I SA/Wa 59/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata T. J. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [..], po rozpoznaniu odwołania J. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia sierpnia 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu pralki. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: J. P. w dniu [..] lipca 2009 r. wystąpiła z wnioskiem do Prezydenta [...] W. o przyznanie pomocy finansowej na zakup pralki z uziemieniem i pokrycie kosztów transportu. Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11 ust 2, art. 41, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych (Dz. U. Nr 135, poz. 950), odmówił przyznania J. P. pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup pralki z uziemieniem i pokrycie kosztów transportu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. P. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz otrzymała [...] wysokości kwoty pomocy finansowej od rodziny uzyskanej w czerwcu 2009 r. tj. [...] zł, co łącznie stanowi kwotę [..] zł. Renta skarżącej obciążona jest egzekucją komorniczą z tytułu zaległości czynszowych w wysokości [...] zł miesięcznie. Badając sytuację życiową wnioskodawczyni organ ustali, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną. Miejsce pobytu oraz sytuacja córki wnioskodawczyni nie jest znana. Natomiast syn wnioskodawczyni wraz z żoną mieszka w W. i dotychczas nie udzielał matce pomocy z uwagi na to, iż jest bezrobotny. J. P. mieszka w 40-metrowym dwupokojowym lokalu kwaterunkowym. Organ zauważył, iż z uwagi na trudną sytuację skarżącej od dłuższego czasu była ona objęta systematyczną pomocą finansową ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej z przeznaczeniem między innymi na: zakup żywności, środków czystości, leków, opłatę świadczeń mieszkaniowych i inne w zależności od zgłaszanych potrzeb. Organ wskazał, że w 2009 r. J. P. w okresie od maja do lipca, przyznano pomoc finansową w formie specjalnych zasiłków celowych na łączną kwotę [...] zł. co daje średnio miesięcznie kwotowo [..] zł. Organ ustalił, iż z uwagi na wieloletni brak wpłaty na poczet czynszu, powstała ponad [...] zaległość czynszowa, czego konsekwencją był wyrok eksmisyjny z prawem do lokalu socjalnego, jak również postępowanie egzekucyjne zmierzające do realizacji powyższego wyroku. J. P. przedstawiono propozycję lokalu socjalnego, której jednak nie przyjęła. Organ wskazał, że J. P. w dniu [...] czerwca 2009 r. wystąpiła z wnioskiem o pomoc na częściowe opłacenie czynszu za okres od maja 2009 r. do października 2009 r. oraz z wnioskiem z dnia [...] czerwca 2009 r. o pomoc w pokryciu kwoty stanowiącej korektę czynszu za miesiące luty, marzec i kwiecień 2009 r. W związku z powyższym, w celu aktualizacji stanu konta czynszowego Ośrodek Pomocy Społecznej wystąpił w dniu [..] lipca 2009 r. do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami o podanie aktualnej wysokości zadłużenia. Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w dniu 14 lipca 2009 r. przekazał informację, z której wynikało między innymi, iż w dniu [..] czerwca 2009 r. J. P. dokonała wpłaty kwoty [...] zł tytułem pokrycia zaległości czynszowej. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż o powyższym fakcie skarżąca nie poinformowała pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego, który był przeprowadzony w dniu [...] czerwca 2009 r. - po dokonaniu wpłaty na konto Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami. J. P. odniosła się do kwestii uzyskania pomocy finansowej od rodziny dopiero na skutek pisma Ośrodka Pomocy Społecznej [...] informującego skarżącą o konieczności weryfikacji sytuacji materialnej (dochodowej). W piśmie z dnia [...] sierpnia 2009 r. J. P. potwierdziła fakt uregulowania zadłużenia w dniu [..] czerwca 2009 r. z pieniędzy od rodziny. Powyższe potwierdził również syn J. P. G. P. w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2009 r., z którego wynika, że dokonał wpłaty na poczet zadłużenia czynszowego matki w kwocie [...] zł z oszczędności rodzinnych. Nadto z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z wymienionym wynika, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina utrzymuje się z dochodów z tytułu pracy żony, które określa na kwotę [...] zł., natomiast G.P.nadal pozostaje bezrobotny i poza pomocą na spłatę zadłużenia czynszowego w wysokości [...]dziela matce pomocy usługowej tj. robi i przynosi zakupy. Organ wskazał, iż biorąc pod uwagę całokształt sytuacji, w której znajduje się J. P.nie znaleziono wystarczających podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Organ w uzasadnieniu decyzji przyznał, że sytuacja skarżącej jest trudna, mimo to jednak biorąc pod uwagę posiadany przez wymienioną dochód własny oraz pomoc ze strony rodziny, brak jest podstaw do stwierdzenia, iż obecna sytuacja J. P. stanowi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący możliwość przyznania wnioskowanej pomocy. Organ podał także, że Ośrodek Pomocy Społecznej posiada ograniczone środki finansowe, które muszą być skierowane w pierwszej kolejności do osób pozostających w najtrudniejszej sytuacji, przede wszystkim nie posiadających własnych dochodów oraz możliwości wsparcia ze strony rodziny. Organ wskazał, że w planie budżetu na 2009 r. na zadania własne w rozdziale zasiłki celowe przewidziana jest obecnie kwota o ok. [..] zł mniej w stosunku do wydatków na zasiłki celowe poniesione w 2008 r. Organ podkreślił, że uwzględniając szacunkowe dane dotyczące liczby osób uprawnionych do zasiłków celowych w 2008 r., jak również znacznie niższy niż w roku ubiegłym plan budżetu, stwierdzić należy, iż Ośrodek nie posiada wystarczających środków na pełną realizację wszystkich potrzeb zgłaszanych przez osoby pozostające w trudnej sytuacji życiowej. Nadto organ zaznaczył, że J. P. miała możliwość uzyskania pomocy finansowej ze strony rodziny w wysokości stanowiącej ponad [...] kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Natomiast fakt, iż pomoc ta w całości została przeznaczona wyłącznie na pokrycie zaległości czynszowej nie może być podstawą do jej nie uwzględniania. Powołując się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, że J. P. nie poinformowała o fakcie uzyskania pomocy finansowej w kwocie [...] zł. przekazanej na poczet zaległego czynszu, mimo że zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie sytuacji dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Dodatkowo organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipa 2007 r. sygn. akt nr I SA/Wa 1929/06, w którym Sąd wskazał, że brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikiem pomocy społecznej wystąpi m. in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązywaniu jego problemów. Organ zaakcentował, iż taką właśnie postawą charakteryzuję się niewątpliwie J. P. Od powyższej decyzji J. P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [..] sierpnia 2009 r. nr [...] W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Od powyższej decyzji J. P. złożyła w dniu [..] grudnia 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca opisała problemy zdrowotne oraz podała, że do 1995 r. otrzymywała pomoc ze środków opieki społecznej w formie zasiłków celowych i okresowych następnie od 1996 r. do 2007 r. nie otrzymywała żadnej pomocy i dopiero od czerwca 2007 r. ponownie przyznano jej pomoc materialną. Podała także, iż na pomoc ze strony syna nie może liczyć, gdyż jest on bezrobotny i nie posiada żadnych oszczędności, natomiast pieniądze na uregulowanie zaległości czynszowych pożyczyła od rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Pismem z dnia 8 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana przez Sąd decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust 1, art. 3, art. 4, art. 8 i art.11 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie ze wskazanymi przepisami pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja w sprawie udzielenia wsparcia ze środków pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ wydając decyzję o określonej treści, nie przekroczył granic swobodnej oceny, a więc czy decyzja nie jest obarczone cechą dowolności i czy prawidłowo został w niej uzasadniony wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca - są zgodne z prawem i nie przekraczają granic uznania administracyjnego. W świetle przepisów art. 8 ustawy o pomocy społecznej za prawidłowe należy uznać ustalenia organów orzekających odnoszące się do dochodu jednoosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Z akt sprawy wynika, że skarżącej przysługuje prawo do renty w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Suma miesięcznych przychodów skarżącej przekracza więc kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Organy orzekające prawidłowo przyjęły, że do dochodu skarżącej podlega wliczeniu także kwota pomocy finansowej uzyskana od rodziny na spłatę zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazuje, że organ bierze pod uwagę sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Przepisy art. 8 ust. 11 tej ustawy dalej precyzują, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, nie jest słuszna argumentacja pełnomocnika skarżącej, iż kwota uzyskana od rodziny skarżącej powinna być potraktowana jako pożyczka, a ta nie powinna być wobec tego brana pod uwagę przy ustalaniu dochodu skarżącej, od którego uzależnia się przyznanie pomocy społecznej. Wobec ustalenia, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe, organy orzekające prawidłowo rozważyły możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ocena sytuacji życiowej wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu jej problemów zdrowotnych wynikających z niepełnosprawności, nie budzi zastrzeżeń w ocenie Sądu. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż ustawodawca w treści przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej używa sformułowania, iż świadczenie, o które ubiega się skarżąca, "może być przyznane". Oznacza to zatem, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Działanie to nie może być zatem postrzegane jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę. Stosownie do art. 7 k.p.a. powinno ono polegać, na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego w niniejszej sprawie organy wzięły pod uwagę zasady udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, a mianowicie to, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej) oraz to, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Jednocześnie organy nie pominęły faktu, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie podał definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku", a zatem jako pojęcie nieostre, wymaga ono konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Bez wątpienia o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa, w której znalazła się strona. Przy czym wskazać należy, iż wprawdzie zasiłek celowy specjalny może być przyznany w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, to jednak - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2008 r. (Sygn. akt I OSK 673/07, niepublik.) nie oznacza to w żadnym przypadku, że organy oceniając kwestię przyznania zasiłku mogą abstrahować od sytuacji majątkowej strony. Wręcz przeciwnie, aby ocenić, czy w danej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, organ administracji winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem, z uwzględnieniem stanu zdrowia strony, a także kosztów ponoszonych na mieszkanie. Nie można bowiem zapomnieć o tym, iż skoro ustawodawca wprowadził dwie różne formy pomocy dla osób potrzebujących, tzn. zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy, to ostatnie ze wskazanych świadczeń może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znajdzie się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Szczególnie uzasadniony przypadek zaś to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego poprzez odmowę przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego na zakup pralki i koszty transportu, prawidłowo przyjmując, że okoliczności niniejszej sprawy nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku. W ocenie Sądu, organy orzekające prawidłowo też przyjęły, że brak współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej rodziny stanowi dodatkową przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej. Stosownie bowiem do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy o pomocy społecznej) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Nie mogą zatem pomijać w trakcie wywiadu środowiskowego istotnych informacji, co do źródła uzyskanych dochodów. Nie bez znaczenia, chociaż poza granicami niniejszej sprawy, pozostaje okoliczność, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej. W okresie od maja do lipca 2009 r. udzielono jej pomocy finansowej w łącznej kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy organy orzekające uwzględniły zarówno sytuację skarżącej, jak i możliwości finansowe w tym zakresie organu. W uzasadnieniu tej decyzji omówiono wysokość przyznanych środków i sposób ich rozdysponowania. Z tego względu nie można postawić organowi zarzutu, że poprzez powierzchowne rozpatrzenie sprawy i nierzetelne uzasadnienie swego rozstrzygnięcia przekroczył granicę wspomnianego wyżej uznania administracyjnego. W szczególności z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że organ pomocy społecznej przy ustalaniu wysokości zasiłku celowego miał na względzie ograniczoną ilość środków finansowych i dużą liczbę osób wymagających pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że decyzje obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. A zatem nie sposób przyjąć, że organ wydał decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 cytowanej ustawy.