I SA/Wa 630/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska asesor WSA Justyna Wtulich - Gruszczyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oddala skargę. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 25 września 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 18 sierpnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania A. K. świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. A. K. wnioskiem z 13 lipca 2023 r. zwrócił się do Prezesa KRUS o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 18 sierpnia 2023 r. orzekł o odmowie przyznania A. K. świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym przez ustawę z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa 8-letnim okresem pełnienia funkcji sołtysa. Od powyższej decyzji A. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 25 września 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 18 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. z 2023, poz. 1073) – dalej zwanej "ustawą" świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 40 i 572) – dalej zwanej "usg" przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat; 2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat. Prezes KRUS zauważył, że wnioskodawca udowodnił okres pełnienia funkcji sołtysa przez co najmniej dwie kadencje, ale krócej niż przez 8 lat, tj. funkcję tę pełnił przez 7 lat, 11 miesięcy i 21 dni. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym okresem pełnienia funkcji sołtysa i w związku z tym brak było podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Od decyzji Prezesa KRUS z 25 września 2023 r. A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy poprzez ich nieprawidłową wykładnię i zastosowanie, a to poprzez: 1) błędne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, pomimo tego, że skarżący pełnił tę funkcję przez 2 kadencje, z których każda trwała 4 lata,2) pominięcie, że skarżący nie miał wpływu na datę zwołania zebrania wiejskiego w B., 3) nieuwzględnienie przy wykładni przepisów ustawy ich celu oraz zasady proporcjonalności. W skardze wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezesa KRUS z 18 sierpnia 2023 r., 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że 28 stycznia 2003 r. skarżący został wybrany na zebraniu wiejskim w B. na sołtysa Sołectwa B. na czteroletnią kadencję. Ponownie 22 stycznia 2007 r. na zebraniu wiejskim w B. skarżącego wybrano na sołtysa B. na kolejną czteroletnią kadencję. Funkcję Sołtysa skarżący pełnił do 17 stycznia 2011 r., kiedy to na zebraniu wiejskim wybrany został nowy sołtys Sołectwa B. Wymieniony wyżej okres pełnienia przez skarżącego funkcji sołtysa wynika z dat zebrań wiejskich, na których odbywały się wybory sołtysa na kolejną kadencję. Kadencja skarżącego nie została skrócona, nie został odwołany, ani nie złożył rezygnacji. Zgodnie z ówcześnie obowiązującym Statutem Sołectwa B. kadencja sołtysa trwała cztery lata i upływała z momentem wyboru nowych organów sołectwa. Zwołanie zebrania wiejskiego w celu wyboru sołtysa należało do kompetencji Wójta Gminy. Zebranie powinno być zwołane nie później niż 6 miesięcy po wyborze rady gminy na nową kadencję. Zwołanie zebrania wiejskiego na 17 stycznia 2011 r. mieściło się w terminie 6 miesięcy po wyborze Rady Gminy na nową kadencję. Na ustalenie takiej, a nie innej daty, jako sołtys skarżący nie miał żadnego wpływu, a ustalenie przez Wójta Gminy tego terminu zebrania wiejskiego w B. nie miało na celu skrócenia trwającej czteroletniej kadencji urzędującego sołtysa. Skarżący zaznaczył, że wolą ustawodawcy było przyznanie świadczenia sołtysom, którzy pełnili funkcję przez co najmniej 2 kadencje i nie mniej niż przez 8 lat, mając na względzie to, że nie w każdej gminie obowiązują czteroletnie kadencje sołtysów (w przypadku trzy lub dwuletnich kadencji okres pełnienia funkcji sołtysa znacznie odbiega od okresu 8 lat). Zdaniem skarżącego stosowanie przepisów ustawy winno następować przy poszanowaniu zasad równości oraz proporcjonalności. W uzasadnieniu wyroku z 31 marca 2016 r. sygn. II GSK 2398/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasada proporcjonalności jest powszechną zasadą prawa obowiązującą w cywilizowanych krajach świata. W prawie europejskim jest zasadą traktatową, przy czym reguły stosowania tej zasady objęte zostały protokołem w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności. Na tę zasadę powołują się często trybunały europejskie, a także Trybunał Konstytucyjny. Niejednokrotnie, nie mówiąc wprost o tej zasadzie, odwołuje się do niej poprzez wskazanie konieczności wyważenia interesów lub zachowania proporcji między celem, który chce się osiągnąć, a środkami, które mają służyć osiągnięciu tego celu. Podobnie w wyroku z 14 grudnia 2021 r. sygn. III AUa 389/19 Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyjaśnił, że w ocenie prawa podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie można pomijać zasady proporcjonalności (...) Te wszystkie więc powołane wyżej okoliczności przemawiają, zdaniem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie za uznaniem, że przyjęta przez pozwany rolniczy organ rentowy w zaskarżonych decyzjach sankcja jest zbyt dotkliwa dla wnioskodawcy, a jednocześnie stanowi wyraz niezachowania konstytucyjnej cechy proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Skarżący uważa, że zaskarżoną decyzją został niesłusznie pozbawiony prawa do przedmiotowego świadczenia, gdyż w Gminie G., w której funkcjonuje 12 sołectw, inni sołtysi pełniący tę funkcję również przez 2 kadencje, otrzymali to świadczenie. Odmówienie skarżącemu prawa do świadczenia z powodu braku 9 dni kalendarzowych (w sytuacji, w której nie zależało od skarżącego kiedy zostanie zwołane zebranie wiejskie) prowadzi do rozwiązań krzywdzących, nieadekwatnych do stanu faktycznego sprawy. Wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy winna mieć na uwadze cel przepisu, a wymaganie by pełnić funkcję nie mniej niż przez 8 lat rozumiane być winno jako odniesienie do pełnych lat kadencyjnych, zachowania lat kadencyjnych. Skoro przez 2 kadencje, z których każda wynosiła 4 lata, skarżący pełnił funkcję sołtysa, nie został odwołany, ani nie złożył rezygnacji, to spełnił przewidziany w ustawie wymóg. Zaskarżona decyzja narusza zatem art. 2 i 3 ustawy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 18 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 1014/23 stwierdził swą niewłaściwość do rozpoznania skargi i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1-3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji nie mniej niż przez 8 lat; 2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat (ust. 1). Przy ustalaniu okresu pełnienia funkcji sołtysa nie jest wymagane zachowanie ciągłości pełnienia tej funkcji (ust. 2). W niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że A. K. pełnił funkcję sołtysa przez 2 kadencję 4-letnie, jednak nie spełnia jednej z przesłanek z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, skoro nie pełnił funkcji sołtysa na podstawie usg przez co najmniej 8 lat (informacja z Gminy G. z 14 sierpnia 2023 r.). Jak wynika z akt sprawy A. K. pełnił funkcję sołtysa wsi B. od 28 stycznia 2003 r. do 17 stycznia 2011 r. przez dwie pełne kadencje 4-letnie zgodnie ze Statutem Sołectwa B. Daty te wynikają z dat zebrań wiejskich w przedmiocie wyboru sołtysa na kolejną kadencję. Statutowo kadencja sołtysa upływała z momentem wyboru nowych organów sołectwa. Zdaniem Sądu stanowisko Prezesa KRUS co do rozumienia art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy zaprezentowane w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Z uzasadnienia projektu do ustawy (druk sejmowy nr 3128) wynika, że projektowana ustawa zakłada przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej. Zatem ustawodawca traktuje jako beneficjentów świadczenia pieniężnego tylko tych sołtysów, którzy uzyskali zaufanie społeczne, a to potwierdza wybranie danego sołtysa przez społeczność wiejską co najmniej na dwie kadencje. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenie przysługuje osobie, która pełniła funkcję sołtysa na podstawie usg przez okres co najmniej dwóch kadencji nie mniej niż przez 8 lat. Z przepisu tego wynika, że wnioskodawca winien pełnić funkcję sołtysa danej wsi co najmniej przez dwie kadencje określone we właściwym akcie prawnym (np. w statucie sołectwa), tzn. być co najmniej dwukrotnie wybranym na funkcję sołtysa przez daną społeczność wiejską. Faktyczny okres pełnienia funkcji sołtysa wynoszący 8 lat oznacza natomiast to, że sołtys (co najmniej dwukrotnie wybrany na tę funkcję) efektywnie sprawował swój mandat sołtysa co najmniej 8 lat, a więc w czasie pełnienia funkcji sołtysa przez tenże okres nie było przerw w sprawowaniu tej funkcji skracających tenże okres, z tego powodu, że, np. sołtys został odwołany z tej funkcji na określony czas, czy też nie mógł przez pewien czas tej funkcji sprawować i funkcję tę sprawował za niego prawny zastępca, np. jeden z członków rady sołeckiej. Zatem czym innym jest pełnienie funkcji sołtysa przez dwie kadencje, a czym innym faktyczny okres sprawowania przez niego tej funkcji co najmniej 8 lat. Tej ostatniej przesłanki skarżący obiektywnie nie spełnia, co sam przyznaje. Rzeczą WSA w Warszawie nie jest ocena ustawy i badanie zgodności z prawem przesłanek decydujących o przyznaniu świadczenia pieniężnego dla sołtysa. Zdaniem Sądu świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa jest formą świadczenia z tzw. zabezpieczenia społecznego. Świadczy o tym to, że: 1) świadczenia te przyznaje organ właściwy dla spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników – Prezes KRUS (art. 5 ust. 2 ustawy), 2) do świadczeń tych stosuje się niektóre przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 7 ust. 3 i art. 10 ustawy), 3) świadczenia te są finansowane z budżetu państwa (art. 9 ustawy). Zatem trzeba wskazać, że obywatel nie ma roszczenia prawnego do Skarbu Państwa o przyznanie sołtysiego świadczenia pieniężnego wg zasad jakie uważa za właściwe. Zgodnie z art. 67 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i niemający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego. Jednakże zgodnie z tym przepisem zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa, a więc to od woli ustawodawcy zależy na jakich zasadach, wg jakich wymogów i jakiej kategorii adresatom przyzna określone świadczenia pieniężne z danego systemu świadczeń. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) orzekł, jak w sentencji wyroku