I SA/Wa 403/17

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia odmówić E. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym E. K., zwana dalej wnioskodawczynią wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur oraz wynagrodzenia za pracę o łącznej wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni podała, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m ² o wartości ok. [...] zł obciążone kredytem hipotecznym, mieszkanie o powierzchni [...] m ² o wartości ok. [...] zł z tytułu zawartej umowy dożywocia z krewną oraz oszczędności pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł. Innych nieruchomości, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada. Dodała, że z mężem pozostaje w małżeńskiej wspólności majątkowej. Zaznaczyła, że mąż nie posiada w majątku osobistym żadnych wartościowych przedmiotów. Wyjaśniła, że zgromadzone oszczędności pieniężne musi przeznaczyć na remont mieszkania, które w 2004 r. uległo spaleniu i do tej pory nie zostało wyremontowane. Wnioskodawczyni podała, że ponosi miesięczne zobowiązania stałe z tytułu spłaty zaciągniętej pożyczki w Pracowniczej Kasie Zapomogowo-Pożyczkowej w wysokości [...] zł oraz w ZFM w wysokości [...] zł, tytułem spłaty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego w wysokości [...]zł. Wnioskodawczyni podała, że ponosi miesięczne wydatki stałe z tytułu opłat za czynsz - [...]zł, gaz - [...]zł, energię elektryczną - [...]zł, telewizję - [...]zł, telefon stacjonarny - [...]zł, dwa telefony komórkowe [...]zł i [...]zł oraz na zakup lekarstw w wysokości [...] zł. Łącznie miesięczne wydatki stałe wnioskodawczyni wynoszą [...]zł. Wnioskodawczyni dołączyła zaświadczenie potwierdzające wysokość uzyskiwanej przez męża emerytury oraz wyciąg z banku za okres od 1 grudnia 2016r. do 31 grudnia 2016 r. Z nadesłanego wyciągu bankowego wynika, że saldo końcowe na rachunku oszczędnościowym na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosiło [...] zł. Z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego "Rodzina na Swoim" wnioskodawczyni ponosi koszty w wysokości [...] zł tytułem spłaty kredytu, [...] zł tytułem ubezpieczenia na życie oraz [...] zł tytułem ubezpieczenia budynków. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Podkreślenia wymaga, iż instytucja ta została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni uznano, że brak jest uzasadnionych powodów do przerzucenia kosztów sądowych na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy. Wnioskodawczyni posiada bowiem wraz z mężem stały, niemały dochód miesięczny uzyskiwany z tytułu emerytur oraz wynagrodzenia za pracę o łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Z uzyskiwanego dochodu wnioskodawczyni zaspokaja potrzeby życiowe swoje oraz męża, w tym mieszkaniowe, żywieniowe, związane z zakupem lekarstw, jak również pokrywa koszty zobowiązań stałych z tytułu spłaty kredytu hipotetycznego oraz zaciągniętych pożyczek w pracy. Wyjaśnieć należy, że okoliczność dotyczącą posiadania kredytu w banku zaciągniętego na zakup mieszkania nie może być traktowana wyjątkowo, bądź jako przesłanka uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, gdyż znaczna część polskich rodzin posiada zadłużenia w bankach. Zauważyć należy, że bank udzielając wnioskodawczyni kredytu ocenił jej sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytu, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nim związanych. Strona natomiast nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu z uzyskiwanych dochodów. Z nadesłanego wyciągu bankowego wynika, że wnioskodawczyni regularnie spłaca raty kredytu. Zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Nadto, zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Zaznaczyć należy, iż wnioskodawczyni pomimo ponoszonych niezbędnych wydatków i posiadanych obciążeń finansowych zgromadziła na koncie bankowym oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie można uznać wnioskodawczyni za osobę ubogą. Należy zwrócić uwagę, na to czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącej ze zgromadzonymi oszczędnościami w banku i miesięcznymi stałymi dochodami. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Stwierdzono zatem, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy trudno uznać, że wnioskodawczyni żyje na poziomie ubóstwa, skoro oprócz dochodów bieżących posiada jeszcze w rezerwie środki pieniężne na koncie w wysokości [...] złotych, czyli niewspółmiernie większe od wszelkich możliwych wydatków, z którymi wiąże się wniesienie skargi w niniejszej sprawie. Pomimo zrozumienia dla argumentacji skarżącej, że oszczędności te są przeznaczone na remont mieszkania, które uległo spaleniu w 2004 r. wyjaśnić należy, że Sąd w takiej sytuacji nie jest uprawniony do pokrycia kosztów sądowych ze środków państwowych. Podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, możliwość taką dają skarżącej zgromadzone przez nią na koncie bankowym środki pieniężne. Uznano zatem, że wnioskodawczyni posiadając stały dochód miesięczny oraz zgromadzone środki pieniężne w kwocie [...] złotych nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdzono, że poniesienie kosztów sądowych w sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 200,00 złotych, nie spowoduje utraty całości posiadanych przez wnioskodawczynię środków finansowych, a tylko ich niewielkie uszczuplenie. Zaznaczyć należy, że ewentualne przyszłe koszty sądowe, takie jak opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, czy wpis sądowy od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej, czy zażalenia wynosić będą 100 zł, przy czym opłaty te mogą się pojawić w sprawie, bądź też nie wystąpić w ogóle, co zależy od działań samej wnioskodawczyni i składanych wniosków. Oceniono, że ze zgromadzonych oszczędności pieniężnych wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie ponieść koszty sądowe w sprawie, a stały miesięczny dochód jaki uzyskuje wraz z mężem zapewnia jej środki na bieżące utrzymanie oraz ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu i zaciągniętych pożyczek. Uznano zatem, ze wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie ponieść koszty sądowe w sprawie i nie spowoduje to utraty przez nią płynności finansowej. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.