I SA/Wa 65/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S.K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia S.K. prawa do rekompensaty za pozostawiony przez F.C. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej udział w prawie własności nieruchomości położonych w [...] oraz [...] . Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy. F. i M.małżonkowie C. byli właścicielami gospodarstwa ogrodniczego o pow. [...] ha w [...] oraz 2,516 ha gruntów ornych w [...] (obecnie [...]). Fakt pozostawienie tych nieruchomości i ich rodzaj potwierdzono wyrokiem ustalającym Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 1992 r. [...]. Posiadali ono obywatelstwo polskie. M. C.repatriowała się do Polski w maju 1945 r. F. C. z kolei w 1939 r. został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu we [...], gdzie przebywał do czerwca 1941 r. Do 1944 r. zamieszkiwał w [...], gdzie miał być między innymi nękany przez bandu UPA. W związku z chorobą przewieziony został w 1944 r. do szpitala w [...], gdzie [...] marca 1944 r zmarł. W związku z pozostawionym przez małżonków C. na kresach mieniem nieruchomym, ich spadkobiercy: B. H., F. K., S. K., P.F., J. F., K.G.oraz Z. F. wystąpili w maju 2007 r. o potwierdzenie na ich rzecz prawa do rekompensaty, o którym mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418 ze zm.). Ze względu na zgon F. K. (zmarła ona [...] stycznia 2014 r.) postępowanie w sprawie o należną jej część rekompensaty zostało zawieszone postanowieniem Wojewody [...] z [...] maja 2014 r. do czasu ustalenia jej następców prawnych. Kontynuowano natomiast postępowanie w stosunku do pozostałych spadkobierców, w tym m.in. S.K., na rzecz których potwierdzono prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. i M. C. nieruchomości odpowiednio decyzjami nr [...] z [...] czerwca 2014 r. i nr [...] z [...] czerwca 2014 r. Pierwsza z tych decyzji dotyczyła nieruchomości położonej w [...] , a druga w [..]. Spadek po F.K. nabył, jak wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] kwietnia 2017 r. rep. [...] Nr [...], S.K.. W związku z czym postanowieniem z [...] maja 2017 r. Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie. Następnie decyzjami nr [...] i [...] z [...] września 2018 r. potwierdził S. K. prawo do rekompensaty za udział w prawie własności nieruchomości pozostawionej przez M.C. w [...] (decyzja nr [...]) i [...] (decyzja nr [...]) Z kolei również w tej dacie wydaną decyzją nr [...] odmówił mu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. C.udziału w prawie własności nieruchomości w [...] i [...]. Powodem odmowy potwierdzenia prawa było uznanie, że w odniesieniu do F. C. nie został spełniony przewidziany w art. 2 wykładanym w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunek opuszczenia przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. A to z tego względu, że jego przemieszczenie w 1944 r. na obecne terytorium państwa polskiego, tj. do [...] gdzie zmarł, wynikało jedynie ze złego stanu zdrowia. W konsekwencji czego prawo do rekompensaty nie przysługuje również jego spadkobiercy. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez S.K. odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2018 r. utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy, podzielając argumentację Wojewody, że w sprawie nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek warunkujących uzyskanie rekompensaty, dotycząca opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (i przemieszczenia na obecne terytorium Polski) z przyczyn związanych z wojną. Minister nie podzielił przy tym stanowiska odwołującego się, że takie rozstrzygniecie nie uwzględnia wiążącego organ, z mocy art. art. 365 § 1 k.p.c., prawomocnego wyroku ustalającego z 29 kwietnia 1992 r., zwracając uwagę, że z treści tego wyroku nie wynika by odnosił się on do samej repatriacji i powrotu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej naruszenie: - art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. , poprzez jego błędną wykładnię zakładającą, że przymus opuszczenia byłego terytorium RP musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczęta w 1939 r., podczas gdy ustawa nie przewiduje takiego wymogu; a nadto poprzez nieuzasadnione uznanie, że opuszczenie przez F. C. tego terytorium RP nie miało charakteru przymusu, a tym samym nie została spełniona przesłankę "zmuszenia do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną"; -art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ust. 2 tej ustawy, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że okoliczność opuszczenia przez jego poprzednika prawnego byłego terytorium RP wskazuje na niespełnienie przesłanek wskazanych w art. 1 ust. 2 ustawy ponieważ nie pozostają one w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. oraz, że opuszczenie byłego terytorium RP było dobrowolne, a nie skutkiem przymusu; -art. 8 § 1 i 2 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady zaufania obywatela do organów państwa przejawiającym się zmiennością poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach w odniesieniu do tego samego adresata, na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany; a także naruszenie zasady pewności prawa poprzez nieuzasadnione odstąpienie przez organ od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym. W motywach skargi zwracał uwagę, na uprzednie przyznanie na gruncie ustawy z 8 maja 2005 r. (w stosownym udziale) prawa do rekompensaty za pozostawione w [...] i [...] przez F. C. i jego żonę nieruchomości (decyzjami z [...] i [...] czerwca 2014 r. ). Podkreślał także, że art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. wymaga jedynie aby okoliczności zmuszające do opuszczenia byłego polskiego terytorium, były jedynie "związanymi z wojną", a nie "wynikały bezpośrednio z wojny", a tylko ta ostatnia wypowiedź odnosi się do sytuacji, w których występuje bezpośrednia relacja przyczynowo-skutkowa. W oparciu o ta sformułowane zarzuty wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzec zwrotu kosztów postępowanie według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska". Odmawiając potwierdzenia na rzecz skarżącego prawa do rekompensaty za pozostawione na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przez jego poprzednika prawnego (F. C.) nieruchomości, w udziale wynikającym ze spadkobrania po ww. współwłaścicielu - przypadającego poprzednio zmarłej w 2014 r. F.K. organ uznał, że F. C. przemieszczając się w 1944 r. z [...] do [...] (gdzie w tym samym roku zmarł), nie opuścił położonych na [...] nieruchomości w warunkach o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Przemieszczenie to było bowiem wyłącznie konsekwencją sytuacji zdrowotnej w jakiej się on wówczas znajdował. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Artykuł 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone były opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przywołany w tym przepisie art. 1 przewiduje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia na byłym terytorium RP w wyniku wypędzenia lub opuszczenia na podstawie umów w nim wymienionych. Zestawiając zatem brzmienie obu tych jednostek redakcyjnych, stwierdzić należy że regulacja z ust. 2 przewiduje prawdo do rekompensaty także z każdej innej przyczyny, aniżeli wymienionej w ust. 1, zmuszającej do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a te mogą być najróżniejszej natury. Tyle tylko, że ich wspólna cechą jest to, że uniemożliwiają pozostanie na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej, wymuszając jego opuszczenie i przemieszczenie się na obecne terytorium państwa, a także związek z wojną. Posłużenie się przy tym w redakcji przepisu sformułowaniem "związane z wojną rozpoczętą w 1939 r." - jak słusznie zwracał uwagę skarżący –oznacza, że mają one jedynie łączyć się z wojną, a nie bezpośrednio z niej wynikać. Nawet zatem w sytuacji, gdy – jak w niniejszej sprawie - bezpośrednim impulsem do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a co za tym idzie pozostawienia nieruchomości, mogła być li tylko sytuacja zdrowotna poprzednika prawnego skarżącego, wymuszająca umieszczenie go w szpitalu na terenie Polski, to nie sposób oderwać jej od związków z wojną i konsekwencji represji jakie go wówczas dotknęły (aresztowanie przez NKWD i pobyt w więzieniu, akty terroru czy zastraszania ze strony działających w dotychczasowym miejscu zamieszkania band UPA), czy wreszcie zamian geopolitycznych jakie wojna spowodowała. Bez istotnego znaczenia w sprawie pozostaje przy tym to, że do przyjazdu F.C.do [...] doszło dopiero 3 lata po opuszczeniu przezeń więzienia. Przyczyny opuszczenia nie zawsze bowiem muszą pozostawać w ścisłym czasowym związku z wojną (por. wyrok NSA z 10 marca 2015 r. I OSK 1516/13 Lex 1773535). Co istotne przy tym okoliczności opuszczenia przez F. C. nieruchomości w [...] i [...] potwierdza prawomocny wyrok Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 1992 r.[...] , który poza ustaleniem, że wyżej wymieniony był wraz z M.C.właścicielem opisanych w sentencji nieruchomości, explicite stwierdzał, że pozostawione one zostały przez nich "w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Stąd istnienia tego związku orzekające w sprawie organy nie mogły obecnie negować. Wynikające z art. 365 § 1 k.p.c. związanie sądów oraz organów administracji publicznej prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego oznacza bowiem niedopuszczalność nie tylko dokonywania ustaleń z nim sprzecznych, ale nawet przeprowadzania postępowania dowodowego w tym zakresie. To, że w powyższym wyroku Sąd nie wypowiadał się, o samym przemieszczeniu byłych właścicieli na terytorium państwa polskiego – do czego nawiązuje w uzasadnieniu decyzji Minister - nie ma znaczenia relewantnego. Oczywistym jest bowiem, że pozostawienie nieruchomości na Kresach było w tym wypadku powiązane z owym przemieszczeniem, do którego – co jest zresztą w sprawie niesporne - faktycznie doszło. Kwestionując zatem związek opuszczenia nieruchomości z wojną rozpoczętą w 1939 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, a wcześniej Wojewoda [...], naruszyli dyspozycję normy prawnej w tym przepisie zawartej. Efektem zaś tego naruszenia było błędne wyprowadzenie konkluzji o niespełnieniu w stosunku do F.C. warunku o którym mowa w art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej, uprawniającego do uzyskania rekompensaty, czego konsekwencją była niezasadna odmowa przyznania tego prawa jego dalszemu spadkobiercy w udziale wynikającym z dziedziczenia po zmarłej w 2014 r. F. K., współdziedziczącej po wyżej wymienionym właścicielu nieruchomości. Już tylko te przyczyny powodują, że zaskarżona decyzja, jako wydana z istotnym naruszeniem ww. przepisów nie mogła się ostać. Niezależnie od powyższego przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji nie sposób było nie dostrzec, że wydana ona została w warunkach, gdy w obrocie prawnym funkcjonują już wydane gruncie ustawy zabużańskiej ostateczne decyzje Wojewody [...] z [...] i [...] czerwca 2014 r. potwierdzające m.in. skarżącemu prawo do rekompensaty za pozostawione przez F.C. nieruchomości w [...] i [...] , tyle że w udziale adekwatnym do udokumentowanego wówczas udziału spadkowego. Poprzedzone one zostały wydanym na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej postanowieniem Wojewody [...] z [...] lipca 2010 r. nr [...] ustalającym, że w sprawie spełnione zostały wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. Tymczasem do owego postanowienia, jak też wydanych decyzji organy obu instancji się nie odniosły. Godzi się zaś zwrócić uwagę, że ww. postanowieniem, z mocy art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a., Wojewody[...] był związany także przy rozstrzyganiu o prawie do rekompensaty obejmującym udział, co do którego decyzjami "częściowymi" dotychczas nie orzekał. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych postanowienie wydawane na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej nie ma charakteru dowodowego i nie może być w każdym czasie zmienione lub uchylone (por. wyrok WSA w warszawie z 20 kwietnia 2011 r. I SA/Wa 2082/10 Lex nr 1606176). To zaś oznacza, że bez jego eliminacji, nie mógł podjąć rozstrzygnięcie o treści determinowanej ust. 2 art. 7 tej ustawy. Pomijając je zatem przy rozstrzyganiu sprawy nie tylko naruszył ww. przepisy, ale zadział w sposób podważający jedną z fundamentalnych zasad procedury administracyjnej, wyrażoną w art. 8 k.p.a., obligującą organy do prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego go uczestników do władzy publicznej. Trudno bowiem za spełniający ów standard uznać dokonywanie skrajnie różnej oceny tego samego stanu faktycznego przez te same organy administracji, w oparciu o te same materialnoprawne podstawy. Stąd także zarzut naruszenia ww. przepisu uznać należy za zasadny. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy należnej S. K. rekompensaty za udział w prawie własności nieruchomości pozostawionych przez jego poprzednika prawnego w [...] i [...] przy uwzględnieniu wiążącego organ wojewódzki postanowienia z [...] lipca 2010 r.