I SA/Wa 453/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2017 r. nr [...] , po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchyliło w całości własną decyzję z [...] grudnia 2016 r. nr [...] i orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2009 r. nr [...] , zobowiązującej M.S. do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.S. . Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. Prezydent [...]decyzją z [...] grudnia 2009 r., wydaną na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zobowiązał M.S. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ww. ustawy w wysokości 1002,00 złote, określając jednocześnie należne odsetki ustawowe od zasłużenia na kwotę 42 złote. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na wypłacenie w okresie świadczeniowym 2008/2009 z funduszy alimentacyjnego świadczeń, a także ciążący z mocy art. 27 powołanej wyżej ustawy obowiązek ich zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcza w [...] decyzją z [...] marca 2010 r. Wnioskiem z 5 września 2016 r. M.S. wniósł o stwierdzenie nieważności tej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a także obarczonej wadami z art. 156 § 1 pkt 6 i 7 k.p.a., co wynikać miało z faktu, że jej wykonanie spowodowało bezprawne pobieranie przez M. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko - K.S. , przypisując jednocześnie wnioskodawcy status dłużnika, mimo że ww. otrzymywała w tym czasie alimenty zarówno wyegzekwowane przez komornika jak i bezpośrednio przekazywane jej przez dłużnika. Ponadto wskazywał na wyniki badań genetycznych, które wykluczają jego ojcostwo K.S.. W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] marca 2010 r. jak też poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] , nie dopatrując się by była ona obarczona którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W motywach decyzji przedstawiło istotę postępowania nadzorczego jak też charakterystykę kwalifikowanych wad prawnych prowadzących do nieważności decyzji administracyjnych, wskazując, że okoliczności przywoływane przez M.S. nie mogą być w tych kategoriach rozważane. W związku zaś z podnoszonym przezeń argumentem, że nie jest on ojcem biologicznym K.S. – co potwierdzać miał raport testu DNA – Kolegium zauważało, iż ta okoliczność może być rozważana wyłączenie jako przesłanka wznowieniowa (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Zwracało przy tym uwagę, że dotychczas nie zostało wydane przez właściwy sąd orzeczenie eliminujące konsekwencje uprzedniego uznania przez niego ojcostwa wyżej wymienionego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, M.S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] stycznia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., uchyliło w całości swoją poprzednią decyzję i ponownie odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2010 r. oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2009 r. Co do istoty podtrzymało uprzednio prezentowane stanowisko, że kontrolowane decyzje nie są obarczone kwalifikowanymi wadami z art. 156 § 1 k.p.a. Uzasadniając natomiast wydanie w sprawie decyzji reformatoryjnej, powołało się na fakt udziału w składzie orzekającym w dniu [...] grudnia 2016 r. członka Kolegium podlegającego obligatoryjnemu wyłączeniu od udziału w sprawie z mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a., tj. takiego, który brał udział w wydaniu decyzji weryfikowanej w postępowaniu nadzorczym. Na decyzję tę M.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 35 i n. k.p.a., czego efektem jest prowadzenie przed Wojewódzki Sądem Administracyjnym postępowania z jego skargi na bezczynność Kolegium. Podnosił nadto zarzut przeprowadzenie postępowania w sposób niestaranny, nieczytelny i z pominięciem całości materiału dowodowego. Kwestionował jednocześnie ocenę organu, iż kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym decyzje nie są obarczone wadami z art. 156 k.p.a. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z jego żądaniem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te naruszenia prawa, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale dają podstawę do wznowienia postępowania. Wystąpienie bowiem w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach k.p.a., obliguje sąd administracyjny do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., a więc uchylenia zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie, z tego rodzaju naruszeniem procedury administracyjnej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] mamy do czynienia. Przyczyny wznowienia postepowania opisane zostały w art. 145 § 1, art. 145a § i art. 145b § 1 k.p.a. Jedną z nich, wskazaną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., jest sytuacja w której decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. W świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Reguła ta, z mocy odesłania zawartego w zdaniu pierwszym art. 27 § 1 k.p.a., dotyczy także do członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Użyte zaś w redakcji art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., sformułowanie "brał udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", odnosi się nie tylko do przypadku kontroli decyzji w toku instancji, ale również do przypadków, kiedy owo zaskarżenie realizowane jest – jak w rozpoznawanej sprawie - w nadzwyczajnych trybach weryfikacji ostatecznej decyzji. Ustawodawca nie ogranicza się tu bowiem wyłącznie do środka zaskarżenia w postaci odwołania, czy też wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale używa sformułowania o charakterze ogólnym. Chodzi tu zatem o środki zaskarżenia zwyczajne jak również nadzwyczajne. Oznacza to, że pracownik, który brał udział w wydaniu decyzji ostatecznej nie może brać udziału w wydaniu decyzji w postępowaniu związanym z jej weryfikacją (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 5 kwietnia 2017 r. II SA/Rz 1523/16, lex nr 2271672). Jest to o tyle zrozumiałe, że instytucja obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu, o której mowa w przywołanym przepisie ma na celu stworzenie warunków bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a więc uniknięcia sytuacji, w której dana osoba, który już uczestniczyła w czynnościach procesowych i ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co może budzić uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności i obiektywizmu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w trybie art. 156 § 1 i n. k.p.a. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2010 r. nr [...] wydana w składzie: K.N. (przewodnicząca), A. D.(członek) i P. K. (członek - sprawozdawca). Osoby te podlegały zatem obligatoryjnemu wyłączeniu od jej weryfikacji w postępowaniu nadzorczym. Tymczasem dwoje z nich, wbrew dyspozycji normy z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w tym postępowaniu wzięło udział. Przy czym o ile wadliwość składu orzekającego w dniu [...] grudnia 2016 r. (w którym uczestniczyła podlegająca wyłączeniu K. N. ) Kolegium dostrzegło, w konsekwencji czego w postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wydało decyzję reformatoryjną, to jednak podejmując ją nie zwróciło uwagi, iż uczyniło to w składzie osobowym, w którym również brała udział osoba uczestnicząca przy rozstrzyganiu sprawy w postępowaniu zwykłym. Zarówno bowiem członkiem składu orzekającego podejmującego zaskarżoną decyzję z [...] stycznia 2017 r. jak też poddawanej wówczas weryfikacji decyzji z [...] marca 2010 r. była A.D.. A to oznacza, że podjęta w takiej konfiguracji osobowej decyzja Kolegium obarczona jest wadą prawną, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co prowadzić musi do jej uchylenia. Zważywszy przy tym na fakt, że tożsamą wadą prawną obarczona była pierwsza z wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji (co potwierdziło samo Kolegium), zasadne był także usunięcie jej z obrotu prawnego, co pozwoli na weryfikację ostatecznej decyzji Kolegium z 2010 r. przez organ w działający w składzie osobowym nie budzącym już jakichkolwiek wątpliwości co do obiektywizmu poszczególnych jego członków. Stwierdzenia ww. wady postępowania, czyni jednocześnie bezprzedmiotowym odnoszenie się obecnie do merytorycznych aspektów podjętej w takich uwarunkowaniach decyzji, jak też sformułowanych w tym kontekście zarzutów skargi, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w postępowaniu wadliwości tej pozbawionym, byłoby to przedwczesne. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 p.p.s.a, orzekł jak sentencji wyroku.