I SA/Wa 460/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2009 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz R. M. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania R. M., decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty W. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości i odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Starosta W. decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2. Organ wskazał, że postępowanie o zwrot stało się bezprzedmiotowe, ponieważ w stosunku do przedmiotowej nieruchomości decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez T. w W. prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie. W związku z tym fakt ten wyłącza roszczenie o zwrot - zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Od powyższej decyzji R. M. wniosła odwołanie. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. uchylił w całości decyzję Starosty W. z dnia [...] czerwca 2008 r. i odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda stwierdził, że nieruchomość położona w Z. przy ul. [...] została wywłaszczona na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1967 r., nr [...]. Następnie na nieruchomości tej zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz T. w W. - na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...]. Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy (o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powołując się na tezę wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04 organ odwoławczy wskazał, że zawarte w art. 229 ww. ustawy wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości - której zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. R. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się: - uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez stwierdzenie wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 136 ust. 3 tejże ustawy poprzez stwierdzenie nie wyczerpania przesłanek z tego przepisu; - wydania postanowienia, na mocy którego Sąd dostarczy na rozprawę wszelką dokumentację prawną dotyczącą przedmiotowej nieruchomości, w szczególności odpowiednie wypisy i wyrysy z rejestru gruntów oraz wszelką dokumentację wieczystoksięgową prowadzoną już w okresie przedwojennym - w celu ustalenia, czy ustanowienie użytkowania wieczystego na tej nieruchomości na rzecz T. nastąpiło zgodnie z prawem. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości niejasno uzasadniając swoją decyzję. Wskazała, że nie zostały zakwestionowane jej zarzuty, iż na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel publiczny przewidziany w decyzji - budowa bazy magazynowej przez Państwowe [...] w W. Zarzuciła też, że ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz T. zostało dokonane w sposób, który nie wyczerpuje przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - bowiem nie została wyczerpana przesłanka założenia księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości i do dnia dzisiejszego nie został ustanowiony wpis w księdze wieczystej, który pozwalałby kwestionować zarzuty podnoszone przez nią. Ponadto w decyzji Starosty W. nie została podana podstawa prawna, która pozwalałaby uznać, iż powstanie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa decyzją administracyjną, nie wymaga dla potwierdzenia jego powstania wpisu w księdze wieczystej. Do tej pory dla przedmiotowej nieruchomości - której księga wieczysta zaginęła w tajemniczych okolicznościach – T. nie założył nowej księgi wieczystej. Skarżąca zauważa, że Wojewoda [...] wydał decyzję odmowną pomijając fakt, iż wpis w księdze wieczystej jest konieczny w każdym przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego - co wynika z art. 229 ww. ustawy, który nie różnicuje przypadków ustanowienia użytkowania wieczystego z mocy prawa (decyzją deklaratoryjną) lub na mocy decyzji konstytutywnej właściwych organów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zażył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania postanowienia na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. uchylająca decyzję Starosty W. z dnia [...] czerwca 2008 r. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości i odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd zauważa, że podstawę materialnoprawną w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – zwanej dalej ugn. Przepis ten przewiduje, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ugn (o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Poza sporem jest, że na nieruchomości stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 zostało ustanowione na rzecz T. w W. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego - co potwierdza ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r., nr [...]. Uszło jednak uwadze Starosty W. i Wojewody [...], że fakt ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie w ogóle nie został ujawniony w Dziale II księgi wieczystej nr [...] (odpis zwykły z dnia 26 kwietnia 2007 r.). Rację ma zatem skarżąca R. M. twierdząc, że organy orzekające w sprawie nie miały prawnych możliwości do wydania - na podstawie art. 229 ugn - negatywnej dla niej decyzji, skoro w niniejszej sprawie nie została spełniona druga przesłanka wymieniona w tym przepisie - ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Przesłanka ta musi się ziścić niezależnie od tego, w jaki sposób zostało ustanowione - z mocy prawa czy na podstawie czynności prawnej - prawo użytkowania wieczystego (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 949/07, opubl. CBOIS). W tej sytuacji Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja Wojewody [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty W. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego – art. 229 ugn, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Należy też wskazać, że przedmiotowa nieruchomość została obciążona z mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) prawem użytkowania wieczystego. Zaistnienie tego zdarzenia nie wypełnia jednak przesłanek z art. 229 ugn. Wobec powyższego organ prowadzący postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zobligowany był do prowadzenia postępowania w oparciu o przesłanki z art. 136 i 137 ugn. Jeżeli okazało by się, że wystąpiły przesłanki do zwrotu nieruchomości, organ powinien poinformować stronę - w trybie art. 9 kpa - o istniejącej przeszkodzie do zwrotu nieruchomości (ustanowionym na gruncie prawie użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej) oraz o tym, że dopóki obowiązuje decyzja uwłaszczeniowa, to pozytywne rozpatrzenie wniosku nie jest możliwe. Następnie organ - mając na uwadze przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa - winien zawiesić postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (kwestia uwłaszczenia gruntu stanowi zagadnienie wstępne w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) - do czasu usunięcia przeszkody do zwrotu w ramach dostępnych środków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 879/05, LEX nr 266491). W tym celu organ winien podjąć czynności procesowe, o których mowa w art. 100 § 1 kpa. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że Starosta W. nie był uprawniony do badania zgodności z prawem decyzji uwłaszczeniowej z 1994 r. w ramach postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - ponieważ zagadnienie to wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Starosta W. obowiązany będzie zastosować się do oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku i wyjaśnić sprawę w oparciu o przesłanki z art. 136 i 137 ugn. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie dalsze czynności procesowe w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.