I SA/Wa 410/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., po rozpatrzeniu wniosku [...] uprawnionej do otrzymywania alimentów, odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że [...] nie spełnia warunków do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniosła odwołanie. W uzasadnieniu zarzuciła organowi błędne ustalenie sytuacji dochodowej rodziny poprzez wliczenie do tego dochodu stypendium otrzymywanego przez wnioskodawczynię w roku 2016, podczas gdy przepisy nakazują potraktowanie tego świadczenia jako dochód utracony, a przez to niewliczanie go do dochodu rodziny, co powinno skutkować ustaleniem dochodu rodziny odwołującej poniżej progu uprawniającego do przyznania jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a tym samym przyznanie jej tego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskodawczyni wraz z matką i siostrą [...] tworzy trzyosobową rodzinę w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 489, ze zm.). Odwołująca się jest pełnoletnią osobą uprawnioną w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 11 tej ustawy, gdyż posiada uprawnienie do alimentów od swojego ojca na podstawie tytułu wykonawczego (wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt [...]), a egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 2 ustawy). Ponadto [...] uczy się w szkole wyższej. Jednakże spełnienie przesłanek podmiotowych nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy bowiem również skonfrontować poziom dochodów rodziny wnioskodawczyni z kwotą kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń, wynikającego z przepisu art. 9 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Przy czym sposób ustalenia sytuacji dochodowej został zaczerpnięty z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1952, ze zm.), do której odsyła w tym zakresie przepis art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na dochód rodziny wnioskodawczyni składają się przychody jej samej oraz jej matki, o których mowa w przepisie art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przy czym, zdaniem organu, bez wątpienia do dochodu rodziny należy wliczyć dochód odwołującej się uzyskany przez nią w 2016 r. z tytułu pobieranego stypendium szkolnego, gdyż ma ono oprócz motywacyjnego również charakter socjalny, ponieważ uwzględnia wysokość dochodu na osobę w rodzinie (zaświadczenie ZJO w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. załączone do odwołania). Jest zatem pomocą materialną o charakterze socjalnym, określoną w art. 90 lit. c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Dlatego też, zgodnie z przepisem art. 3 pkt 1 lit c tiret 28 przywołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych musi zostać uwzględnione w dochodzie rodziny, branym pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji na dochód rodziny skarżącej osiągnięty w 2016 r. (czyli roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy) składa się dochód osiągnięty z tytułu: zatrudnienia matki skarżącej pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i należny podatek - [...], zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości - [...] oraz dochód z tytułu stypendium szkolnego w łącznej kwocie [...]. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego przeciętny miesięczny dochód rodziny skarżącej uzyskany w 2016 r. wyniósł [...] na osobę w rodzinie. Jednocześnie odnosząc się do zarzutu odwołania nieuwzględnienia jako dochodu utraconego dochodu w postaci stypendium szkolnego, organ odwoławczy stwierdził, że nie znajduje on uzasadnienia w przepisach powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W art. 2 pkt 17 tej ustawy zawarto katalog źródeł dochodu, których utrata stanowi utratę dochodu, powodującą, zgodnie z art. 9 ust. 3 tej ustawy, konieczność odliczenia od dochodu rodziny dochodu pochodzącego z utraconego źródła. Jest to zamknięty katalog przypadków faktycznych nie obejmujący wielu źródeł dochodu, wymienionych w definicji dochodu w art. 3 pkt 1 lit. c tiret od 1 do 33 powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym i pomocy materialnej o charakterze socjalnym określonej w art. 90 c ust. 2 ustawy z dnia września 1991 r. o systemie oświaty (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 28), czyli stypendium szkolnego, jak i również wliczonej do dochodu rodziny kwoty otrzymanej na podstawie art. 27 f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. uzyskanego zwrotu ulgi w podatku na dzieci. W katalogu dochodu utraconego nie zawarto utraty dochodu spowodowanej utratą stypendium szkolnego o charakterze socjalnym, na podobieństwo chociażby "stypendium dla bezrobotnych" (art. 17 lit c ustawy), czy "stypendium doktoranckiego" (art. 2 pkt 17 lit. i ustawy), co oznacza, że nie można go pominąć również obecnie, pomimo iż nie jest on już uzyskiwany. Oznacza to, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej w wysokości [...], stanowiący podstawę ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przewyższa kwotę kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia, gdyż świadczenia z tego funduszu przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...]. Zarzuciła ona organowi: 1. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez niewyjaśnienie należycie wszelkich okoliczności sprawy niezbędnych dla rozstrzygnięcia, w szczególności nieuwzględnienie aktualnego stanu faktycznego istniejącego zarówno w dacie składania wniosku, jak i rozstrzygnięć organu I i II instancji, a mianowicie, że nie otrzymywała ani nie otrzymuje dodatkowego dochodu w postaci stypendium naukowego od czerwca 2017 r., co z kolei skutkowało: 2. naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czyli art. 9 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 17 lit. b ustawy z dnia 7 marca 2017 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że dochód rodziny uprawniający do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przewyższa kwotę 725 zł na osobę, w sytuacji gdy pobierane stypendium powinno być interpretowane jako stypendium dla bezrobotnych, którego nie pobierała zarówno na dzień składania wniosku, jak i zaskarżonych decyzji, a zatem dochód ten stanowił dochód utracony w rozumieniu powyższego przepisu. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 554, ze zm.). Celem tej ustawy, jak wynika z jej preambuły, jest realizacja konstytucyjnej zasady pomocniczości, która nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Ustawodawca w art. 9 ust. 2 tej ustawy ograniczył krąg osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń, stanowiąc, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Przy czym pojęcie dochodu oraz dochodu rodziny zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 4 i 5 powołanej ustawy, poprzez odesłanie do definicji dochodu i dochodu rodziny unormowanych w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1952, ze zm.). Natomiast w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarty został katalog składników wchodzących w zakres pojęcia dochodu. Między innymi w pkt c ustawodawca do dochodu zaliczył alimenty na rzecz dzieci, stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1263) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom oraz pomoc materialną o charakterze socjalnym określoną w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r. poz. 1457, 1560 i 1669), a także świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 i 5 oraz art. 212 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dochodem rodziny według art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest suma dochodów członków rodziny. Natomiast na podstawie art. 3 pkt 2a omawianej ustawy, ilekroć w ustawie (o świadczeniach rodzinnych) jest mowa o dochodzie członka rodziny, oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w tej ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny, oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b tej ustawy. Podstawową zatem kwestią warunkującą przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustalenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. W niniejszej sprawie sporną kwestię stanowi wliczenie przez organy orzekające do dochodu rodziny za 2016 r. stypendium szkolnego, które uzyskała skarżąca, w kwocie [...]. Uwzględnienie tej kwoty w dochodzie rodziny skarżącej miało niewątpliwy wpływ na ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, który przekroczył tzw. kryterium dochodowe w wysokości 725,00 zł (art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) i uniemożliwiał przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca kwestionuje wliczenie do dochodu z 2016 r. stypendium szkolnego i nieuwzględnienie przez organy orzekające, że wobec zakończenia pobierania tego stypendium stało się ono dochodem utraconym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca uzyskała w 2016 r. stypendium szkolne kwocie [...], co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kserokopia formularza PIT-8C oraz załączona do złożonego odwołania kserokopia zaświadczenia Zarządu Jednostek Oświatowych z dnia [...] listopada 2017 r., z treści którego wynika, że przedmiotowe stypendium socjalne ma charakter motywacyjno-socjalny, a wysokość pojedynczego stypendium jest ściśle uzależniona od dochodu netto na osobę w rodzinie oraz od uzyskanej średniej ocen ucznia. Oznacza to, że organy prawidłowo zaliczyły przedmiotowe stypendium do dochodu rodziny skarżącej osiągniętego w 2016 r. W ocenie Sądu kwoty otrzymywanego stypendium nie można, jak chciałaby skarżąca, traktować jako dochodu utraconego, o którym mowa w art. 2 pkt 17 lit. b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu, oznacza to utratę dochodu spowodowaną, m.in. utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Przepis art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera zamknięty katalog okoliczności, które pozwalają uznać dochód za utracony. Oznacza to, że tylko wymieniona w tym przepisie utrata dochodu spowodowana ściśle określonymi okolicznościami pozwala organom na przyjęcie, że dochód z roku bazowego może być o tę kwotę pomniejszony. W powołanym przepisie nie ma natomiast mowy o stypendium szkolnym lub socjalnym. Oznacza to, że tego typu dochód uzyskany w roku bazowym wpływa na uprawnienia do otrzymania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia niezależnie od tego, czy jest on nadal uzyskiwany. Sąd nie podziela przywołanej w skardze tezy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16, że interpretacja utraty dochodu z postaci stypendium dla bezrobotnych (art. 2 pkt 17 lit. b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), powinna być rozumiana funkcjonalnie, tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. Zgodnie z tą tezą, skoro uczeń nie jest osobą pracującą (a więc jest osobą bezrobotną), to otrzymywane przez niego stypendium socjalne (szkolne) mieści się w pojęciu stypendium dla bezrobotnych. Do takiej interpretacji skłania brak zastrzeżenia przez ustawodawcę, że chodzi tu jedynie o stypendium dla bezrobotnych w rozumieniu przepisów jakiejś konkretnej ustawy, która nie została w tym przepisie wymieniona. Przede wszystkim, w ocenie Sądu orzekającego, nie ma żadnych podstaw, aby pojęcie osoby bezrobotnej rozszerzać na osoby pobierające naukę, zwłaszcza niepełnoletnie. Ponadto, skoro ustawodawca przyjął, że badanie kryterium dochodowego opiera się na dochodach uzyskanych w roku bazowym, które są modyfikowane z uwzględnieniem aktualnej sytuacji dochodowej jedynie w ściśle określonych w ustawie przypadkach uzyskania lub utraty dochodu, nie ma podstaw do rozszerzania ustawowych katalogu tych przypadków w drodze wykładni. W tak przyjętym przez ustawodawcę systemie fakt, że dochody ustalane w celu weryfikacji spełniania kryterium dochodowego mogą nie pokrywać się z aktualnie uzyskiwanymi dochodami, jest cechą tego systemu. Tego typu sytuacje nie stanowią zatem przesłanki do pozaustawowego modyfikowania sposobu określania dochodu rodziny, tak aby lepiej oddawał aktualną wysokość uzyskiwanego dochodu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i przeprowadzona przez organy jego analiza, dokonana z zastosowaniem powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na stwierdzenie, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo został ustalony dochód w rodzinie skarżącej za rok 2016, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanego świadczenia. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętych rozstrzygnięć. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.