I SA/Wa 560/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , po rozpoznaniu odwołania J. J. , utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] o odmowie przyznania J.J. pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup 3,5 tony węgla. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] , po rozpoznaniu wniosku z dnia 9 grudnia 2016 r. odmówił J.J. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup 3,5 tony węgla. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje z J. S. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym złożenie podania o pomoc jej dochód z tytułu emerytury wynosił [...] zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Łączny dochód wynosił [...] zł. Środki te przekraczają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 634,00 zł. Organ zaznaczył, że na terenie gminy R. jest też wiele innych rodzin, które znajdują się w równie trudnej sytuacji co wnioskodawca i też wymagają wsparcia, a środki na pomoc są ograniczone. Ośrodek z uwagi na posiadany budżet i dużą ilość osób ubiegających się o pomoc nie jest w stanie zrealizować wszystkich potrzeb zgłaszanych przez uprawnionych. Do złożonej dokumentacji nie dołączono dokumentów potwierdzających wydatki związane ze znacznymi kosztami uzasadniającymi szczególnie trudną sytuację. Jedynie dostarczono faktury potwierdzające zakup leków, które miesięcznie opiewają na kwotę ok. 30-40 zł. Dodatkowo załączono rachunek potwierdzający zakup 1 tony węgla z dnia [...] grudnia 2016 r., do którego dostarczenia zobowiązana była zgodnie z otrzymaną w grudniu 2016 r. pomocą finansową w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup 1/2 tony węgla w wys. 325,55 zł. decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], . Nie są to rachunki niezbędne do opłacenia w każdym miesiącu i nie przekraczają możliwości wnioskodawczyni. Jednocześnie organ zaznaczył, że na dzień złożenia wniosku o pomoc brak jest szczególnie uzasadnionego przypadku wymagającego zastosowania art. 41 i przyznania specjalnego zasiłku celowego. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2017 r. złożyła J.J.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w omawianej sprawie istnieje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, jeżeli zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, przy czym sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza konieczności automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy realizować w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że ocena zaistnienia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się ona znalazła. Zasiłek, specjalny na podstawie art. 41 nie ma charakteru obligatoryjnego, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawczyni jest osobą schorowaną i ma trudności [...] . Opłaty związane z utrzymaniem domu ponosi J.S., a wnioskodawczyni ponosi koszty opału na zimę i koszty swojego utrzymania. Na dowód dodatkowych kosztów na leczenie odwołująca przedstawiła faktury potwierdzające zakup leków w wysokości 30 - 40 zł i nie zgłosiła innych wydatków. Ośrodek Pomocy Społecznej odmawiając pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup 3,5 tony węgla uwzględnił dochód w postaci emerytury i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. Organ orzekający wziął też pod uwagę sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej w 2016 r., który dysponował budżetem w wysokości 182.214,00 zł. Zgodnie z wydanymi decyzjami 177 osób skorzystało z pomocy w formie zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych, pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych udzielono w wysokości 52.808,00 zł w tym na osobę rocznie kwota 704 zł. Pani J.J. otrzymała w 2016 r. pomoc w wysokości [...] zł w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup pół tony węgla oraz świadczenie w formie usług opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności uzasadniające przyznanie ww. świadczenia. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła J.J.. Skarżąca zakwestionowała zaskarżoną decyzję. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiotowe postępowanie dotyczyło przyznania pomocy finansowej na zakup 3,5 tony węgla. Kwestię zasiłków celowych reguluje m.in. art. 39 i 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z tym pierwszym przepisem (ust. 1 i 2) zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 634,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która ustalona została od dnia 1 października 2015 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że skarżąca przekroczyła wskazane wyżej kryterium dochodowe, bowiem jej dochód wyniósł [...] zł. W związku z powyższym organ rozważył możliwość zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza zatem, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych Przyznanie omawianego świadczenia wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wynikające z wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (m. in. wyroki NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2209/15, 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1680/15 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z treści przepisu art. 41 u.p.s. wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Wydana na tej podstawie decyzja musi zostać poprzedzona zebraniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie zostać należycie uzasadniona, a organy obowiązane są dokonać oceny, czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest w danym momencie "szczególnymi okolicznościami", do których powyższy przepis nawiązuje. Należy także podkreślić, iż art. 3 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Kierując się tymi zasadami, po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, w ocenie Sądu, organy administracji słusznie stwierdziły, że strona nie spełnia kryterium do przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Zdaniem Sądu, J.J. nie znajduje się w takiej szczególnej sytuacji, która umożliwiałaby przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego. Potrzeby, które wskazała skarżąca, nie mają charakteru szczególnie uzasadnionego i są związane z normalnymi obowiązkami życia codziennego, takimi jak konieczność pokrycia kosztów opału. Zdaniem Sądu, okoliczności podane przez skarżącą nie noszą znamion szczególnie uzasadnionych przypadków, mimo że mają pewną doniosłość i niewątpliwie są trudne dla Niej. Jak wyżej wskazano, przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, zaś rolą Sądu jest jedynie ocena - w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy - czy organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, opisana wyżej trudna sytuacja materialna i życiowa skarżącej nie kwalifikuje jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ww. ustawy. Organ drugiej instancji wskazał również na sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej w 2016 r. Jednocześnie dokonał analizy dotychczas udzielonej pomocy skarżącej w 2016 r. W ocenie Sądu, organ orzekając w przedmiocie przyznania pomocy społecznej każdorazowo powinien uwzględniać fakt, że nawet mając do czynienia z obiektywnie istotnymi życiowo potrzebami musi mieć na uwadze, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje mają trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była trudna. W związku z tym winno się uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczyć należy, że skarżąca otrzymała w 2016 r. pomoc w wysokości [...] zł w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup pół tony węgla oraz świadczenie w formie usług opiekuńczych Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy wskazując, w jakiej sytuacji, życiowej znajduje się skarżąca, podając jaką pomocą jest objęta i na jakie cele, wyjaśniając, z jakich przyczyn nie mógł być zostać uwzględniony wniosek skarżącej. Organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego będących podstawą orzekania ani przepisów postępowania. Konkludując należy stwierdzić, że wobec prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.