I SA/Wa 590/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2016 r. o nr [...]. I SA/Wa 590/16 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania A. C. od decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działającego z upoważnienia Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. C. – zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. A. C. w dniu 21 grudnia 2015 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad mężem J. C. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] odmówił A. C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. C. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał iż nie została spełniona przesłanka, która warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 43 roku życia. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust.1b ustawy jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wyraźnie wskazał, iż skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Zatem zdaniem organu wyrok ten, choć stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy, to nie zmienił sytuacji prawnej i należy czekać na rozwiązania ustawowe, a Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma takiej mocy prawnej, aby postępować inaczej, niż jest zapisane w ustawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania A. C. od decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. – zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że materialnoprawną podstawą rozpoznania wniosku stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 114). Stosownie do art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ odwoławczy wskazał, że J. C. urodzony [...] kwietnia 1969 r. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 7 grudnia 2015 r. na czas określony tj. do dnia 31 grudnia 2018 r., niepełnosprawność istnieje od 5 stycznia 2013 r., znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 1 sierpnia 2014 r. zatem niepełnosprawność J. C. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, ani też w trakcie nauki w szkole wyższej, nie później niż przed ukończeniem 25 roku życia. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie zatem nie została spełniona przesłanka, o której mowa w cytowanym wcześniej przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutu skarżącej przywołującej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, zdaniem Kolegium powyższego wyroku nie można interpretować jedynie na podstawie sentencji wyroku, w oderwaniu od jego uzasadnienia. Dlatego, mimo, iż orzeczono o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, to w uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że ustawodawca może odmiennie ukształtować przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ich sytuacja prawna może być uregulowana inaczej niż w stosunku do opiekunów pozostałych osób niepełnosprawnych, nie będących dziećmi. Można odmiennie ukształtować reguły wypłacania świadczeń dla tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Z tego powodu przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie narusza zasady równości w takim zakresie, w jakim stanowi podstawę różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według podziału na dwie kategorie opiekunów. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ani uchylenie decyzji przyznających to świadczenie, ani też wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że mimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Organ odwoławczy wskazał, że na dzień rozstrzygania niniejszej sprawy w tym zakresie nie poczyniono żadnych zmian w ustawie. Dlatego też w tym stanie rzeczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. nie może być skuteczną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła A. C., kwestionując jej prawidłowość. Skarżąca ponownie wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz na okoliczność, iż jej mąż wymaga całodobowej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. Podstawę materialnoprawną decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] stanowił m. in. przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 114) – dalej powoływana jako "u.ś.r.". W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymując w mocy, rozstrzygnięcie organu I instancji wskazało, że podstawą odmowy przyznania J. C. świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium ustaliło, że mąż wnioskodawczyni jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a przymiot niepełnosprawności uzyskał po ukończeniu 25 roku życia. Art. 17 ust. 1b u.ś.r. (na co wskazało Kolegium) był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału "przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej." Należy też zauważyć, że Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności. Skoro stwierdzona została niezgodność z Konstytucją danego przepisu, to Sąd nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę. Sądy związane są orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa. Z uwagi na to, iż organy odmawiając przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej wydały rozstrzygnięcia na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) oraz art. 152 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, rozważyć czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie w świetle pozostałych przepisów ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych.