I SA/Wa 619/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skarg Powiatu [...] i J. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 stycznia 2023 r. nr DNI.rn.625.162.2022 w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. T. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Powiatu [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako Minister" lub "Organ") decyzją z 15 czerwca 2020 r. nr GZrn.625.20.2017 na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., przywoływanej dalej jako "k.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania J. T., T. P. i A. T. uchylił decyzję Wojewody Lubelskiego z 21 grudnia 2016 r. nr GN-Ch.7511.1.7.2013 w części dotyczącej części działki nr [...] z obrębu [...], stwierdzając przy tym, że część tej działki, zajmująca powierzchnię 3,78 ha, oznaczona jako "inne tereny zabudowane" na mapie ewidencyjnej tej działki z 13 listopada 2015 r. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) i utrzymał w mocy tę decyzję w pozostałej części. Natomiast Wojewoda Lubelski stwierdził swoją decyzją, że część dawnego majątku ziemskiego "[...]", stanowiąca zespół dworsko-parkowy, położona w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], obejmująca obecnie działki o nr ew.: [...] podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargi do sądu administracyjnego na powyżej wskazaną decyzję Ministra wniósł Powiat [...] oraz J. T. reprezentowany przez adwokata W. B. Postępowanie wszczęte wskazanymi wyżej skargami zostało zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2022 r. o sygn. akt I SA/Wa 1821/20, w którym to orzeczono o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji. W owym postępowaniu sądowoadministracyjnym ustalono, że A. T. zmarła w dniu [...] sierpnia 2019 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji z 15 czerwca 2020 r. Sąd podsumował zatem, że skoro A. T. nie mogła być stroną postępowania zakończonego tą decyzją, a decyzja została skierowana do niej jako do strony postępowania, to należy uznać zaskarżoną decyzję jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Sąd podkreślił przy tym, że pozpoznając ponownie sprawę Organ określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w następstwie orzeczenia przez Sąd stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, Organ uzupełnił zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności pozyskał akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej A. T. Jak wynika z przedłożonego aktu notarialnego, następcą prawnym A. T. został J. T. Postępowanie w sprawie zostało zakończone decyzją z 19 stycznia 2023 r. nr DNI.rn.625.162.2022, w swej treści tożsamą z decyzją wydaną przez Organ w dniu 15 czerwca 2020 r., skierowaną do ustalonych przez Ministra stron postępowania - J. T. oraz T. P. Pismem z 17 lutego 2023 r. skargę na decyzję Ministra z 19 stycznia 2023 r. o numerze DNI.rn.625.162.2022 wniósł Powiat [...]. Z kolei pismem z 21 lutego 2023 r. skargę na tę decyzję Ministra wniósł J. T. Skarżący podnieśli w treści swoich skarg szereg zarzutów dotyczących orzeczenia wydanego przez Ministra. W odpowiedziach na skargi Minister wniósł o ich oddalenie. Natomiast w toku postępowania sądowoadministracyjnego ustalono, że strona postępowania administracyjnego - T. P., zmarł. Na wezwanie Sądu, do pisma z 25 września 2023 r. adwokat W. B. dołączył poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu dokumentu wydanego w dniu 28 listopada 2022 r. stwierdzającego zgon ("certificate of death") T. P., wystawiony przez wydział zdrowia publicznego hrabstwa Alameda ("Alameda County Health Services Agency") w Stanach Zjednoczonych. Treść przedstawionego dokumentu wskazuje na śmierć T. P. w dniu [...] stycznia 2021 r. (k. 140 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jak stanowi z kolei art. 145 § 1 w punktach od 1 do 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie względem tej osoby decyzji, ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Ponadto, jak wynika z treści art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Wobec tego zastosowanie będzie mieć art. 8 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1615) który stanowi, że każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną, którą traci z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, opubl. w: OSP 2004/3/33 i wyroki WSA w Warszawie: z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03 i z dnia 16 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2800/19). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt I SA/Wa 1821/20 stwierdził, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 czerwca 2020 r. nr GZrn.625.20.2017 została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja ta skierowana została bowiem do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Jak ustalono w toku niniejszego postępowania, w postępowaniu prowadzonym przez Organ w konsekwencji wyroku o którym mowa powyżej, również zaistniała przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji z 19 stycznia 2023 r. nr DNI.rn.625.162.2022. Minister ponownie skierował decyzję do osoby nieżyjącej, będącej adresatem zaskarżonej decyzji i stroną postępowania. Z nadesłanego do Sądu w dniu 27 września 2023 r. dokumentu wynika, że T. P. zmarł w dniu [...] stycznia 2021 r. a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Konsekwencją wyroku Sądu, po jego uprawomocnieniu się, będzie konieczność ustalenia przez Ministra prawidłowego, aktualnego kręgu stron postępowania, z udziałem następców prawnych zmarłego T. P. i wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego tym aktualnym ustaleniom. Może również zachodzić konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Z uwagi na konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej przez organ drugiej instancji z powodu wady kwalifikowanej, nie jest możliwa na tym etapie kontrola legalności rozstrzygnięcia w przedmiocie dotyczącym reformy rolnej. Ocena w tym zakresie będzie mogła być sformułowana dopiero po wydaniu nowego, prawidłowego procesowo rozstrzygnięcia. Z tego względu odnoszenie się do zarzutów merytorycznych podniesionych w skardze tak Powiatu [...], jak i J. T., nie jest w tym momencie możliwe. Rozpoznając ponownie sprawę Organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne dla niej znaczenie i określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania na rzecz J. T. w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika J. T. w kwocie 480 zł, wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł, oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. O kosztach postępowania na rzecz Powiatu [...] w pkt 3 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika Powiatu [...] w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.