I SA/Wa 602/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2011 r. sprawy ze skargi B.F. i B.M. o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 427/10 oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego. Skargą z dnia 30 marca 2011 r. B.F. oraz B.M. wnieśli, na podstawie art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 427/10, oddalającym skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej część aktualnych działek nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] - do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy W. [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. Nr [...] o oddaniu [...] Spółdzielni [...] w W. w użytkowanie wieczyste m.in. ww. nieruchomości. Skarżąca podniosła, że podstawę wznowienia postępowania stanowią przepisy art. 18 § 1 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami wyłączeniu z mocy samej ustawy podlega sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia oraz brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Strona skarżąca wskazała, że w sprawie dotyczącej rozpatrzenia skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości z uwagi na istnienie zagadnienia wstępnego (wyrok z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt. I SA/Wa 427/10) orzekała sędzia E.L., która orzekała również w sprawie ze skargi B.F., I.C. i B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy W. [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. Nr [...] o oddaniu [...] Spółdzielni [...] w W. w użytkowanie wieczyste gruntów położonych w W., w rejonie ulic [...] (wyrok z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1401/09). W obu sprawach sędzia E.L. orzekała jako Przewodnicząca składu sędziowskiego – sprawozdawca i w obu sprawach skarga została oddalona. Jednocześnie skarżąca wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2011 r., sygn. Akt I OSK 663/10, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej B.F., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt SA/Wa 1401/09 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zatem, zdaniem skarżącej, skoro sędzia E.L. orzekała w sprawie stwierdzenia zaistnienia przesłanki zagadnienia wstępnego bądź nie (sygn. akt. I SA/Wa 427/10) dla postępowania, w którym sama już orzekała jako Przewodnicząca składu sędziowskiego (sygn. akt SA/Wa 1401/09) - to zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania określone w przepisie art. 18 § 1 pkt 6 i 7 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisami właściwymi do rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku o wznowienie postępowania (skargi) są przepisy działu VII (art. 270 - 285) p.p.s.a. Skarżąca oparła swoje żądanie na podstawie wznowieniowej określonej w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tej normy podstawę wznowienia postępowania może stanowić okoliczność orzekania sędziego wyłączonego w sprawie z mocy ustawy, gdy strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja wyłączenia sędziego ma gwarantować realizację konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ustanawiającej prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p.p.s.a. Natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że zawarte przez skarżącą we wniosku twierdzenie o zaistnieniu przesłanek wskazanych w art. 18 § 1 pkt 6 i 7 p.p.s.a. nie jest uprawnione. I tak, stosownie do art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. wyłączeniu podlega sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie przed sądami administracyjnymi jest dwuinstancyjne, co oznacza, że strona ma zagwarantowaną możliwość zrealizowania swoich uprawnień do rozpoznania sprawy przez dwie instancje sądowe. Sformułowanie zawarte w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. "w wydaniu zaskarżonego orzeczenia" jest konsekwencją tej zasady: chodzi właśnie o realizację uprawnienia strony do dwuinstancyjnego postępowania; wszak formuła "zaskarżyć wydane orzeczenie" oznacza nic innego jak wnieść przysługujący środek odwoławczy. Chodzi tu wprost o orzeczenie sądu niższej instancji, które podlega zaskarżeniu do sądu wyższej instancji. Ratio legis przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. zatem odnosi się do gwarancji bezstronności sędziego przy kontrolowaniu zaskarżonego orzeczenia w sądzie wyższej instancji. Skoro bowiem w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowoadministracyjnym mowa jest o wyłączeniu sędziego "w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia", to niewątpliwie chodzi o relację: udział sędziego w wydaniu orzeczenia w pierwszej (niższej) instancji - udział tego sędziego w drugiej (wyższej) instancji w tej samej sprawie wskutek zaskarżenia tego orzeczenia. Nie ma więc racjonalnych podstaw do twierdzenia przez skarżącą, iż okoliczność powyższa zaistniała w przedmiotowej sprawie. Sprawa zakończona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 427/10, oddalającym skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości nie miała bezpośredniego merytorycznego związku ze sprawą dotyczącą postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy W. [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. Nr [...] o oddaniu [...] Spółdzielni [...] w W. w użytkowanie wieczyste nieruchomości (sygn. akt I SA/Wa 1401/09), tzn. nie była rozpatrywana w toku dwuinstancyjnego postępowania i jedynie dotyczyła tzw. kwestii "wpadkowej", procesowej. Konstatując, istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał on udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) zawiera się w niedopuszczalności kontrolowania przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania, co nie miało miejsca w sprawie. Z kolei art. 18 § 1 pkt 7 przewiduje wyłączenie sędziego, który brał udział w rozstrzyganiu sprawy w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2004 r., GZ 4/04 wyjaśnił, że sędzia jest wyłączony w sprawie na podstawie komentowanego przepisu, jeżeli brał udział w rozstrzygnięciu konkretnej, indywidualnej sprawy w organach administracji publicznej, tożsamej ze sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym. Ta okoliczność również nie miała miejsca. Rozpoznając wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z uwagi na jego treść przeanalizował go także w kontekście wystąpienia ewentualnej przesłanki wyłączenia sędziego z mocy prawa, dodanej na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 1736). Na mocy tej nowelizacji doszło bowiem do rozszerzenia określonego w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalogu wyłączeń sędziego z mocy ustawy, przez dodanie pkt 6a, zgodnie z którym sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Celem tej regulacji – zgodnie z uzasadnieniem do projektu nowelizacji – jest, aby sędzia który badał legalność decyzji administracyjnej w konkretnej sprawie, nie orzekał przy badaniu legalności decyzji wydanej w tej sprawie w nadzwyczajnym trybie postępowania, a także przy badaniu legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu przez sąd decyzji poprzedniej. Ponadto przepis ten odnosi się do tożsamości przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, którego dotyczy wcześniejsze orzeczenie. Sprawa w której skarżąca żąda wyłączenia sędziego dotyczy postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 427/10, oddalającym skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. Przedmiotem tej sprawy jest zatem, jak wskazywał Sąd wyżej, kwestia procesowa, "wpadkowa" w postępowaniu głównym w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy W. [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. Nr [...] o oddaniu [...] Spółdzielni [...] w W. w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonych w W. w rejonie ulic [...]. Tak więc, wskazać należy, że sędzia E.L. nie brała udziału w wydaniu wyroku ani postanowienia kończącego postępowanie w sprawie której przedmiot pokrywałby się z przedmiotem sprawy w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 281 w związku z art. 282 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. ----------------------- 5