I SA/Wa 502/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Dorota Apostolidis Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2016 r. sprawy ze skargi E. F. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. nr [...] utrzymała w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r. nr [...] stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę B. z dniem 1 stycznia 1996 r. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m², KW nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że pismem z dnia 4 marca 2013 r. E. F. wniosła o doręczenie jej odpisu decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r. Następnie pismem z dnia 2 lipca 2013 r. wystąpiła do Wojewody [...] o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego przedmiotową decyzją. Postanowieniem Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], odmówiono wznowienia postępowania z uwagi na wniesienie wniosku o wznowienie z uchybieniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2084/14 uchylił w/w postanowienia organów obu instancji stwierdzając, że w sprawie nie przeprowadzono należycie postępowania wyjaśniającego i nie ustalono na jakiej przesłance określonej w art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", oparto żądanie wznowienia postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania. Organ ustalił, że skarżąca żąda wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania biegł zatem od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Organ ustalił, że skarżąca wystąpiła o wznowienie postępowania pismem z dnia 2 lipca 2013 r., natomiast o fakcie istnienia decyzji z [...] czerwca 1991 r. wiedziała już co najmniej 4 marca 2013 r., tj. w dniu w którym wystąpiła o doręczenie jej odpisu. W ocenie organu, wniesienie o wznowienie postępowania nastąpiło zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 K.p.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że treść decyzji Wojewody [...] poznała dopiero z chwilą doręczenia jej odpisu, tj. 28 czerwca 2013 r. i od tej daty biegł termin do złożenia wniosku o wznowienie. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Organ drugiej instancji potwierdził ustalenia Wojewody [...] i podzielił ocenę przesłanek odmowy wznowienia postępowania. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. F. zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 5, art. 7 i art. 10 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podniosła, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania rozpoczął bieg w dniu 28 czerwca 2013 r., tj. w dniu w którym doręczono jej decyzję z [...] czerwca 1991 r. W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2016 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 148 § 2 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie daty powzięcia przez skarżącą informacji o wydaniu decyzji. Pełnomocnik wniósł jednocześnie o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego z tego powodu, że stało się ono bezprzedmiotowe, gdyż Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Spór w niniejszej sprawie skoncentrował się na zagadnieniu dochowania terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. A zatem - skądinąd prawidłowo - na dochowaniu wymogów formalnych. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa jednakże pominęła przy tym istotną zmianę okoliczności sprawy. Po wydaniu bowiem postanowienia przez Wojewodę [...] w dniu [...] czerwca 2015 r. Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], w wyniku rozpoznania wniosku E. F., stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r. nr [...]. Decyzja z [...] sierpnia 2015 r. stała się ostateczna (pismo z dnia 7 lipca 2016 r., k–86-88 akt sądowych). Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] czerwca 1991 r. postępowanie administracyjne o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość zaś, w myśl art. 105 § 1 K.p.a., stanowi przesłankę umorzenia postępowania administracyjnego. Okoliczność tę powinna wziąć pod uwagę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydając postanowienie z dnia [...] stycznia 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne. Organ odwoławczy związany jest bowiem stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dniu wydania orzeczenia odwoławczego. Prawidłowo działając Komisja powinna była zastosować art. 138 § 1 pkt 2 in fine w związku z art. 144 K.p.a., tj. uchylić zaskarżone postanowienie w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie przed organem pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. zarówno wtedy, gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji (tzn. gdy istniały podstawy do jego umorzenia przez organ pierwszej instancji), jak i wtedy, gdy bezprzedmiotowość postępowania przed organem pierwszej instancji nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji (Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz pod red. M. Wierzbowskiego i A. Wiktorowskiej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 805 -808). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa naruszyła zatem przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niewyczerpujące zebranie całego materiału. Z treści uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji wynikało już, że skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r. nr [...]. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w trakcie toczącego się już postępowania w sprawie wznowienia powoduje w zasadzie konieczność zawieszenia wznawianego postępowania. Następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt II OSK 406/05, LEX nr 196451). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa naruszyła również art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. stosując go i utrzymując w mocy postanowienie o odmowie wznowienia postępowania pomimo tego, że postępowanie wznowieniowe stało się bezprzedmiotowe. Nie można natomiast w sprawie stwierdzić naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., jak chce tego pełnomocnik skarżącej. Postępowanie sądowoadministracyjne nie stało się bowiem bezprzedmiotowe z powodu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Postępowanie przed sądem administracyjnym staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. Chodzi tu o taką przyczynę, która zaistniała w toku postępowania sądowoadministracyjnego, po wniesieniu skargi do sądu. Taką przyczyną bezprzedmiotowości jest pozbawienie bytu prawnego zaskarżonego orzeczenia administracyjnego. Dopiero zatem w sytuacji, gdy w toku danego postępowania a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia możemy mówić o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 6647 i n.). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Zaskarżone postanowienie z dnia [...] stycznia 2016 r. pozostawało w obrocie prawnym na dzień orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i podlegało kontroli. Wobec wskazanych naruszeń przepisów postępowania Sąd skargę uwzględnił na podstawie art. 145 § 1 § pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 K.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracyjnego, wykonuje nałożony na organ obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (ibidem, s. 597 – 600). W rozpoznawanej sprawie zaistniały pozytywne przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego i zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. Sąd, uchylając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, jednocześnie umorzył postępowanie administracyjne. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 145 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.