I SA/Wa 477/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 138 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji SKO przedstawiło następujące okoliczności sprawy. A.M. 17 sierpnia 2017 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, M.M. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2017 r. odmówił A.M. przyznania świadczenia wychowawczego na syna M.M. Od decyzji z [...] grudnia 2017 r. odwołanie wniosła A.M. kwestionując wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego za rok 2016. Orzekając jak w powołanej wyżej decyzji z [...] lutego 2018 r., SKO stwierdziło, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Natomiast z art. 5 ust. 3 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W przedmiotowej sprawie A.M. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Dla ustalenia dochodów rodziny A.M. należało przyjąć dochody jej i męża osiągnięte w 2016 r. A.M. w 2016 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł (w ciągu 10 miesięcy). Natomiast w odniesieniu do dochodu męża A.M., organ I instancji nieprawidłowo obliczył dochód z gospodarstwa rolnego, jednakże błąd ten nie ma wpływu na wydane rozstrzygnięcie. W myśl art. 7 ust. 5 ustawy, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381, ze zm.). Stosownie do obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. (M.P. z 2017r. poz. 884), przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2016 r. 2577 zł. Miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego w 2016 r., stanowiący 1/12 określonej przez Prezesa GUS kwoty, wynosi więc 214,75 zł (2577 zł:12 miesięcy). Gospodarstwo rolne męża wnioskodawczyni, jak wynika z akt sprawy, ma powierzchnię [...] ha, a powierzchnię przeliczeniową (będącą podstawą wymiaru podatku rolnego) [...] ha. Zatem dochód osiągnięty z tego gospodarstwa w 2016 r. wyniósł [...] zł, będący iloczynem powierzchni gospodarstwa, kwoty miesięcznego dochodu [...] zł i 6 miesięcy (z umowy dzierżawy wynika, że umowa została zawarta [...] lipca 2016 r.). Od dochodu męża należało odliczyć zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy w wysokości [...] zł. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 7 ustawy, ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 6, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. W związku z tym dochód męża wnioskodawczyni w 2016 r. wyniósł [...] zł. W związku z powyższym przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł: [...] zł/10 miesięcy/3 osoby + [...] zł/6 miesięcy/3 osoby, co daje: [...] zł + [...] zł = [...] zł na osobę w rodzinie. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Skoro zatem w niniejszej sprawie dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył przewidziane przez ustawodawcę kryterium dochodowe, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługuje. Skargę na decyzję SKO z [...] lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A.M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że organ I Instancji błędnie wyliczył dochód z gospodarstwa rolnego męża w wysokości [...] zł, ponieważ faktycznie wynosił on [...] zł (dzierżawa za okres 6 miesięcy [...] zł pomniejszona o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy [...] zł). Łączny dochód skarżącej i męża w całym 2016 r. wyniósł [...] zł, podzielony przez ilość miesięcy w roku (12) i ilość członków rodziny (3) daje przeciętny miesięczny dochód w wysokości [...] zł na jednego członka rodziny. W ocenie skarżącej obliczenia przeciętnego miesięcznego dochodu zastosowane przez organ II Instancji naruszają zasady sprawiedliwości społecznej. Przyjmując rozwiązanie organu II Instancji, przykładowo jeżeli w rodzinie w okresie całego roku jeden z małżonków otrzymałby dochód w okresie tylko jednego miesiąca w wysokości np. 3.000 zł, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko również nie zostałoby przyznane, ponieważ wyliczenie wyglądałoby następująco: dochód rodziny 3 000 zł/3 osoby, co dałoby 1.000 zł na osobę w rodzinie, jednocześnie przekraczając przewidziane przez ustawodawcę kryterium dochodowe. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, ale z powodów innych niż argumenty w niej podniesione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w podstawie prawnej decyzji z [...] lutego 2018 r. powołało art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy." Tymczasem rozstrzygnięcie wspomnianej decyzji brzmi: utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Zachodzi zatem ewidentna sprzeczność pomiędzy powołaną podstawą prawną, a rozstrzygnięciem, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa w decyzji SKO z [...] lutego 2018 r. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie zestawienie treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji z treścią przepisu, który legł u jej podstaw, wskazuje na wyraźną, bezsporną i oczywistą sprzeczność, co niewątpliwie narusza art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i zasadę określoną w art. 8 k.p.a., bowiem sformułowanie osnowy decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej zmusza stronę do domyślania się jej treści, co przekłada się na naruszenie zasady budowy zaufania do organów państwa. Przez to poprawność rozstrzygnięcia umyka kontroli sądu. Sąd stwierdził rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993/1/23; z 11 maja 1994 r., III SA 1705/93, LEX nr 26013; z 26 września 2000, V SA 2998/99, LEX nr 51249); z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995/2/91; z 9 marca 1999 r., V SA 1970/98, LEX nr 50195; z 9 lutego 2005 r., OSK 1134/04 LEX nr 165717; z 2 lipca 2009 r., II FSK 217/09, LEX nr 549614). Wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję pierwszoinstancyjną ze wskazaniem podstawy określonej w art. 138 § 2 k.p.a., stanowi rażące naruszenie wskazanego przepisu (zob. wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2010 r., I SA/Wa 82/10). W konsekwencji sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydając decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. dopuścił się rażącego naruszenia tego przepisu, co powoduje nieważność decyzji odwoławczej na mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza to, że organ nie odzwierciedlił procesu decyzyjnego, jaki legł u podstaw rozstrzygnięcia. Zatem mimo, że w skardze nie podniesiono, że treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji SKO nie koresponduje z treścią przepisu prawa będącego podstawą tegoż rozstrzygnięcia, to brak związania sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., powoduje że sąd był obowiązany uwzględnić z urzędu wskazane wyżej oczywiste, a przez to rażące naruszenie prawa przez organ odwoławczy. Już więc tylko na marginesie, w celu realizacji zasady ekonomiki postępowania zauważyć należy, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy powinien odnieść się do zarzutów skargi dotyczących sposobu liczenia przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny, w kontekście normy zawartej w art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, czego dotychczas organ nie uczynił, a także ustalić, czy wskazywany dochód skarżącej ze stosunku pracy (pomimo zaznaczenia we wniosku, że nie nastąpiła utrata dochodu) nie był dochodem utraconym, zważywszy na czasowy charakter umowy o pracę. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., sąd orzekł jak w wyroku.