I SA/Wa 645/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżona decyzją z [...] lutego 2013 r. o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzenia odwołania P. B. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] stycznia 2013 r. nr [...] orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że P. B. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmówiono umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu, uwzględniwszy sytuację dłużnika, nie zachodziły przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Odwołanie od tej decyzji wniósł P. B., podnosząc, że niepłacenie alimentów nie jest przez niego zawinione. P. B. przebywa w Areszcie Śledczym [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, również w części, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Do swobodnego uznania organu ustawodawca pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądowe wyjaśnił, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji, stosownie do art. 7 kpa, ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Wniosek o umorzenie wypłaconych świadczeń rozpatrywany winien być w kontekście celów ustawy. Regulacje ustawy niewątpliwie wypływają z konstytucyjnej zasady pomocniczości, która nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Jednocześnie jak wskazuje preambuła do ustawy, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. W ocenie organu sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Kolegium podkreśliło, że P. B. przebywa w Areszcie Śledczym. Sytuacja dochodowa odwołującego się jakkolwiek jest trudna to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń. W związku ze swoją sytuacją skarżący może ubiegać się o obniżenie alimentów, aby nie powiększyć kwoty zadłużenia. W stanie faktycznym sprawy umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Organ podał, że P.B. ma prawo zwrócić się do Wójta Gminy K. z kolejnym wnioskiem, na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z prośbą o umorzenie należności, terminu płatności albo rozłożenie na raty. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. B. Skarżący podał, że wysokość alimentów, jaka została orzeczona przez sąd rejonowy była wynikiem wprowadzenia w błąd sądu przez matkę jego dziecka. Skarżący wskazał, że nie ma możliwości płacenia alimentów, gdyż zaraz po wydaniu wyroku zasądzającego alimenty został zatrzymany do odbycia kary, a następnie osadzony w zakładzie karnym. W ocenie skarżącego do powyższego przyczyniła się jego konkubina – matka ich dziecka, przeciwko której toczy się postępowanie w Prokuraturze Okręgowej w [...]. Skarżący podniósł, że wywiązanie się przez niego z obowiązku alimentacyjnego jest niemożliwe, na co on sam nie ma wpływu. W ocenie skarżącego opieszałość prokuratury prowadzącej postępowanie wyjaśniające, sądów oraz brak pracy w zakładzie penitencjarnym powoduje, że nie jest w stanie łożyć alimentów. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy nie dokonał indywidualnej oceny jego sprawy, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji podobne jest do decyzji wydanej przez ten organ w innej sprawie – H. S. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228). Analizując treść tego przepisu stwierdzić należy, że ustawodawca używając zwrotu "może (...) umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego powinna być umorzona w całości lub tylko w części, albo nie umorzona, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Np. w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, publ. Lex nr 47243) Sąd ten stwierdził, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, publ. Lex nr 149543) NSA zwrócił uwagę, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Wskazać jednak należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Należy podkreślić, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, brak odpłatnej pracy w jednostce penitencjarnej, chęć podjęcia po jej opuszczeniu nowego życia bez obciążenia długami powstałymi przed i podczas pobytu w zakładzie karnym, zamiar podjęcia nowego życia po opuszczeniu zakładu karnego, nie będąc obarczonym długami, czy też zgłaszane zastrzeżenia co do prawidłowości systemu udzielania świadczeń osobom uprawnionym do alimentów. Wskazać także należy, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest okolicznością obiektywną, lecz stanowi efekt zabronionych - z punktu widzenia prawa- działań skarżącego i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie uzasadnia też umorzenia sama tylko hipotetyczna możliwość nie znalezienia pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Skarżący w pierwszej kolejności może wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu płatności. Okoliczność, że skarżący aktualnie nie pracuje, ponieważ przebywa w zakładzie karnym, w którym wykonuje pracę nieodpłatną, nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego po opuszczeniu zakładu karnego, a tym samym nie wyłącza korzystnej zmiany jego sytuacji majątkowej w przyszłości. Z akt sprawy nie wynika, jak również nie powołuje się na to skarżący, że ma ograniczone możliwości w podejmowaniu zatrudnienia i są one spowodowane jego złym stanem zdrowia. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż organy administracji publicznej nie przekroczyły w sprawie granic uznania administracyjnego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada art. 107 § 3 kpa. Należy podkreślić, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużników. W takiej sytuacji, jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawowymi (przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy nie powinny być interpretowane rozszerzająco). Wskazać należy, że podniesione przez skarżącego w uzasadnieniu skargi zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia wysokości alimentów, działań jego konkubiny i toczących się postępowań w prokuraturze, nie mogą mieć wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia. Odnośnie zarzutu skargi, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego w swej treści podobne jest do uzasadnienia w sprawie innego wnioskodawcy, wskazać należy, że przedmiotem oceny Sądu jest zaskarżona decyzja, a nie wydana wobec innej osoby. Jedynie marginalnie podnieść należy, że w sprawach dotyczących tej samej materii prawnej, tj. jak w sprawie skarżącego, rozstrzyganych na podstawie art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ze swej istoty wywody mogą być podobne w decyzjach dotyczących innych wnioskodawców, a niekiedy w zbliżonych stanach faktycznych modą być nawet analogiczne, a powołane orzeczenia sądów administracyjnych takie same. W sprawie skarżącego organ wskazał na jego indywidualną sytuację i wyjaśnił, z jakich przyczyn odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie przekroczyła granic uznania administracyjnego. Zatem jest ona zgoda z prawem. Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.