I SA/Wa 633/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi B. L., D. L., R. L., J. L. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 67/06 postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata I. N. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. W skardze z dnia 24 kwietnia 2008 r. B. L., D. L., R. L. i J. L. wnieśli o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 67/06 zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. o odrzuceniu skargi B. L., D. L. i J. L. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości (sprostowanego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r.) z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym przez Sąd terminie braków formalnych skargi w postaci nadesłania czterech odpisów skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] złotych. Postanowienie z dnia [...] lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 67/06 o odrzuceniu skargi stało się prawomocne od dnia [...] marca 2006 r. Jako przesłankę wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym skarżący wskazali wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a z których wnioskodawcy nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu, gdyż nastąpiła znaczna zmiana cen nieruchomości i wnioskodawcy nie mogą pozostać pokrzywdzeni wyceną z roku 2004, jak na obecne warunki rażąco zaniżoną i nieadekwatną do wartości rynkowej ziemi. Równocześnie wnioskodawcy stanęli na stanowisku, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego poprzez odrzucenie skargi w dniu [...] lutego 2006 r. podczas gdy wnioskodawcy nie będący profesjonalistami zobowiązani do złożenia odpisu skargi złożyli te same egzemplarze, jedynie opatrzone inną datą. W świetle tych okoliczności wnioskodawcy uznali, że ich skarga jest uzasadniona. W związku z postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 633/08, którymi wszystkim skarżącym przyznano prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 3 października 2008 r. wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej trzech odpisów oraz uprawdopodobnienie okoliczności świadczących o zachowaniu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżących przy piśmie z dnia 29 października 2008 r. przesłał brakujące odpisy skargi oraz wskazał, że w dotychczasowym postępowaniu sądowym skarżący nie korzystali z pomocy prawnika. Zgodnie z wiedzą pełnomocnika skarżący o "instytucji wznowienia postępowania" sądowego dowiedzieli się w marcu 2008 r. w momencie zakończenia toczącego się przed Sądem [...] w L. z udziałem skarżących postępowania sądowego (sygn. akt [...]). Pełnomocnik oświadczył także, że również wówczas skarżący powzięli wiadomość, że przytoczone wyżej okoliczności w postaci zmiany cen nieruchomości mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowego i niezwłocznie złożyli taką skargę w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. (oraz w piśmie procesowym złożonym jako załącznik do protokołu) pełnomocnik skarżących podniósł dodatkowo, że treść złożonych w toku postępowania sądowoadministracyjnego pism skarżących wskazuje, iż nie rozumieli oni istoty postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem w efekcie pozbawieni byli możliwości działania w toku postępowania sądowego. Ponadto R. L. nie posiadał zdolności procesowej w rozumieniu art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), co w świetle art. 271 pkt 1 tej ustawy uzasadnia wznowienie postępowania. Pełnomocnik skarżących uznał również, że wobec naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązków wynikających z art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na skutek niewykonania obowiązku w postaci "wyraźnego poinformowania skarżących przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie mogą korzystać z pomocy pełnomocnika z urzędu" skarżący zostali pozbawieniu możliwości działania w toku postępowania sądowoadministracyjnego, co uzasadnia jego wznowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja wznowienia postępowania jest instytucją wyjątkową w tym znaczeniu, że przysługuje od ściśle określonych orzeczeń i może być oparta na wąsko określonych podstawach, zgodnie z zasadą legalności. Jest to uzasadnione w szczególności ze względu na konieczność zapewnienia stabilności orzeczeń sądowych. Instytucja ta została uregulowana w dziale VII (art. 270-285) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.). W przypadkach przewidzianych niniejszymi przepisami można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem (art. 270). W przedmiotowej sprawie orzeczeniem takim jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. odrzucające skargę B. L., D. L. i J. L. z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym przez Sąd terminie braków jej formalnych w postaci nadesłania czterech odpisów skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] złotych. Zgodnie z treścią art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. W ramach badania wstępnego Sąd dokonał tzw. weryfikacji wstępnej, do czego obligował art. 280 ustawy, zaś stosownie do treści art. 281 (zdanie 1) ustawy na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd dokonując takiej oceny uznał, że w rozpatrywanej sprawie ustawowa podstawa wznowienia nie wystąpiła. Stosownie do treści art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Podstawę wznowienia postępowania określają m.in. przepisy art. 271 i 273 powołanej ustawy. Stosownie do art. 271 można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Można także zgodnie z treścią art. 273 § 1 przywołanej ustawy żądać wznowienia na tej podstawie, że: orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Ustawa "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" wskazuje również, że podstawą wznowienia postępowania jest późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że okoliczności przywołane w skardze o wznowienie postępowania sądowego nie mają charakteru ustawowych podstaw wznowienia postępowania sądowego. Samo bowiem sformułowanie ustawowej podstawy wznowienia postępowania nie oznacza, że skarga opiera się na takiej podstawie, w związku z tym przystępując do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania Sąd bada, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, a zatem czy zostały zachowane warunki, które umożliwiają merytoryczne rozpoznanie skargi. Jeżeli w wyniku tej kontroli Sąd uzna, że podnoszona w skardze podstawa wznowienia postępowania nie zachodzi, to taka skarga, jako nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu. Ustalając, czy złożona skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia należy uznać, że sytuacja taka zachodzi wówczas, gdy powołana w skardze podstawa wznowienia ma w danej sprawie charakter rzeczywisty, to jest zachodzi związek pomiędzy powołaną podstawą a treścią rozstrzygnięcia sądowego. Oznacza to, że musi zachodzić związek powołanej przez skarżącego podstawy z treścią prawomocnego orzeczenia sądowego, które zakończyło postępowanie w danej sprawie. Strona skarżąca powołując zatem jako przesłankę wznowieniową późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2), jednoznacznie musi wykazać, że są to fakty czy dowody, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Muszą one zatem bezpośrednio dotyczyć przedmiotu sprawy rozstrzygniętej prawomocnym orzeczeniem, chodzi więc o sytuację, w której przy wiedzy Sądu o tych faktach czy dowodach w momencie orzekania zapadłoby bądź mogłoby zapaść rozstrzygnięcie innej treści. Jeżeli na etapie badania przez Sąd dopuszczalności skargi okazuje się, że brak jest takiego związku, to w takim wypadku należy uznać, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia i już z tego powodu podlega odrzuceniu. W rozpatrywanej sprawie zdaniem Sądu zachodzi właśnie taka sytuacja. Postępowanie sądowe, którego wznowienia żądają skarżący zostało zakończone postanowieniem wydanym w trybie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Złożona skarga została odrzucona na skutek nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie jej braków formalnych oraz nieopłacenia na wezwanie sądu wpisu sądowego. W złożonej skardze o wznowienie postępowania sądowego skarżący nie podali natomiast żadnych takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które w tym stanie rozstrzygania mogłyby mieć wpływ na treść zapadłego postanowienia o odrzuceniu skargi, a z których nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu. Brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy okolicznościami wskazanymi przez skarżących jako podstawa wznowienia, a treścią rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. odrzucającego z przyczyn formalnych złożoną skargę. Brak ustawowej podstawy wznowienia powoduje obowiązek odrzucenia wniosku o wznowienie postępowania, bez potrzeby czynienia ustaleń w zakresie zachowania terminu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2004 r. sygn. akt OW 87/04, niepubl.). Ponadto dokonując oceny podniesionej przez pełnomocnika skarżących na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. okoliczności, że R. L. w dacie wydawania kwestionowanego postanowienia nie posiadał zdolności procesowej w rozumieniu art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w świetle art. 271 pkt 1 tej ustawy uzasadnia wznowienie postępowania, Sąd orzekający uznał, że i ten argument nie może odnieść zamierzonego skutku. Skarga o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 271 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje tylko tej stronie, która była nienależycie reprezentowana i przez to ona sama lub jej organ lub ewentualny przedstawiciel ustawowy nie wiedzieli o toczącym się postępowaniu. W takiej sytuacji zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że R. L., jako małoletni uczestnik postępowania administracyjnego, nie mógł samodzielnie złożyć skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Skarżącymi w tej sprawie byli B. L. (matka R. L.), oraz [...] D. L. i J. L., którzy tę skargę podpisali. Wyjaśnić należy, że tzw. zdolność procesową mają te osoby, które według przepisów prawa materialnego (Kodeksu cywilnego) mają pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z treścią art. 10-11, 65 § 1, 66 kc pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Zgodnie z treścią art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Natomiast osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego (art. 27). Przepis ten przyznaje przedstawicielom ustawowym zdolność procesową w sprawach osób pozostających pod ich opieką lub kuratelą. Przedstawicielem osób małoletnich mogą być: rodzice (art. 98 k.r.o.) lub jedno z nich (art. 94 § 1 i 2 k.r.o.), opiekun (art. 94 § 3 k.r.o.), kurator (art. 99 w zw. z art. 98 § 2, art. 159 § 1 i art. 157 k.r.o.). Zasadą jest jednak, że przedstawicielami ustawowymi dzieci są rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska wobec dziecka. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, wówczas każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka (art. 98 § 1 k.r.o.). Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zakończonym kwestionowanym postanowieniem skarżącą była m.in. matka R. L. – B. L., Zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami jako rodzic była ona także jego ustawowym przedstawicielem. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do uznania, że R. L. jako małoletni został pozbawiony możliwości działania w toku postępowania sądowoadministracyjnego, co zdaniem pełnomocnika skarżących uzasadniałoby jego wznowienie. Ponadto zgodnie z treścią art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Jak wynika z akt sprawy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. zostało skutecznie doręczone B. L. w dniu [...] lutego 2006 r.(k-31 akt sądowych). W tym samym dniu również R. L. dowiedział się o jego wydaniu (k-35 akt sądowych). Trzymiesięczny termin do ewentualnego wniesienia na podstawie art. 271 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi o wznowienie postępowania sądowego minął zatem bezskutecznie w dniu [...] maja 2006 r. Również pozostałe podniesione przez pełnomocnika skarżących zarzuty nie mogą w ocenie Sądu orzekającego stanowić podstawy uwzględnienia wniosku ponieważ nie są to przesłanki wznowienia wymienione w art. 271-273, a jedynie subiektywna ocenia obowiązków Sądu zaprezentowana przez pełnomocnika skarżących. Przypomnieć należy, że instytucja wznowienia postępowania jest środkiem nadzwyczajnym i przepisy jej dotyczące nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W przypadku wniosku o wznowienie Sąd ocenia kwestionowane orzeczenie jedynie w kontekście podniesionych podstaw i nie może przy tej okazji dokonywać pełnej ponownej oceny legalności zaskarżonego orzeczenia administracyjnego. Zauważyć przy tym należy, że wraz z doręczeniem skarżącym odpisu kwestionowanego postanowienia zostali oni pouczeni o przysługujących im środkach jego zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej i jej wymogach formalnych oraz o trybie i zasadach umożliwiających skarżącym skorzystanie z prawa pomocy obejmującego także możliwość ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie skorzystali jednak z przysługujących im praw. Ponadto fakt, że skarżący nie byli reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego nie oznacza braku należytej reprezentacji. Podstawa ta dotyczy, jeżeli chodzi o osoby fizyczne, tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych (art. 26 i 27 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazuje też na to treść art. 277 powołanej ustawy, gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony. Podobnie przyjął też Sąd Najwyższy, wykładając art. 401 pkt 2 k.p.c., który zawiera podobną w treści podstawę wznowienia. Stwierdził on bowiem w orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie II UKN 178/99 (OSN z 2000 r. nr 15, poz. 599), że brak należytej reprezentacji strony występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony nie mającej zdolności procesowej utracił ten przymiot, nie oznacza natomiast braku pełnomocnika procesowego. Reasumując, w świetle wymienionych przez skarżących oraz ich pełnomocnika ustanowionego z urzędu okoliczności uzasadniających ich zdaniem wznowienie postępowania przed sądem administracyjnym stwierdzić należy, że powołanie przepisów art. 271-273 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i sformułowanie podstaw wznowieniowych nie stanowi podstawy wznowienia postępowania, bowiem nie znajduje w rozpatrywanej sprawie żadnego uzasadnienia w treści skargi oraz pism ją uzupełniających. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.