I SA/Wa 612/24
WyrokWSA w Warszawie2024-09-04
Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Monika Sawa, Anna Milicka-Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pobrane świadczenie pielęgnacyjne za okres od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym z powodu nieprzedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności i czy obowiązek zwrotu świadczenia ciąży na świadczeniobiorcy mimo braku winy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane w spornym okresie nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ skarżący nie działał w złej wierze i nie został prawidłowo pouczony o obowiązku złożenia nowego wniosku wraz z nowym orzeczeniem. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciąży wyłącznie na osobach świadomych braku prawa do świadczenia, a organ powinien samodzielnie ustalić stan faktyczny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.Stan faktyczny
Skarżący otrzymał świadczenie pielęgnacyjne na syna niepełnosprawnego, które zostało przedłużone decyzją z maja 2020 r. Organ stwierdził, że świadczenie za okres od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. zostało nienależnie pobrane, ponieważ skarżący nie poinformował o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności syna, które zmieniło wcześniejsze orzeczenie. SKO utrzymało decyzję organu I instancji o zwrocie świadczenia wraz z odsetkami. Skarżący kwestionował prawidłowość decyzji, wskazując na brak pouczenia i brak winy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Burmistrza Gminy i umorzył postępowanie administracyjne.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Decyzją z 8 stycznia 2024 r., nr KOA/6304/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 09 listopada 2023 r. nr SOPS.ZZ/000003/11/2023 stwierdzającą, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznane na syna skarżącego [...] decyzją za okres od 27 kwietnia 2022 r do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją nr SOPS.4042/SP/000058/10/2010 z dnia 29 października 2010 r. Burmistrz Gminy [...] orzekł o przyznaniu [...] świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem [...] w kwocie 520,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2010 r. do 30 kwietnia 2020 r.
Następnie decyzją nr SOPS.423/000093/05/2020 z 5 maja 2020 r. Burmistrz Gminy [...] działając na podstawie art. 163 k.p.a. i art. 32 ust. 1a-1d w zw. z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 postanowił przedłużyć od 1 maja 2020 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Decyzją nr SOPS.ZZ/000003/11/2023 z dnia 9 listopada 2023 r. Burmistrz Gminy [...] stwierdził, że [...] pobrał nienależne świadczenie pielęgnacyjne na syna [...] przyznanego wyżej decyzją Nr SOPS.423/000093/05/2020 z 5 maja 2020 r. w wysokości 34.440,60 zł wraz z odsetkami 3.495,10 zł za okres od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r., tj. łącznie kwotę 37.935,70 zł. Równocześnie wezwano [...] do zwrotu łącznej kwoty pobranego świadczenia w wysokości 37.935,70 zł, w tym 3.495,10 zł jako odsetki ustawowe naliczone od dnia wydania niniejszej decyzji.
W uzasadnieniu w/w decyzji organ I instancji wskazał, że w uzasadnieniu decyzji przedłużającej świadczenie pielęgnacyjne organ zawarł zapis, że "W myśl art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy jeżeli "z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych którego ważność upływa od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności". Organ wskazał także, że z brzmienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego do świadczenia, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze organ uznał, iż wobec [...] nie zostały spełnione powyższe przesłanki, bowiem z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] w Warszawie (sygn. [...]) z dnia 25 września 2023 r. wynika, że w dniu 21 października 2021 r. zapadł wyrok w sprawie zmiany orzeczenia dla [...], który z dniem 26 kwietnia 2022 stał się ostateczny i prawomocny. Tym samym, przedmiotowa decyzja przedłużająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 05 maja 2020 r. wygasła z dniem 30 kwietnia 2022 r.
Organ I instancji wskazał także, iż [...] złożył w ośrodku wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad synem [...] wraz z powyższym wyrokiem zmieniającym orzeczenie o niepełnosprawności w dniu 25 sierpnia 2023 r. W konsekwencji, zdaniem organu, brak zawiadomienia organu o zmianie orzeczenia o niepełnosprawności przez [...] skutkowało pobraniem nienależnego świadczenia z winy świadczeniobiorcy, które to należało uznać jako zawinione zaniechanie w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Co istotne, świadczenie pielęgnacyjne dla [...] na mocy złożonego wniosku zostało przyznane od dnia 01 sierpnia 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r.
SKO wskazało, że wobec faktu, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługiwał od dnia 27 kwietnia 2022 r. uznał wypłacone świadczenia za okres od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł [...], wskazując, że przedmiotowy wyrok Sądu sygn. [...], który stał się prawomocny w dniu 26 kwietnia 2022 r., zapadł po dwóch latach na skutek odwołania od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, która utrzymała w mocy orzeczenie z 14 maja 2020 r., w którym to Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył [...] do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego. C.S. wskazał, że w/w wyrok potwierdził, iż J.S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a zatem okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie. Nadto, [...] oświadczył, iż nie pobierał spornego świadczenia z wiedzą, że mu się ono nie należy, albowiem nie został on stosownie pouczony o obowiązku złożenia nowego wniosku wraz z nowym orzeczeniem. Wskazał, że z treści decyzji Burmistrza Gminy [...] – Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Działu Świadczeń SOPS/423/000093/05/2020 z 5 maja 2020 r., nie wynikało, iż po wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna, powinien on złożyć nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego należało załączyć nowe orzeczenie.
Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, iż materialno-prawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 30 ust. 1 tejże ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ponadto stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. SKO wskazało, iż powyższe unormowanie ma zastosowanie wówczas, gdy świadczenie rodzinne zostało prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie.
Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z brzmieniem art. 30 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zdaniem organu, treść przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia.
SKO uznało, iż zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem organu, w praktyce oznacza to, że w okresie stanu epidemii lub zagrożenia epidemiologicznego COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które traci ważność w okresie od 8 marca 2020 r. ulega przedłużeniu z mocy prawa. W niniejszej sprawie ważność świadczenia upływała z dniem 30 kwietnia 2020 r., co stanowiło o braku podstaw do jego przedłużenia w oparciu o wyżej przytoczone przepisy. Maksymalną datą końcową obowiązywania przedłużonej ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest dzień wydania nowego orzeczenia, w tym orzeczenia ostatecznego. Kolegium wskazało, iż w myśl art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. W stanie epidemii COVID-19 utrata prawa do przedłużonego okresu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w związku z przedłużeniem ważności przedmiotowego orzeczenia wydanego na czas określony do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności następuje w przypadku wydania nowego orzeczenia.
Wreszcie organ uznał, iż za nienależnie pobrane świadczenie, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium wskazało, iż przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne skarżący wypełnił wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który zawiera oświadczenie, że: "Osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić organ gminny właściwy o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (...). Niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – koniecznością ich zwrotu.". Wniosek ten skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego dot. niepoinformowania o treści art. 15h ustawy COVID-19, a tym samym braku podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane, SKO wskazało, że pouczenie to znajduje się w aktach w tym, m.in. w decyzji 5 maja 2020 r.
Ustalenie nowego orzeczenia o niepełnosprawności na skutek wydania wyroku z dnia 21 października 2021 r. spowodowało, zdaniem organu, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od 27 kwietnia 2021 r. do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
W ocenie Kolegium, na organie nie ciąży obowiązek sprawdzania, czy osoba niepełnosprawna, której przyznano zasiłek pielęgnacyjny posiada nowe prawomocne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, gdyż to strona uprawniona do świadczenia została zobowiązana do zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] zarzucając jej:
- naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż [...] był pouczony o braku uprawnienia do pobierania w ww. okresie zasiłku pielęgnacyjnego, a co za tym idzie uznanie, iż świadczenie, które pobrał są nienależne,
- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, podczas gdy ich prawidłowa ocena powinna prowadzić do uznania, iż odwołujący się nie działał w złej wierze, a zatem świadczenie przez niego pobrane nie może być uznane za nienależne oraz
- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 104 i nast. k.p.a. polegające na przywołaniu w uzasadnieniu decyzji danych osobowych innych osób, które nie mają jakiegokolwiek związku z niniejszą sprawą, a także powoływanie się na fakty niemające związku z przedmiotową sprawą, co prowadzi do uznania, iż organ II instancji nie rozpoznał odwołania w sposób wnikliwy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie SKO w Warszawie do wydania decyzji uchylającej decyzje Burmistrza Gminy [...] nr SOPS.ZZ/000003/11/2023 z dnia 09 listopada 2023 r. oraz umorzenie postępowania ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ponadto odwołujący się wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji SKO w Warszawie nr KOA/6304/Sr/23 z dnia 8 stycznia 2024 r. w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 2 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z kolei z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 8 stycznia 2024 r. o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. w kwocie 37935,70 zł, jako świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązaniu [...] do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).
Jak wynika z brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
Nie było kwestionowane w sprawie, że skarżący spełnia warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W myśl natomiast art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawą COVID"), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez [...] w związku z sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem [...] w okresie od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. w kwocie 37935,70 zł , za świadczenie nienależnie pobrane. Organ uznał, że skarżący prawidłowo pouczony o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, w tym uzyskaniu nowego orzeczenia, nie dopełnił swojego obowiązku i nie poinformował o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna (już wówczas po 16 roku życia) ustalonego wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy [...] z 21 października 2021 r. na mocy którego zmieniono decyzję Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 7 sierpnia 2020 r.
Istota sporu sprowadza się zatem do tego czy fakt nieprzedłożenia przez skarżącego nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w sytuacji, gdy jest to kolejne orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność syna, która istnieje od wczesnego dzieciństwa, powoduje, że pobrane w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym i objęte winno być żądaniem zwrotu wraz z odsetkami.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest błędne. Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest bowiem uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie wiedząc, że ono im nie przysługuje, zatem w sposób w pełni świadomy. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla bowiem generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22).
W niniejszej sprawie treść nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności [...], syna skarżącego pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza ono, że syn skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (wobec ukończenia 16 roku życia), czasowo do 14 maja 2024 r. Nadal zatem w okresie od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. przysługiwało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Organy nie kwestionują, jak wskazano wyżej, że przesłanki z artykułu 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych były spełnione. Podstawa materialna tego świadczenia nie odpadła.
Należy również wskazać, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 - "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2015 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Sąd zwraca także uwagę, że organy posiadają instrumenty pozwalające monitorować zbiór danych dotyczących procesu orzekania o niepełnosprawności (zbiór "EKSMOON"), w tym ich ewentualnego zaskarżenia i z tego zbioru skorzystać, a w wyniku weryfikacji ustalić z urzędu czy zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności a w konsekwencji ocenić czy ma wpływ na prawo do świadczeń. Takie działania organu stanowiły by realizację opisanej wyżej zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 kpa i stanowiłyby wyraz dbałości o interes strony a przede wszystkim interes publiczny – ekonomikę postępowania. W tej sprawie, jak już wskazano, wydane w dniu 2 lutego 2021 r. orzeczenie pozostawało jednak bez wpływu na przysługujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji organ winien podjąć działania zgodne z interesem strony przyjmując za podstawę działania art. 8 kpa oraz powołany wyżej art. 7 i 7a kpa. Jak już bowiem wskazano przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru.
Zważywszy zatem, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od 27 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (pkt 1 wyroku).
Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwia, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Przedstawiona wyżej ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie przez organy administracyjne stało się bezprzedmiotowe wobec czego sąd umorzył wszczęte przez organy z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 ppsa (pkt 2 wyroku).
Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że organy powinny dbać także o prawidłową treść uzasadnienia decyzji, w szczególności jeżeli część z jego elementów jest kopiowana. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, że strona otrzymuje decyzję, w której uzasadnieniu znajdują się dane stron innego postępowania. Okoliczność ta w stanie faktycznym i prawnym tej sprawy nie miała jednak wpływu na rozstrzygnięcie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło