zamiennie oba te pojęcia, raz używając pojęcia następca prawny (art. 211 ust. 1, art. 214 ust. 1 i 4, art. 214b ust. 2a, art. 215 ugn), a w innych przypadkach pojęcia spadkobierca (art. 209a ust. 2, art. 217 ugn). Zatem, przepisy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości nie wskazują, jako jednej ze stron postępowania odszkodowawczego w rozumieniu art. 28 kpa nabywcy praw i roszczeń do odszkodowania od osoby uprawnionej. Podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OPS 1/23, w której stwierdził, że stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nie przysługuje przymiot strony, w rozumieniu art. 28 kpa, do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu umowa nabycia praw i roszczeń dekretowych nie stanowi normatywnego źródła interesu prawnego w byciu stroną uprawnioną do uzyskania prawa do gruntu warszawskiego w postępowaniu administracyjnym. Umowa ta kształtuje bowiem stosunki prawne pomiędzy jej stronami poza postępowaniem administracyjnym, a w szczególności po zakończeniu postępowania prowadzonego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, wydaniem stosownej decyzji. Majątkowy charakter wierzytelności dekretowej określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie został jednak przez NSA zakwestionowany. Wierzytelność ta, w powołanym art. 7 ust. 1 i 2, doznaje jednak podmiotowego ograniczenia w postępowaniu administracyjnym służącym wydaniu decyzji o przyznaniu prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej tylko byłemu właścicielowi, jako dotkniętemu skutkami dekretu warszawskiego. Wierzytelność wynikająca z art. 7 ust. 1 dekretu, zdaniem NSA, była prawem podmiotowym, ale takim, którego beneficjent został oznaczony co do tożsamości przez użycie w dekrecie sformułowania "na rzecz dotychczasowego właściciela". Ustawodawca dekretowy w sposób wyraźny zastrzegł bowiem, że prawa do gruntu w zamian za utraconą własność nieruchomości przyznawane będą wyłącznie na rzecz dotychczasowego właściciela. Treścią zaś roszczenia była możliwość żądania (wnioskowania) od gminy m. st. Warszawy przyznania tych praw wprawdzie przez wymienione w art. 7 ust. 1 dekretu osoby, ale beneficjentem takiego żądania, jako wierzyciel, ex lege jest wyłącznie dotychczasowy właściciel, a nie inne osoby uprawnione jedynie do złożenia wniosku. W uchwale I OPS 1/23 Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się także do treści uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 oraz zawartego w niej uzasadnienia, podzielając je w pełni. NSA wyjaśnił przy tym, że nie ma znaczenia, że powołana uchwała (I OPS 1/22) została podjęta w sprawie odszkodowawczej, unormowanej przepisami innej ustawy, a nie dekretem warszawskim. Argumentacja zawarta w tej uchwale dotyczy bowiem, jak wskazał NSA, wykładni pojęcia "interesu prawnego" zawartego w art. 28 kpa mającego zastosowanie w każdej sprawie administracyjnej, w tym także w sprawie przyznania praw na podstawie dekretu, ponieważ przepis ten stanowi normatywny punkt odniesienia do identyfikowania stron postępowania administracyjnego. W świetle powołanej uchwały czynność prawna ze sfery prawa cywilnego może być źródłem interesu prawnego w prawie administracyjnym i w konsekwencji tego uzyskania uprawnienia normowanego tym prawem tylko wtedy, gdy ustawodawca dopuścił w prawie administracyjnym taki skutek materialnoprawny czynności cywilnoprawnej. Jak zauważył NSA, takiej normy materialnoprawnej dekret warszawski jednak nie zawiera. Brak przymiotu strony skutkował prawidłowym zastosowaniem w niniejszej sprawie przepisu art. 105 § 1 kpa. Powołane przez skarżącą orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadły przed wydaniem wskazanych powyżej uchwał. Natomiast wyrok tutejszego Sądu z 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 751/15 zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku o odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, jednakże nie przesądzał kierunku rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło